Αντιπροσωπευτική για την κατάσταση που επικρατεί στον πόλεμο της Ουκρανίας, είναι η ανάλυση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), σύμφωνα με την οποία, η ρωσική στρατιωτική προέλαση στην Ουκρανία τα τελευταία δύο χρόνια εξελίσσεται με τον πιο αργό ρυθμό που έχει καταγραφεί στις σύγχρονες συγκρούσεις των τελευταίων 100 ετών. Την ίδια στιγμή, ενώ ισχυρές ρωγμές παρουσιάζονται και στη ρωσική οικονομία.
Αυτές οι τρεις επιθέσεις, προς το Κουπιάνσκ στη βόρεια Ουκρανία και τα Ποκρόφσκ και Τσάσιβ Γιαρ στα ανατολικά, είχαν ως αποτέλεσμα να δούμε τις πιο σφοδρές μάχες τα τελευταία δύο χρόνια.
Το συμπέρασμά τους; Από τις αρχές του 2024, οι δυνάμεις του Βλαντίμιρ Πούτιν έχουν προχωρήσει με ρυθμό μεταξύ 15 και 70 μέτρων την ημέρα στις πιο σημαντικές επιθέσεις τους.
Πρόκειται για ρυθμό που κινείται «πιο αργά από σχεδόν οποιαδήποτε μεγάλη επίθεση σε οποιονδήποτε πόλεμο έχει καταγραφεί τον τελευταίο αιώνα», έγραψαν οι ερευνητές προσθέτοντας ότι τα ευρήματά τους αμφισβητούν τις πρόσφατες δηλώσεις Ρώσων αξιωματούχων ότι το Κρεμλίνο έχει αποκτήσει σημαντική δυναμική στο πεδίο της μάχης τους τελευταίους μήνες.
- Στο Τσάσιβ Γιαρ, όπου ξεκίνησε η ρωσική επίθεση ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2024, οι δυνάμεις της Μόσχας προελαύνουν με μέσο ρυθμό 15 μέτρων την ημέρα. Μετά από δύο χρόνια μαχών, οι ρωσικές δυνάμεις έχουν μετακινηθεί 10 χιλιόμετρα και δεν έχουν καταφέρει να καταλάβουν την πόλη του Ντονέτσκ.
- Περίπου 150 χιλιόμετρα μακριά, στο Κουπιάνσκ του Χάρκοβο, οι ρωσικές δυνάμεις προελαύνουν με ρυθμό περίπου 23 μέτρων την ημέρα από την έναρξη της επίθεσής τους τον Νοέμβριο του 2024. Η Μόσχα ισχυρίστηκε ότι κατέλαβε την πόλη τον Δεκέμβριο, αλλά ο ισχυρισμός διαψεύστηκε γρήγορα όταν ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι επισκέφθηκε τα ουκρανικά στρατεύματα μέσα στην πόλη.
- Η πιο ενδεικτική μάχη, ωστόσο, αφορά την περιοχή γύρω από το Ποκρόφσκ, τον βασικό κόμβο υλικοτεχνικής υποστήριξης που έχει χαρακτηριστεί ως «πύλη προς το Ντονέτσκ». Στην περιοχή έχουν σημειωθεί σφοδρές μάχες από το καλοκαίρι του 2024, αλλά η Ουκρανία έχει καταφέρει να διατηρήσει ένα μικρό θύλακα στην πόλη. Στο Ποκρόφσκ προέλασε της Ρωσίας ήταν ταχύτερα καταλαμβάνοντας περίπου 70 μέτρα την ημέρα, που αντιστοιχεί σε συνολικά 50 χιλιόμετρα, ή περίπου 31 μίλια, τα τελευταία δύο χρόνια.
Σημειώνεται ότι οι αναλυτές υπολόγισαν τον ρυθμό προέλασης με βάση την ευθεία απόσταση κατά την οποία μετατοπίστηκε η περιοχή της μάχης, η οποία δεν λαμβάνει υπόψη τη συνολική έκταση της περιοχής που έχει περιέλθει στον έλεγχο των ρωσικών δυνάμεων.
Πιο αργά και από τη Μάχη του Σομ
Πρακτικά, τα στοιχεία του CSIS σημαίνουν ότι η Ρωσία προχωρά πιο αργά από πολλές μάχες που δόθηκαν κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, συμπεριλαμβανομένης της Μάχης του Σομ, στην διάρκεια της οποίας οι γαλλικές δυνάμεις προχωρούσαν περίπου 80 μέτρα γερμανικού εδάφους την ημέρα.
Συνολικά, οι ρωσικές δυνάμεις εκτιμάται ότι κατέλαβαν το 0,6% του ουκρανικού εδάφους το 2024 και το 0,8% το 2025.
Οι ρωσικές δυνάμεις ελέγχουν περίπου 120.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα – περίπου το 20% της Ουκρανίας – συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας και τμημάτων των περιοχών Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ που περιήλθαν στον έλεγχο της Μόσχας πριν από το 2022.
Το CSIS εκτιμά ότι περίπου 75.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα καταλήφθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης που ξεκίνησε πριν από σχεδόν τέσσερα χρόνια.
«Παρά τους ισχυρισμούς για δυναμική στο πεδίο της μάχης στην Ουκρανία, τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ρωσία πληρώνει ένα σημαντικό τίμημα για ελάχιστα κέρδη και αποτελεί ολοένα και πιο φθίνουσα δύναμη», ανέφερε το CSIS στην αξιολόγησή του.
Πόλεμος φθοράς
Κατά τους αναλυτές, η αργή προέλαση των Ρώσων οφείλεται εν μέρει στη φύση της σύγκρουσης καθώς έχουμε ένα πόλεμο φθοράς με ελάχιστους ελιγμούς, γεγονός που ευνοεί σε μεγάλο βαθμό τον αμυνόμενο, ειδικά με τη μαζική χρήση drones FPV. «Η ανατολική γραμμή του μετώπου, για παράδειγμα, εξακολουθεί να είναι γεμάτη με drones. Ως αποτέλεσμα, η κίνηση των οχημάτων είναι δύσκολη σε ακτίνα 15 χιλιομέτρων από την πρώτη γραμμή», ανέφεραν.
Πάντως, η πρόσφατη ρωσική επίθεση προς την πόλη Χουλιαϊπόλε στη Ζαπορίζια ήταν πιο επιτυχημένη, κατά τους αναλυτές. Από την έναρξη της επίθεσής της τον Νοέμβριο του 2025, η Ρωσία προχωρά στην περιοχή με μέσο ρυθμό 297 μέτρων την ημέρα, σύμφωνα με την εκτίμησή τους.
Ρωγμές στην οικονομία
Υπενθυμίζεται πως η ρωσική οικονομία εισέρχεται σε μία από τις πιο δύσκολες φάσεις της τελευταίας δεκαετίας, καθώς το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε για χρόνια – τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο – αρχίζει να υποχωρεί επικίνδυνα. Το 2025, τα έσοδα από τις εξαγωγές ενέργειας μειώθηκαν κατά 24%, φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2020, σε μια εξέλιξη που απειλεί άμεσα τη δημοσιονομική ισορροπία της χώρας.
Η βασική αιτία δεν είναι τόσο οι δυτικές κυρώσεις, όσο η ίδια η παγκόσμια αγορά.
Η υπερπροσφορά ενέργειας και η επιβράδυνση της ζήτησης από βασικούς αγοραστές, με κυριότερη την Κίνα, οδήγησαν σε πτώση των τιμών του πετρελαίου κατά 18% μέσα στο 2025 – τη μεγαλύτερη ετήσια μείωση από την περίοδο της πανδημίας. Για μια οικονομία που εξαρτάται σε τόσο μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων, αυτή η εξέλιξη λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κρίσης.
Η πίεση στον κρατικό προϋπολογισμό είναι ήδη εμφανής.
Τα έσοδα από την ενέργεια αντιστοιχούν περίπου στο 25% των ομοσπονδιακών εσόδων, τη στιγμή που οι κρατικές δαπάνες αυξάνονται εκρηκτικά λόγω του πολέμου. Μόνο το 2025, οι στρατιωτικές δαπάνες ανήλθαν στα 13,5 τρισεκατομμύρια ρούβλια, ποσό που αντιστοιχεί σε πάνω από το 30% των συνολικών κρατικών δαπανών. Η ανισορροπία μεταξύ εσόδων και εξόδων βαθαίνει, περιορίζοντας τα περιθώρια ελιγμών της ρωσικής κυβέρνησης.
Παραδόξως, ένας ακόμη παράγοντας που επιδεινώνει την κατάσταση είναι η ενίσχυση του ρουβλίου έναντι του δολαρίου.
Η Ρωσία πουλά το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο σε δολάρια, αλλά καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών της σε ρούβλια.
Όσο το ρούβλι ισχυροποιείται, τόσο μειώνεται η πραγματική αξία των εσόδων από τις εξαγωγές όταν μετατρέπονται στο εσωτερικό νόμισμα, καθιστώντας τις διεθνείς πωλήσεις λιγότερο κερδοφόρες. Πρόκειται για έναν «αθόρυβο» μηχανισμό αποδυνάμωσης των δημοσίων οικονομικών, που δεν σχετίζεται άμεσα με κυρώσεις, αλλά με τη συναλλαγματική δυναμική.
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιταχύνει τη στρατηγική απεξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια.
Οι εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου αναμένεται να τερματιστούν έως τον Απρίλιο, ενώ το φυσικό αέριο μέσω αγωγών θα ακολουθήσει έως τον Σεπτέμβριο του 2027.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη η πλήρης απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου. Αν και ορισμένες χώρες, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, εξακολουθούν να αγοράζουν ρωσικούς υδρογονάνθρακες, η πολιτική πίεση προς αυτές εντείνεται, με στόχο να διακοπεί κάθε έμμεση χρηματοδότηση της πολεμικής μηχανής της Μόσχας.
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώθηκε με σαφήνεια στο τέλος του 2025.
Τον Δεκέμβριο, τα έσοδα της Ρωσίας από πετρέλαιο και φυσικό αέριο περιορίστηκαν στα 447,8 δισ. ρούβλια, σχεδόν τα μισά από τα περίπου 800 δισ. ρούβλια που είχαν καταγραφεί έναν χρόνο νωρίτερα. Πρόκειται για μια απότομη πτώση που δεν μπορεί εύκολα να αντισταθμιστεί από άλλες πηγές εσόδων.
Για πολλούς αναλυτές, η εικόνα αυτή δείχνει ότι η οικονομική πίεση ίσως αποδειχθεί πιο αποτελεσματικό εργαλείο από τις παραδοσιακές κυρώσεις.
Η Ρωσία δεν αντιμετωπίζει απλώς ένα προσωρινό σοκ, αλλά μια δομική πρόκληση: πώς να χρηματοδοτήσει ένα κράτος υψηλών στρατιωτικών δαπανών σε ένα περιβάλλον χαμηλών τιμών ενέργειας και συρρικνούμενων αγορών. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενεργειακή εξάρτηση που για χρόνια αποτέλεσε πλεονέκτημα, μετατρέπεται πλέον στο πιο ευάλωτο σημείο της ρωσικής οικονομίας.
