Έχουμε συνηθίσει να λέμε «Χριστός Ανέστη» και να απαντάμε «Αληθώς Ανέστη». Έχουμε συνηθίσει να ακολουθούμε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα μαγειρέματος κάθε Μεγάλη Βδομάδα. Βάφουμε αυγά. Κόκκινα μάλιστα. Φτιάχνουμε τσουρέκι. Αυτόν τον ιδιαίτερο τύπο άρτου. Γιατί όμως;
Το έθιμο της Μεγάλης Πέμπτης είναι να βάφουμε κόκκινα αυγά και να παρασκευάζουμε τσουρέκι. Τα περισσότερα έθιμα και οι παραδόσεις, είναι συνήθειες (συνήθως εορταστικές), που διατηρούνται εδώ και αιώνες. Γι’ αυτό και πάντα τα θεωρούμε τόσο σημαντικά και ενίοτε ιερά και συνεχίζουμε να τα τηρούμε μέχρι σήμερα.
Εδώ, το θέμα τίθεται για τα έθιμα της Μεγάλης Πέμπτης (για την ιστορία άλλων εθίμων, αναμείνετε για επόμενα άρθρα στο κοντινό μέλλον). Όποια συνήθεια προέρχεται από την αρχαιότητα ή τον Μεσαίωνα, έχει πάντα έναν συμβολισμό. Απλά εμείς πλέον συνήθως τον αγνοούμε.
Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να σημειωθεί ότι η Μεγάλη Πέμπτη ταυτίζεται με την ημέρα του Μυστικού Δείπνου. Την ημέρα που ο Χριστός συγκέντρωσε κρυφά τους 12 μαθητές του και τέλεσε για πρώτη φορά στην Ιστορία αυτό που θα ονομαζόταν αργότερα «Θεία Κοινωνία».
Ο Χριστός ήξερε ότι το τέλος του ήταν κοντά. Για να «ενωθούν» οι μαθητές μαζί του, τους έδωσε να φάνε ψωμί και να πιούνε κρασί, τα οποία συμβόλιζαν το σώμα και το αίμα του αντίστοιχα. Έτσι ολοκληρώθηκε η διδασκαλία τους και συμβολικά απέκτησαν ένα «κομμάτι» από τον Δάσκαλό τους, για να μπορέσουν έπειτα να συνεχίσουν την ζωή τους χωρίς αυτόν και να μεταδώσουν τις διδαχές του.
Το αυγό είναι ένα κέλυφος που μέσα του πλάθεται και γεννιέται μια ζωή. Συμβολίζει έτσι την δημιουργία, την γέννηση, αλλά και την αναγέννηση. Το κόκκινο χρώμα, από αρχαιοτάτων χρόνων συμβολίζει τον Θάνατο, αλλά και τη Ζωή. Παράλληλα, πάντα ήταν σήμα κατατεθέν του αίματος. Σε αυτή την περίπτωση, του αίματος του Χριστού όταν πέθαινε πάνω στον σταυρό. Το σπάσιμο των αυγών, συμβολίζει την Ανάσταση. Την στιγμή που έσπασαν οι πλάκες του τάφου του Χριστού.
Λέγεται, ότι αφού οι Φαρισαίοι συνέλαβαν τον Χριστό, η Παναγία πρόσφερε στους φρουρούς ένα καλάθι με αυγά, ικετεύοντάς τους να μην βασανίσουν το παιδί της. Δάκρυα κύλησαν από τα μάτια της απαρηγόρητης μάνας. Τότε, τα δάκρυα αυτά έβαψαν τα αυγά που κρατούσε στο καλάθι κόκκινα…
Ετυμολογικά, η λέξη «τσουρέκι» προέρχεται από την τούρκικη λέξη «corek» («τσορέκ»), η οποία αναφέρεται σε οποιοδήποτε στρογγυλό ψωμί ή αρτοσκεύασμα. Τόσο το βάψιμο των αυγών, όσο και το λεγόμενο «τσουρέκι», μάλλον είναι έθιμα που ξεκίνησαν από το Βυζάντιο.
Ο συνδυασμός αλευριού, μαγιάς και νερού και το ψήσιμό του μείγματος, δίνει την αίσθηση μιας κάποιας «μεταμόρφωσης». Η υγρή, μαλακή μάζα, τοποθετείται στην φωτιά και μετά από κάποιο χρόνο μετασχηματίζεται, αλλάζει μορφή και «αναγεννάται» ως κάτι άλλο. Έτσι, το τσουρέκι είναι το γλυκό ψωμί που συμβολίζει την Ανάσταση.
Σε κάθε περιοχή της Ελλάδας, αλλά και του κόσμου, όσο περνούσαν οι αιώνες αυτά τα έθιμα άλλαζαν ή εμπλουτίζονταν. Έτσι σήμερα, σε κάθε μέρος υπάρχουν ιδιαιτερότητες ως προς την τέλεση των εθίμων. Οι συμβολισμοί τους, όμως, δεν έχουν αλλάξει. Είναι αυτοί που κρατούν ζωντανές τις ρίζες με το παρελθόν και τις μνήμες των ανθρώπων που βρίσκονταν εδώ πριν από εμάς.
Βιβλιογραφία:
