Μαραθώνιες διαβουλεύσεις Ουκρανίας και Ηνωμένων Πολιτειών - παρουσία για πρώτη φορά της ευρωπαϊκής πλευράς - και μίνι σύνοδος κορυφής στο Βερολίνο. Διαφαινόμενη πρόοδος για ισχυρές αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας στο Κίεβο· «παραδίδει» τη φιλοδοξία ένταξης στο ΝΑΤΟ ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, όχι όμως το Ντονμπάς. «Τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί έως ότου συμφωνηθούν τα πάντα» αναφέρουν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι της Ουκρανίας, λίγο προτού τεθεί επί τάπητος το καίριο ζήτημα της χρηματοδότησης της χώρας και της χρήσης ή μη των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στο κρίσιμο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στα τέλη της εβδομάδας.
Δύο ημέρες διαβουλεύσεων μεταξύ της ουκρανικής αντιπροσωπείας και του διδύμου Γουίτκοφ-Κούσνερ ολοκληρώθηκαν χθες στη γερμανική πρωτεύουσα με επίσημες δηλώσεις περί παραγωγικών συνομιλιών, βημάτων προόδου και νέου μομέντουμ στη διαδικασία, ιδίως όσον αφορά τις μελλοντικές αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο. Ωστόσο, δεν υπήρξαν, τουλάχιστον άμεσα, ενδείξεις σύγκλισης στο εδαφικό, το οποίο, μαζί με τις εγγυήσεις ασφαλείας, αποτελεί το πιο ακανθώδες σκέλος στη διαπραγμάτευση που «τρέχει» η προεδρία Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου.
Αξιωματούχοι που έχουν ενημερωθεί για τις συνομιλίες μετέφεραν, υπό καθεστώς ανωνυμίας, στον διεθνή Τύπο ότι η Ουάσινγκτον επιμένει να ζητά την απόσυρση των ουκρανικών στρατευμάτων από εδάφη που δεν έχουν καταληφθεί στη ζώνη του Ντονμπάς, γεγονός που αποτελεί «κόκκινη γραμμή» για το Κίεβο. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει, σε κάθε περίπτωση, συνδέσει οποιαδήποτε υποχώρηση στο εδαφικό με τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος ή εκλογών. στην Ουκρανία. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου, το 75% των Ουκρανών αντιτίθεται στην παράδοση του Ντονμπάς.
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν επιμένει ότι για να συναινέσει σε κατάπαυση του πυρός, η Ουκρανία πρέπει να παραδώσει το εναπομείναν 10% της περιοχής του Ντονμπάς που δεν έχουν καταφέρει να καταλάβουν οι ρωσικές δυνάμεις από την έναρξη της εισβολής. Το μη κατεχόμενο τμήμα του Ντονμπάς μπορεί να φαίνεται σχετικά ασήμαντο στο χάρτη, όμως εκεί βρίσκονται ορισμένες από τις ισχυρότερες οχυρώσεις της Ουκρανίας, οι οποίες αναπτύχθηκαν την τελευταία δεκαετία και συνιστούν σοβαρό εμπόδιο για τη ρωσική προέλαση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η κατάληψη της περιοχής διά της βίας θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια και να κοστίσει στη Ρωσία εκατοντάδες χιλιάδες επιπλέον απώλειες, σημειώνει το Atlantic Council. Πέρα από τη ζώνη οχυρώσεων, ο δρόμος θα άνοιγε για περαιτέρω ρωσικές προελάσεις προς την κεντρική Ουκρανία και το Κίεβο. Ο ρόλος αυτός στην ουκρανική άμυνα εξηγεί γιατί ο Πούτιν εμφανίζεται διατεθειμένος να υποχωρήσει αλλού, αλλά επιμένει τόσο έντονα να καταλάβει τη συγκεκριμένη περιοχή - είτε με διαπραγμάτευση, είτε με τη βία, όπως διαρκώς προειδοποιεί.
Μιλώντας από το Βερολίνο, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε τις συνομιλίες «δύσκολες αλλά παραγωγικές», επαναλαμβάνοντας ότι το Κίεβο δεν μπορεί να αποδεχθεί την παράδοση των ελεύθερων εδαφών του Ντονμπάς. Ανέφερε ότι τα εδαφικά ζητήματα είναι «οδυνηρά» για την Ουκρανία και ότι απαιτείται σαφήνεια ως προς τις εγγυήσεις ασφαλείας πριν εξεταστεί οποιαδήποτε σχετική απόφαση. Από την πλευρά του, ο ανώτατος διαπραγματευτής της Ουκρανίας, Ρουστέμ Ομέροφ, δήλωσε ότι έχει σημειωθεί «πραγματική πρόοδος» και ότι οι Αμερικανοί, υπό τους Γουίτκοφ και Κούσνερ, εργάζονται «εξαιρετικά εποικοδομητικά» για μια διαρκή ειρηνευτική συμφωνία.
Αναφορές σε αμερικανική πρόταση για τη δημιουργία «ελεύθερης οικονομικής ζώνης» στα τμήματα του Ντονμπάς που παραμένουν υπό τον έλεγχο του Κιέβου υποδηλώνουν προσπάθειες της Ουάσινγκτον να διερευνήσει «δημιουργικές» λύσεις μπροστά σε άκαμπτες θέσεις. Η ιδέα απορρίφθηκε εντέλει τόσο από την Ουκρανία -που δεν έχει εγγυήσεις ότι αν αποσύρει το στρατό της, η Ρωσία δεν θα εισβάλει ξανά- όσο και από το Κρεμλίνο, με σύμβουλο του Πούτιν να δηλώνει ότι η Μόσχα επιδιώκει πλήρη έλεγχο της περιοχής.
Οι συνομιλίες στο Βερολίνο είχαν ξεκινήσει με προσδοκίες για πιθανό συμβιβασμό, αφότου ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έδειξε έτοιμος να υπαναχωρήσει από τον διακηρυγμένο στόχο ένταξης στο ΝΑΤΟ. Ο στόχος μπορεί να ήταν σε κάθε περίπτωση μη ρεαλιστικός λόγω αντιρρήσεων εντός της ίδιας της Συμμαχίας και το θέμα επί της ουσίας να είχε κλείσει, δεν παύει ωστόσο να αποτελεί σοβαρή υπαναχώρηση της Ουκρανίας όσον αφορά την αυτοδιάθεση της χώρας. Σε αντάλλαγμα, το Κίεβο επιδιώκει διμερείς εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ, αντίστοιχες με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, καθώς και από ευρωπαϊκές χώρες, τον Καναδά και την Ιαπωνία.
Στο ζήτημα των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας φαίνεται πράγματι να σημειώνεται πρόοδος, όπως προέκυψε και από τις χθεσινές δηλώσεις του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς κατά την κοινή συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι πριν από δείπνο με Ευρωπαίους ηγέτες, την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. Παρόντες ήταν επίσης οι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ επρόκειτο να παρέμβει τηλεφωνικά.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες που συμμετείχαν στις συνομιλίες του Βερολίνου χαιρέτισαν «σημαντική πρόοδο» στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι «τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί έως ότου συμφωνηθούν τα πάντα». Σε κοινή ανακοίνωση, σημειώνεται ότι θα συνεχιστεί ο συντονισμός με τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για την επίτευξη μιας δίκαιης και διαρκούς ειρήνης που θα διασφαλίζει την ουκρανική κυριαρχία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην παροχή ισχυρών εγγυήσεων ασφαλείας και στη στήριξη της οικονομικής ανάκαμψης της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης των ενόπλων δυνάμεων σε ειρηνικό επίπεδο και της συγκρότησης πολυεθνικής δύναμης υπό ευρωπαϊκή ηγεσία εντός της χώρας. Παράλληλα, προβλέπεται αμερικανικά καθοδηγούμενος μηχανισμός παρακολούθησης της κατάπαυσης του πυρός. Η ανακοίνωση επαναλαμβάνει ότι τα σύνορα δεν μπορούν να αλλάξουν διά της βίας και ότι οι τελικές αποφάσεις ανήκουν στον ουκρανικό λαό.
Ο Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι υπάρχει «ευκαιρία για μια πραγματική ειρηνευτική διαδικασία», έστω και αν οι συνομιλίες βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, προσθέτοντας ότι για πρώτη φορά η κατάπαυση του πυρός φαίνεται εφικτή. Εξήρε ιδιαίτερα τον Ντόναλντ Τραμπ, δηλώνοντας ότι χωρίς τις «ακούραστες προσπάθειες» και τη «δέσμευσή» του δεν θα είχε αναδυθεί το «νέο αυτό μομέντουμ», και συμπλήρωσε πως παρά τις μαξιμαλιστικές ρωσικές απαιτήσεις, η ευρωπαϊκή πλευρά επιδιώκει πρόοδο.
Ωστόσο, αποτυπώνουν καθαρά τους προβληματισμούς η αναφορά του Μερτς στις προηγούμενες συμφωνίες του Μινσκ, καθώς και η επιμονή του Ζελένσκι για πλήρως καταγεγραμμένες και δεσμευτικές εγγυήσεις τύπου Άρθρου 5 προτού εκείνος δεσμευθεί σε άλλα ακανθώδη ζητήματα, όπως το εδαφικό. Για να υπάρξει περαιτέρω πρόοδος θα χρειαστεί πολιτική δέσμευση, συμπεριλαμβανομένης εκείνης του Ντόναλντ Τραμπ, συναινούν οι αναλυτές. Όσο για το ακανθώδες ζήτημα του εδαφικού, ο Μερτς δήλωσε ότι «είναι ο ουκρανικός λαός που έχει υπερασπιστεί την επικράτειά του για σχεδόν τέσσερα χρόνια» και ότι μόνο αυτός μπορεί να αποφασίσει για οποιαδήποτε αλλαγή.
Στις οκτάωρες συνομιλίες της Κυριακής και της Δευτέρας ήταν «παρούσα» η Ευρώπη· μετείχε ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, και σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από τη Γαλλία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η ανώτερη ερευνήτρια του Council on European Relations Λιάνα Φιξ σημείωσε ότι για πρώτη φορά υπήρξε συντονισμένη διαβούλευση Ηνωμένων Πολιτειών, Ευρωπαίων και Ουκρανών, και επισήμανε πως παρότι το σχήμα είναι ακόμη υπό διαμόρφωση, το γεγονός είναι «αξιοσημείωτο».
Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται αισιόδοξη, με αξιωματούχους να δηλώνουν ανωνύμως στον ανταποκριτή του Guardian στην Ουάσινγκτον Άντριου Ροθ ότι βρίσκονται «κατά 90%» κοντά σε μια συμφωνία μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας και ότι έχουν αναπτύξει εγγυήσεις τύπου Άρθρου 5. Αφού ξεκαθάρισαν ότι δεν προβλέπεται ανάπτυξη αμερικανικών στρατευμάτων στην Ουκρανία, ανέφεραν ότι δεν θα δημοσιοποιήσουν ακόμη τις λεπτομέρειες, όμως μίλησαν για «πολύ ισχυρές δικλίδες ασφαλείας». Το βασικό ανοιχτό ζήτημα παραμένει το εδαφικό, καθώς δεν υπάρχει συμφωνία για τον έλεγχο και το καθεστώς των εδαφών μετά από μια ειρηνευτική συμφωνία. Στο ζήτημα της ένταξης της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δείχνει να επιβεβαιώνεται ότι η Ρωσία συναινεί, υπό την προϋπόθεση εγκατάλειψης της προοπτικής ένταξης στο ΝΑΤΟ.
Το Κρεμλίνο επρόκειτο να ενημερωθεί χθες από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την έκβαση των συνομιλιών στο Βερολίνο. Ακόμη και αν προκύψει συμφωνία παραμένει αβέβαιο αν θα την αποδεχθεί η Μόσχα, ιδίως εάν υπολείπεται των μαξιμαλιστικών στόχων του Βλαντιμίρ Πούτιν, που περιλαμβάνουν τον πλήρη έλεγχο του Ντονμπάς και την αποστρατιωτικοποίηση της Ουκρανίας. Δεδομένης της αβεβαιότητας γύρω από τις συνομιλίες αλλά και της συνεχιζόμενης αμερικανικής εμπλοκής εάν η διαπραγματεύσεις δεν καταλήξουν πουθενά, η απόφαση που καλείται να λάβει η ΕΕ κατά τη Σύνοδο Κορυφής στα τέλη της εβδομάδας για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της Ουκρανίας θα είναι καθοριστική για τη μελλοντική διαπραγματευτική θέση του Κιέβου και την ικανότητά του να αντέξει τον πόλεμο.
Οι εργασίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προδιαγράφονται δύσκολες, καθώς δεν υπάρχει συναίνεση επί της πρότασης για τη χρήση των «παγωμένων» ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη στήριξη δανείου ύψους 210 δισ. ευρώ. Δεν είναι πλέον μόνο το Βέλγιο, αλλά και η Μάλτα, η Βουλγαρία, η Τσεχία και, κυρίως, η Ιταλία, που εμφανίζονται αντίθετες στην ιδέα. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, δήλωσε χθες ότι η διαπραγμάτευση μεταξύ των «27» για τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία συνεχίζεται, αλλά, όπως σημείωσε, καθίσταται «ολοένα και πιο δύσκολη». Ο Μερτς προειδοποίησε χθες σχετικά με τα ρωσικά assets ότι πρόκειται για «όλα ή τίποτα», επισημαίνοντας ότι πρόκειται για τη μόνη επιλογή που μπορεί πράγματι να περάσει η ΕΕ, καθώς εναλλακτικές προτάσεις -όπως νέος δανεισμός- θα απαιτούσαν ομοφωνία και θα μπλοκάρονταν από διαφωνούντες, όπως η Σλοβακία και η Ουγγαρία. Κατά τον Γερμανό καγκελάριο, διακυβεύεται η αξιοπιστία της ΕΕ εάν τα κράτη-μέλη αποτύχουν να καταλήξουν σε μία απόφαση κατά την προσεχή Σύνοδο Κορυφής.
