Ενώ τα μάτια του κόσμου είναι στραμμένα στις τιμές του πετρελαίου και την ενεργειακή κρίση, που συμπαρασύρουν ανοδικά τον πληθωρισμό, μια «κρυφή» αλλά εξίσου καταστροφική διαταραχή της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας έχει αρχίσει να εμφανίζεται, καθώς ο πόλεμος πλήττει σε υπέρτατο βαθμό και τον κλάδο των πλαστικών.
Σε προηγούμενο άρθρο με τίτλο «Τα πλαστικά στο έλεος του πολέμου στο Ιράν», είχαμε αναλύσει τη διασύνδεση πετρελαίου – πλαστικών και την εκτίναξη των τιμών των τελικών προϊόντων πλαστικού, όπως είναι οι σωλήνες, τα μπουκάλια, οι μεμβράνες, οι συσκευασίες, οι σακούλες κ.α., που συμπαρασύρουν και τις τιμές των τροφίμων, των ενδυμάτων, των υποδημάτων, των υπολογιστών, των επίπλων, των κατασκευών, των πλαστικοποιήσεων κ.α.
Σήμερα επανερχόμαστε στο θέμα, διότι σύμφωνα με επιχειρηματίες που χρησιμοποιούν πλαστικά, στην αλυσίδα παραγωγής των δικών τους τελικών προϊόντων, το πρόβλημα δεν είναι πλέον η άνοδος των τιμών, αλλά οι ελλείψεις και η ανεπαρκής τροφοδοσία της αγοράς με πλαστικά. Οπότε ερώτημα δεν είναι το «πόσο», αλλά το «αν» και το «πότε».
Πού οφείλεται η κρίση;
Έτσι η παραγωγή πλαστικών, που βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στα πετροχημικά παράγωγα του πετρελαίου, αντιμετωπίζει παράλληλα με τις εκρηκτικές αυξήσεις τιμών, σοβαρές ελλείψεις πρώτων υλών, και αναγκαστικές διακοπές στη λειτουργία των σχετικών μονάδων. Σύμφωνα με πρόσφατες εκθέσεις, οι τιμές πολυαιθυλενίου (PE) και πολυπροπυλενίου (PP) που αποτελούν τα βασικά υλικά για συσκευασίες, αυτοκίνητα, παιχνίδια και καθημερινά αντικείμενα, έχουν εκτοξευθεί σε υψηλά τετραετίας, ενώ δεκάδες εταιρείες βρίσκονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αφού αδυνατούν να προωθήσουν τα δικά τους τελικά προϊόντα στην αγορά.
Ο μηχανισμός της κρίσης των πλαστικών είναι απλός. Τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και σημαντικές ποσότητες νάφθας που αποτελεί την βασική πρώτη ύλη έχουν περιοριστεί δραστικά λόγω των εχθροπραξιών. Η νάφθα αποτελεί το «αίμα» της πετροχημικής βιομηχανίας, καθώς μετατρέπεται σε αιθυλένιο και προπυλένιο, τα οποία στη συνέχεια πολυμερίζονται σε πλαστικές ρητίνες. Με την εμπορική ροή νάφθας να έχει διακοπεί, οι πετροχημικές μονάδες στην Ασία, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή λειτουργούν με μειωμένη χωρητικότητα και παραγωγικότητα. Σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, οι διαταραχές έχουν οδηγήσει σε αύξηση τιμών από 30% έως και 60% σε βασικές ρητίνες, ενώ το «Plastics Exchange» αναφέρει διψήφιες αυξήσεις σε μηνιαία βάση, κάτι που δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ κατά τη διάρκεια της τελευταίας εικοσιπενταετίας.
Το πρόβλημα της Ασίας
Οι επιπτώσεις είναι άμεσες και πολυδιάστατες. Στην Ασία, που αντιπροσωπεύει πάνω από το 50% της παγκόσμιας παραγωγής πλαστικών, η κρίση είναι ιδιαίτερα σοβαρή. Στη Νότια Κορέα, το 92% των παραγωγών πλαστικών έχει λάβει ειδοποιήσεις για αυξήσεις των τιμών και για καθυστερήσεις στις παραδόσεις από τους προμηθευτές. Ενώ στην Ινδία οι τιμές των πλαστικών μπουκαλιών έχουν αυξηθεί κατά 50%, συμπαρασύροντας τις τιμές του εμφιαλωμένου νερού. Στην Κίνα και στην Ιαπωνία παρατηρείται παράλληλα αύξηση της ζήτησης για ανακυκλωμένα πλαστικά, καθώς η διαφορά τιμής μεταξύ του «νέου» και του «ανακυκλωμένου» πλαστικού έχει μειωθεί δραστικά. Ωστόσο, και σε αυτήν την περίπτωση ακόμη και η ανακύκλωση πιέζεται τόσο από το υψηλότερο κόστος ενέργειας, αφού είναι μια ιδιαίτερα ενεργοβόρα διαδικασία, όσο και από τα αυξημένα κόστη μεταφοράς.
Ξεμένει από πλαστικά η Ευρώπη
Στην Ευρώπη η κατάσταση είναι ακόμη πιο κρίσιμη. Η Βρετανική Ομοσπονδία Πλαστικών (British Plastics Federation /BPF) χαρακτηρίζει την κρίση ως «υπαρξιακή απειλή» για τον βρετανικό κλάδο, λόγω των εκτεταμένων ελλείψεων πρώτων υλών και των απότομων αυξήσεων κόστους. Στην Ιταλία, σύμφωνα με μελέτη του think tank ECCO, οι τιμές πλαστικών προϊόντων έχουν αυξηθεί έως και 30%, με την Ιταλία να πλήττεται σκληρά λόγω της υψηλής εξάρτησης αφού εισάγει από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή ήπειρο, εταιρείες όπως η Dow, η LyondellBasell και η Indorama έχουν θέσει δεκάδες μονάδες τους σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ενώ η Sun Chemical που είναι προμηθευτής μελανιών και επικαλύψεων για συσκευασίες, ανακοίνωσε άμεσες αυξήσεις τιμών, επιπλέον χρεώσεις και παράταση στους χρόνους παράδοσης.
Καλύτερη η κατάσταση στις ΗΠΑ
Αντίθετα, στις ΗΠΑ το οικοσύστημα των πλαστικών δεν έχει πληγεί σε σημαντικό βαθμό. Με λιγότερη εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ και με ενισχυμένη εγχώρια παραγωγή πετρελαίου, οι αμερικανικές εταιρείες έχουν αυξήσει την παραγωγή τους, αλλά και τις τιμές, καλύπτοντας τα κενά της παγκόσμιας αγοράς. Ωστόσο, ακόμη και στις ΗΠΑ οι καταναλωτές θα δουν υψηλότερες τιμές στο χώρο των συσκευασιών, των κατασκευών και της αυτοκινητοβιομηχανίας.
Οι αγορές αναζητούν λύσεις
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη «στενή» βιομηχανία παραγωγής πλαστικών . Η συσκευασία τροφίμων, νερών και αναψυκτικών είναι από τις πρώτες που πλήττονται. Οι πλαστικές σακούλες, τα μπουκάλια, τα δοχεία, ακόμα και τα καπάκια γίνονται ακριβότερα, μετακυλίοντας το επιπλέον κόστος στους καταναλωτές. Στο κλάδο της προσωπικής περιποίησης, ομορφιάς και καλλυντικών, εταιρείες όπως είναι η L’Oréal και η Yonwoo δυσκολεύονται να προμηθευτούν πλαστικά δοχεία, ενώ στρέφονται σε εναλλακτικές επιλογές, όπως είναι οι χάρτινες συσκευασίες. Ακόμη και η παραγωγή λιπασμάτων, που συνδέεται με τα πετροχημικά, απειλεί την αγροτική παραγωγή και τα τρόφιμα.
Επομένως εισερχόμαστε σε μια περίοδο ελλείψεων και υψηλών τιμών, που θα επηρεάσει τους πάντες και τα πάντα. Από τα πλαστικά και τα χημικά μέχρι τα μικροτσίπ και τον ιατρικό εξοπλισμό. Οι εξειδικευμένοι αναλυτές προειδοποιούν ότι αν ο πόλεμος παραταθεί, οι πληθωριστικές πιέσεις θα ενταθούν, πλήττοντας νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Παρά τις ελπίδες για επίτευξη εκεχειρίας, οι αναλυτές εκτιμούν ότι η ανάκαμψη θα είναι αργή. Οι πετροχημικές μονάδες χρειάζονται μήνες για να επανεκκινήσουν πλήρως, ενώ οι εναλλακτικές διαδρομές μεταφορών είναι ακριβές. Ταυτόχρονα, η κρίση λειτουργεί ως καταλύτης για την ανακύκλωση. Η ζήτηση για ανακυκλωμένα πλαστικά και εναλλακτικές χάρτινες συσκευασίες έχει εκτοξευθεί, δίνοντας μια ευκαιρία στην ανάπτυξη της «πράσινης βιομηχανίας» στην Ασία.
«Αγαθά εν ανεπαρκεία»
Συνολικά, ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει την εύθραυστη εξάρτηση του σύγχρονου κόσμου από τα πετροχημικά. Τα πλαστικά, που θεωρούνταν «φθηνά» και «επιβλαβή» υλικά, μετατρέπονται σε πολυτελή αγαθά και μάλιστα σε «αγαθά εν ανεπαρκεία». Οι επιχειρήσεις καλούνται να επενδύσουν σε εναλλακτικές πρώτες ύλες και βιώσιμες λύσεις. Για τους καταναλωτές, η «κρυφή» τιμή του πολέμου θα φανεί στα ράφια των σούπερ μάρκετ, στα αυτοκίνητα και σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας τους. Η κρίση των πλαστικών δεν είναι μια απλά οικονομική κρίση. Αφού ο πόλεμος στο Ιράν ανέδειξε το πόσο σημαντικά είναι τα πλαστικά για την καθημερινή μας ζωή και πόση διατάραξη προκαλεί η έλλειψη τους.
