Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, ένα πράγμα είναι βέβαιο. Τίποτα δεν είναι όπως πριν και δεν θα είναι. Αυτό που αρχικά έμοιαζε με μια σύντομη και βίαιη σύγκρουση εξελίχθηκε σε έναν μακρύ πόλεμο φθοράς, με σοβαρές συνέπειες όχι μόνο για τις δύο χώρες, αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη και τον κόσμο.
Στην αρχή πολλοί πίστεψαν ότι η Ουκρανία θα καταρρεύσει γρήγορα. Αυτό δεν συνέβη. Με τη βοήθεια της Δύσης, άντεξε και συνεχίζει να αντιστέκεται. Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία δεν πέτυχε τους αρχικούς της στόχους, αλλά δεν ηττήθηκε ούτε κατέρρευσε, όπως προέβλεπαν ορισμένοι. Το αποτέλεσμα είναι μια σύγκρουση που συνεχίζεται χωρίς καθαρό νικητή.
Το πρώτο μεγάλο συμπέρασμα αυτών των τεσσάρων χρόνων είναι ότι ο πόλεμος επέστρεψε στην Ευρώπη. Για δεκαετίες, υπήρχε η αίσθηση ότι τέτοιου είδους συγκρούσεις ανήκουν στο παρελθόν. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία απέδειξε ότι η ειρήνη δεν είναι δεδομένη. Τα σύνορα δεν είναι αυτονόητα ασφαλή και η ισχύς εξακολουθεί να παίζει καθοριστικό ρόλο στις διεθνείς σχέσεις.
Το δεύτερο συμπέρασμα αφορά την Ευρώπη. Ο πόλεμος την ανάγκασε να πάρει δύσκολες αποφάσεις. Διέκοψε την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία, επέβαλε κυρώσεις και αύξησε τις αμυντικές δαπάνες. Όλα αυτά όμως, είχαν κόστος. Η ενέργεια έγινε ακριβότερη, οι οικονομίες πιέστηκαν και οι κοινωνίες βρέθηκαν αντιμέτωπες με αυξημένο κόστος ζωής.
Παράλληλα, η Ευρώπη συνειδητοποίησε πόσο εξαρτημένη παραμένει από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την ασφάλειά της. Η συζήτηση για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία άνοιξε ξανά, αλλά η εφαρμογή της δεν είναι απλή υπόθεση. Χρειάζεται πολιτική ενότητα, χρήματα και χρόνο.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο πόλεμος έδειξε ότι ο κόσμος δεν είναι πια μονοπολικός. Πολλές χώρες εκτός Δύσης δεν ακολούθησαν τη γραμμή των κυρώσεων και κινήθηκαν με βάση τα δικά τους συμφέροντα. Αυτό δείχνει ότι η διεθνής τάξη αλλάζει και γίνεται πιο σύνθετη.
Τι σημαίνουν όλα αυτά σήμερα; Σημαίνουν ότι ο πόλεμος δύσκολα θα τελειώσει σύντομα με μια ξεκάθαρη νίκη της μιας ή της άλλης πλευράς. Πιο πιθανό είναι να οδηγηθούμε κάποια στιγμή σε μια συμφωνία συμβιβαστική, που δεν θα ικανοποιεί πλήρως κανέναν, αλλά θα σταθεροποιεί την κατάσταση.
Σημαίνουν επίσης ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε μια μεταβατική περίοδο. Πρέπει να αποφασίσει αν θέλει να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική ανεξαρτησία ή αν θα συνεχίσει να βασίζεται κυρίως σε άλλους για την ασφάλειά της. Πρέπει ακόμη να ισορροπήσει ανάμεσα στην υποστήριξη της Ουκρανίας και στη διατήρηση της κοινωνικής και οικονομικής της σταθερότητας.
Τέσσερα χρόνια μετά, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι μια μακρινή σύγκρουση. Επηρεάζει την ενέργεια που πληρώνουμε, την οικονομία, την πολιτική σταθερότητα, ακόμη και το πώς αντιλαμβανόμαστε την ασφάλεια στην ήπειρό μας.
Ίσως, το πιο σημαντικό μάθημα είναι ότι η Ιστορία δεν τελείωσε. Η ειρήνη, η ευημερία και η σταθερότητα χρειάζονται συνεχή προσπάθεια, ρεαλισμό και καθαρές στρατηγικές επιλογές. Μα πάνω από όλα ικανές ηγεσίες. Η Ευρώπη καλείται να ωριμάσει μέσα από αυτή τη δοκιμασία. Και ο τρόπος που θα το κάνει θα καθορίσει τη θέση της στον κόσμο τα επόμενα χρόνια.
Αντιπτέραρχος (Ι) εα. Κωνσταντίνος Ιατρίδης, Επίτιμος Διοικητής ΔΑΥ, Επίτιμος Πρόεδρος Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Αεροπορίας, Αμυντικός Αναλυτής
