Σε καιρούς που ψάχνουμε φίλους και... τουρίστες, ένα έτος φιλίας με μεγάλη χώρα είναι κάτι ιδιαίτερα σημαντικό. Θα περίμενε λοιπόν κανείς να έχει οργανωθεί με τεράστια προσοχή το Ετος Ελλάδας- Ρωσίας, όπως είχε κηρυχθεί από την κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά το 2016. Η προεργασία που είχε κάνει η προηγούμενη κυβέρνηση, έδειχνε πως θα ήταν ένα Ετος με κορυφαίες εκδηλώσεις και πολλαπλά ωφέλη για τη χώρα μας. Ηρθε όμως η πρωτοδεύτερη φορά αριστερά και, όπως όλα, και αυτό εξετράπη.
Αντί για αντιπροσωπευτική παρουσίαση του ελληνικού πολιτισμού, θα γίνουν εκθέσεις με παρόμοιο θέμα (δυόμιση εκθέσεις με βυζαντινές και μεταβυζαντινές θρησκευτικές εικόνες, μία με αρχαία που ακόμα δεν έχει οργανωθεί και μία με σύγχρονους εικαστικούς καλλιτέχνες και άγνωστο άξονα). Μερικές παραστάσεις που δίνουν διάφοροι μικροί θίασοι χωρίς κεντρικό συντονισμό- ό,τι έχει καταφέρει ο καθένας να κλείσει. Άλλες εκθέσεις φωτογραφίας ή εικαστικών και πάλι χωρίς συντονισμό. Καμία ανακοίνωση δεν έχει γίνει για συνέδρια φιλολογικά ή για έκδοση βιβλίων Ελλήνων λογοτεχνών. Και ο κατάλογος με τα «δεν» μπορεί να συνεχιστεί για πολύ. Η πολιτιστική διπλωματία βούλιαξε προς βλάβη του πολιτισμού μας, που έχασε αυτή τη μοναδική ευκαιρία.
Οι πρώτες επαφές μεταξύ ελλήνων και ρώσων αξιωματούχων είχαν ξεκινήσει από το 2014 και το πρόγραμμα ήταν μεγαλόπνοο. Ειδικά το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού θα σήκωνε στις πλάτες του τρεις μεγάλες εκθέσεις, που θα έδειχναν τον αρχαίο ελληνικό, τον βυζαντινό και τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό στη Μόσχα και στην Αγία Πετρούπολη. Επίσης, το υπουργείο Παιδείας, σε συνεργασία με το Πολιτισμού, θα έδινε στο πάντοτε διψασμένο ρωσικό κοινό νέες μεταφράσεις και μελέτες για ποιητές και συγγραφείς μας που οι Ρώσοι γνωρίζουν και αγαπούν, όπως και για άλλους.
Τι έγινε και πήγε πίσω ο σχεδιασμός; Προφανώς ουδείς ασχολήθηκε με αυτόν. Το ζητούμενο δεν φαίνεται να ήταν μια ευπρόσωπη παρουσίαση του πολιτισμού μας σε ένα κοινό που τον ξέρει και ενδιαφέρεται, αλλά τα εγκαίνια εκθέσεων από τον πρόεδρο της καρδιάς μας Προκόπη Παυλόπουλο και τον πρωθυπουργό. Ειδικά μια έκθεση στο Μanege της Αγίας Πετρούπολης, θα μπορούσε να εγκαινιαστεί ακόμα και από τον Πούτιν. Αλλά όπως οργανώνεται πλέον, δεν πρόκειται καν να πατήσει το πόδι του εκεί.
Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο χθες εξέτασε το θέμα έκθεσης στο Μουσείο «Ερμιτάζ» της Αγίας Πετρούπολης, ένα από τα μεγαλύτερα μουσεία στον κόσμο. Αντί για την έκθεση που είχε συμφωνηθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση, με τίτλο «Βυζαντινών πολυτέλεια» προτιμήθηκε η έκθεση «Το Βυζάντιο ανά τους αιώνες», με σχεδόν αποκλειστικά εκκλησιαστικά σκεύη και εικόνες. Εδώ και πολλά χρόνια οι αείμνηστοι Ευτυχία Κουρκουτίδου- Νικολαΐδου και Δημήτρης Κωνστάντιος, είχαν στήσει τις μόνιμες εκθέσεις του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης και του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου της Αθήνας δίνοντας βάση και στην κοσμική πλευρά του Βυζαντίου. Το ίδιο έκανε και η Τασούλα Τούρτα στον Λευκό Πύργο (αλλά και στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, με την Κουρκουτίδου- Νικολαΐδου).
Αυτή την έννοια είχε και η «Βυζαντινών πολυτέλεια». Να δείξει στο ρωσικό κοινό πως το Βυζάντιο δεν ήταν μόνο εικόνες, αλλά είχε και δύναμη σε άλλους τομείς. Κάτι που αγνόησε η πρόταση. Ετσι, από τα 120 εκθέματα, τα περισσότερα είναι εικόνες. Αλλά το χειρότερο είναι πως παρότι αυτή ήταν η κεντρική τους ιδέα, δεν ρωτήθηκε καν το Αγιο Ορος. Οπου ως γνωστόν, φυλάσσονται ωραιότατες και πολύτιμες εικόνες. Μια έκθεση σε συνεργασία με το Ορος, θα ήταν μέγα γεγονός. Δεν το έκαναν.
Αντιπαρερχόμαστε το ότι ενώ το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Βοιωτίας είπαν πως δεν θα ήθελαν να σταλούν δύο εκθέματα για συγκεκριμένους λόγους, δεν έγινε καμιά συζήτηση απολύτως. Κανένα μέλος του κάποτε κραταιού συμβουλίου δεν εξέφερε άποψη και έτσι, αντίθετα με τα ειωθότα, τα αρχαία θα φύγουν χωρίς κανείς να ακούσει τη γνώμη των αντιδρώντων. Μάλιστα το ΕΑΜ ήθελε την κεφαλή Αφροδίτης με χαραγμένο σταυρό στο μέτωπο για δική του έκθεση, για τα 150 χρόνια του. Ασυγκίνητο το ΚΑΣ.
Και πάμε στο έτερο γεγονός. Η έκθεση στο Ερμιτάζ θα εγκαινιαστεί τον Ιούνιο. Από τον Μάρτιο, θα υπάρχει ένα έργο- προπομπός. Αποφασίστηκε λοιπόν να σταλεί μια αρχαϊκή Κόρη από την Ακρόπολη των Αθηνών. Τώρα τι σχέση έχει η Κόρη με το Βυζάντιο, ουδείς γνωρίζει.
Οπως αναφέρθηκε χθες, το Ερμιτάζ θα μας στείλει μια δική του έκθεση καθώς και τρεις χρυσούς σκυθικούς θησαυρούς εις ανταπόδοση της Κόρης. Τα τρία χρυσά θα εκτεθούν στο Μουσείο της Ακρόπολης ενώ η άλλη έκθεση θα γίνει στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο.
Το συμβούλιο δεν ενημερώθηκε για τις άλλες εκδηλώσεις που προγραμματίζονται, κι έτσι γνωμοδότησε μεμονωμένα, αν και θα έπρεπε να έχει σφαιρική γνώση. Υπάρχει περίπτωση να μην υπάρχουν τελικές συμφωνίες, αλλά η γενική γραμματέας Μαρία Ανδρεαδάκη- Βλαζάκη που υποτίθεται πως έπρεπε να κάνει συντονισμό δεν ενημέρωσε καθόλου για τίποτα. Σύμφωνα με πληροφορίες μας το υπουργείο οργανώνει μια έκθεση αρχαίων στο Μουσείο Καλών Τεχνών Πούσκιν, στη Μόσχα. Ας ελπίσουμε ότι θα παραμείνει στη λογική που την είχαν χτίσει το 2014. Διότι, η έκθεση στο Manege της Αγίας Πετρούπολης άλλαξε. Αντί να είναι η παρουσίαση του «Ναυτίλου» (αρχαία εκθέματα και έργα συγχρόνων καλλιτεχνών) που είχε κάνει θραύση στις Βρυξέλλες, θα παρουσιαστεί έκθεση συγχρόνων εικαστικών. Σε μια περίοδο που στην πόλη γίνεται το οικονομικό φόρουμ και ο πρόεδρος Πούτιν είναι εκεί μαζί με άλλους αρχηγούς κρατών, μια τέτοια έκθεση δεν θα τον προσελκύσει. Αντίθετα, θα μπορούσε να εγκαινιάσει τον «Ναυτίλο» που είχε αίγλη.
Το Μουσείο Μπενάκη ετοιμάζεται να στείλει έκθεση εικόνων στο Μουσείο Αντρέι Ρουμπλιόφ (λογική απόφαση) και το υπουργείο Παιδείας μαζί με το υπουργείο Πολιτισμού ετοιμάζουν και άλλη έκθεση εικόνων στη Γκαλερί Τρετιακόφ. Εκεί θα γινόταν η έκθεση ολόκληρης της συλλογής Κωστάκη,(η συνένωσή της θα αποτελούσε εικαστικό γεγονός παγκοσμίου βεληνεκούς) αλλά δεν θα γίνει. Το δικό μας μέρος της συλλογής θα εκτεθεί στη Θεσσαλονίκη, στη ΔΕΘ, στην οποία τιμώμενη θα είναι η Ρωσία. Θα ήταν μια ευκαιρία να ζητήσουμε να μας στείλουν το μέρος της συλλογής που είναι στη Ρωσία. Αλλά ποιος να το σκεφτεί;
Αντιγόνη Καρατάσου
