Η έντονη εποχικότητα και η γεωγραφική συγκέντρωση της τουριστικής δραστηριότητας δημιουργούν σημαντικές προκλήσεις για τον ελληνικό τουρισμό, όπως η διακοπτόμενη και μη σταθερή απασχόληση, η ανεπάρκεια σε υποδομές και υπηρεσίες κατά τις περιόδους αιχμής, καθώς και η άνιση κατανομή των οφελών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.
Επιπλέον, η ένταση της κλιματικής αλλαγής, που εκδηλώνεται μέσα από την αύξηση του χρόνιου (αύξηση της μέσης θερμοκρασίας) και οξέος κινδύνου (αύξηση συχνότητας και έντασης των ακραίων κλιματικών) δύναται να περιορίσει τη βιωσιμότητα του ελληνικού τουρισμού, αλλοιώνοντας τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά και κατ’ επέκταση τις αφίξεις και τις διαμονές στους τουριστικούς προορισμούς.
Μεταβλητότητα καιρού και εποχικότητα
Ο Κλιματικός Δείκτης Τουρισμού (Tourism Climate Index – TCI) αποτελεί ένα διεθνώς αναγνωρισμένο εργαλείο αποτίμησης της καταλληλότητας του κλίματος για τουριστικές δραστηριότητες, λαμβάνοντας υπόψη παραμέτρους όπως η θερμοκρασία, η υγρασία, η ηλιοφάνεια, η βροχόπτωση και η ταχύτητα του ανέμου. Στη βάση αυτών, ο δείκτης αποδίδει ποσοτική τιμή που επιτρέπει τη συγκριτική αξιολόγηση της κλιματικής ελκυστικότητας ανά περιοχή και χρονική περίοδο.
Στο πλαίσιο της μελέτης του ΙΟΒΕ χρησιμοποιώντας προβλέψεις για τη μεταβολή του TCI της Τράπεζας της Ελλάδος μεταξύ 11 και 15 μονάδων ανά εποχή, εκτιμάται η μεταβολή των διανυκτερεύσεων καθώς και των τουριστικών εσόδων στο σενάριο υψηλού κλιματικού κινδύνου. Η μείωση των διανυκτερεύσεων κατά 15,6% κατά τη θερινή περίοδο περιορίζει τα έσοδα από τον τουρισμό κατά 1,2 δισ. ευρώ. Λαμβάνοντας υπόψη και τις πολλαπλασιαστικές επιδράσεις του τουρισμού με άλλους κλάδους της ελληνικής οικονομίας, η μεταβολή στις κλιματικές συνθήκες σε αυτό το σενάριο μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια περίπου 2,2 δισ. ευρώ στο ελληνικό ΑΕΠ ανά έτος, με απώλεια περίπου 38,1 χιλ. θέσεων εργασίας πλήρους απασχόλησης και δημοσιονομικών εσόδων ύψους 306,7 εκατ. ευρώ.
Βιώσιμες υποδομές με διαχείριση πόρων
Σύμφωνα με την ίδια μελέτη του ΙΟΒΕ ο σχεδιασμός κατάλληλων υποδομών αποτελεί κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας για την αναδιάρθρωση του τουριστικού υποδείγματος, τη μείωση του περιβαλλοντικού του αποτυπώματος και την ενίσχυση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Σε αυτό το πλαίσιο θεωρείται υψηλής σημασίας η επέκταση και ο εκσυγχρονισμός του σιδηροδρομικού δικτύου καθώς έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά για την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού, επιτρέποντας την προσβασιμότητα σε περιοχές της ενδοχώρας που σήμερα εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τις οδικές μεταφορές ή δεν διαθέτουν διεθνείς πύλες εισόδου (λιμάνια, αεροδρόμια).
Η βελτίωση της συνδεσιμότητας συνιστά βασική προϋπόθεση για την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και την αποκέντρωση της τουριστικής ζήτησης.
Παράλληλα, απαιτείται ενίσχυση των υποδομών ανθεκτικότητας, μέσω ολοκληρωμένων παρεμβάσεων που περιλαμβάνουν αντιπλημμυρικά έργα, προστασία περιαστικών και αγροτικών δασών από πυρκαγιές, καθώς και έργα ενεργειακής αυτονομίας (π.χ. μικρές μονάδες ΑΠΕ, αποθήκευση ενέργειας, βιώσιμη διαχείριση νερού).
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν ενισχύουν μόνο την τοπική ασφάλεια και λειτουργικότητα των τουριστικών περιοχών, αλλά και τη διεθνή φήμη της χώρας ως προορισμού που προστατεύεται απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Επιπλέον, η ανάπτυξη και πιστοποίηση τουριστικών καταλυμάτων με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, μέσω προτύπων κυκλικής δόμησης, ενεργειακής απόδοσης και βιώσιμων πρακτικών φιλοξενίας, μπορεί να δημιουργήσει νέα τμήματα αγοράς και να προσελκύσει ταξιδιώτες με υψηλό περιβαλλοντικό κριτήριο επιλογής.
Το προφίλ αυτό των επισκεπτών είναι συχνά διατεθειμένο να επενδύσει περισσότερο για εμπειρίες φιλικές προς το περιβάλλον, γεγονός που ενισχύει την ποιοτική αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος ενώ αυξάνει και τα τουριστικά έσοδα.
Αυξημένο το τέλος ανθεκτικότητας
Παραμένει σε ισχύ και το 2026 το τέλος ανθεκτικότητας (πρώην φόρος διαμονής), με αυξημένες χρεώσεις.
Οι ταξιδιώτες πληρώνουν πλέον από 0,50 έως 10 ευρώ ανά διανυκτέρευση. Το ποσόν αυτό διαφοροποιείται ανάλογα με την κατηγορία του εκάστοτε καταλύματος και την εποχή.
Επιπλέον χρεώσεις έως 20 ευρώ ανά άτομο επιβάλλονται σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, κυρίως νησιά όπως η Μύκονος και η Σαντορίνη κατά τις περιόδους αιχμής. Τα ποσά που θα συγκεντρωθούν και υπερβαίνουν τα 400 εκατ.ευρώ ετησίως, θα διατεθούν για υποδομές ύδρευσης, πρόληψη καταστροφών και αποκατάσταση οικοσυστημάτων.
Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η βιωσιμότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κάτι πρόσθετο.
Σύμφωνα με τον Κρίστοφερ Ίμπσεν, αντιπρόεδρο για την έρευνανκαι βιωσιμότητα στο World Travel & Tourism Council: «Πρέπει να ενσωματώσουμε τη βιωσιμότητα στις δραστηριότητες, τις υπηρεσίες και τις προσφορές μας, πρέπει να δίνουμε στους επισκέπτες την επιλογή. Δεν πρέπει να είναι κάτι το πολύπλοκο ή να αποτελεί πλεονέκτημα, πρέπει να είναι η προφανής επιλογή και όχι κάτι που επιλέγεται συνειδητά».
Από την κατανάλωση στη συνεργασία
Σύμφωνα, πάντως, με πανεπιστημιακούς, αναλυτές της αγοράς αλλά και θεσμικούς φορείς αυτά τα μικρά τέλη οδηγούν σε κάτι μεγαλύτερο: τη μετάβαση από τον τουρισμό ως κατανάλωση στον τουρισμό ως συνεργασία. Μάλιστα όπως λένε, χαρακτηριστικά «προχωράμε προς ένα μέλλον που προσκαλεί τους ταξιδιώτες να ξεπεράσουν την απλή επίσκεψη και τους ενθαρρύνει να συμμετάσχουν στην κοινή ευθύνη της διατήρησης».
