Καθώς ξημερώνει στον Κόλπο του Ομάν αυτή την Παρασκευή, ο διπλωματικός κόσμος έστρεψε απότομα το βλέμμα του από τις όχθες του Βοσπόρου στους ήσυχους διαδρόμους του Μουσκάτ. Σε μια δραματική ανατροπή της τελευταίας στιγμής, που υπογραμμίζει την ρευστότητα των τρέχουσων γεωπολιτικών εντάσεων, οι κρίσιμες συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν μεταφέρθηκαν από την Τουρκία στο Ομάν. Αυτή η ξαφνική αλλαγή του τόπου διεξαγωγής των συνομιλιών δεν είναι απλώς θέμα υλικοτεχνικής υποστήριξης αλλά· αποτελεί απόδειξη της μοναδικής και απαραίτητης διπλωματικής ικανότητας του Σουλτανάτου του Ομάν ως διαμεσολαβητή.
Οι συνομιλίες, που αρχικά είχαν προγραμματιστεί για την Κωνσταντινούπολη, φαινόταν να ακροβατούν στα πρόθυρα της κατάρρευσης νωρίτερα αυτή την εβδομάδα. Οι διαφωνίες σχετικά με την ατζέντα - και συγκεκριμένα η άρνηση της Τεχεράνης να συζητήσει για τους βαλλιστικούς πυραύλους και τους περιφερειακούς εντολοδόχους της παράλληλα με τον πυρηνικό φάκελο - απείλησαν να εκτροχιάσουν τη συνάντηση πριν καν ξεκινήσει. Μέσα σε αυτό το κενό εμπιστοσύνης, ο μηχανισμός διαμεσολάβησης του Ομάν τέθηκε σε πλήρη λειτουργία.
Το Δόγμα του Ομάν: Ήσυχη Διπλωματία σε μια Θορυβώδη Περιοχή (Friends to All, Enemies to None)
Η ανάδειξη του Ομάν ως «σωτήρα» της συνόδου αυτής της Παρασκευής είναι αποτέλεσμα δεκαετιών σχολαστικά καλλιεργημένης ουδετερότητας. Συχνά περιγραφόμενο ως η «Ελβετία της Μέσης Ανατολής», το Μουσκάτ έχει μια μακρά και ιστορική παράδοση ως κρυφός δίαυλος επικοινωνίας (backchannel) μεταξύ αντιπάλων που δεν μπορούν, ή δεν θέλουν, να μιλήσουν απευθείας. Από τη διευκόλυνση των μυστικών συνομιλιών που οδήγησαν στην πυρηνική συμφωνία (JCPOA) του 2015 έως τη διαμεσολάβηση για την ανταλλαγή κρατουμένων, το Ομάν έχει αποδείξει ότι το σημαντικότερο εξαγωγικό του προϊόν δεν είναι το πετρέλαιο, αλλά η σταθερότητα.
Σε αντίθεση με άλλους περιφερειακούς παίκτες που συχνά χρησιμοποιούν τη διαμεσολάβηση για να ενισχύσουν το δικό τους προφίλ, η προσέγγιση του Ομάν χαρακτηρίζεται από διακριτικότητα και αυστηρή πολιτική μη ανάμειξης. Αυτό το «Μοντέλο του Ομάν» επιτρέπει στα εμπλεκόμενα μέρη να αποχωρήσουν από τις δημόσιες αντεγκλήσεις και να συμμετάσχουν σε έναν προστατευμένο, εστιασμένο διάλογο, απαραίτητο για την αποκλιμάκωση. Με τη μεταφορά της έδρας στο Μουσκάτ, η ατζέντα φέρεται να έχει εξορθολογιστεί και να εστιάζει στον πυρηνικό φάκελο - μια παραχώρηση που έσωσε τις συνομιλίες - επιτρέποντας τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στην Τεχεράνη να απομακρυνθούν από το χείλος της στρατιωτικής αντιπαράθεσης.
Η Κινητική Διπλωματία του Σάγιντ Μπαντρ Αλ Μπουσαϊντί
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διπλωματική επιχείρηση διάσωσης διαδραμάτισε η ακούραστη προσπάθεια του Υπουργού Εξωτερικών του Ομάν, Σάγιντ Μπαντρ Αλ Μπουσαϊντί. Τις τελευταίες ημέρες, ο Υπουργός Εξωτερικών επιδόθηκε σε έναν έντονο διπλωματικό μαραθώνιο, γεφυρώνοντας ουσιαστικά το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των δύο εθνών.
Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι οι πρόσφατες επαφές του Σαγίντ Μπαντρ - συμπεριλαμβανομένης μιας κρίσιμης επίσκεψης στην Τεχεράνη και παρασκηνιακών επικοινωνιών με απεσταλμένους της Ουάσιγκτον - ήταν καθοριστικές για τον κατευνασμό των ανησυχιών του Ιράν σχετικά με την τοποθεσία της Τουρκίας, την οποία φοβούνταν ότι θα μπορούσε να περιλαμβάνει εχθρικούς περιφερειακούς παρατηρητές. Η ικανότητά του να δημιουργεί «συνέργειες» μεταξύ των συγκρουόμενων απαιτήσεων της αμερικανικής διοίκησης και της ιρανικής ηγεσίας δεν ήταν τίποτα λιγότερο από ένα μάθημα υψηλής διπλωματίας. Εγγυώμενος ένα ελεγχόμενο περιβάλλον επικεντρωμένο σε τεχνικές παρά σε πολιτικές διαφωνίες, ο Υπουργός Εξωτερικών προσέφερε και στις δύο πλευρές τη διέξοδο που χρειάζονταν για να κατεβάσουν τους τόνους.
Διεθνής Σημασία: Στροφή από την Κλιμάκωση
Η σημασία της συνάντησης αυτής της Παρασκευής στο Μουσκάτ είναι τεράστια. Με τις εντάσεις στην περιοχή να βρίσκονται σε σημείο βρασμού μετά τις πρόσφατες αναταραχές και τις στρατιωτικές κινήσεις, η αποτυχία αυτών των συνομιλιών θα μπορούσε να είχε πυροδοτήσει μια θερμή σύγκρουση. Η μεταφορά στο Ομάν σηματοδοτεί τη στροφή από τη διπλωματία του «θεαθήναι» στην ουσιαστική διαχείριση κρίσεων.
Οι διαμεσολαβητές των ΗΠΑ, Τζάρεντ Κούσνερ, Στηβ Γουίτκοφ, ο Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο Αλί Λαριτζανί (Ali Larijani), Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν με την παρουσία του Ομανού Υπουργού Εξωτερικών Σάγιντ Μπαντρ Αλ Μπουσαϊντί αλλά και των πρέσβεων των χωρών στο Ομάν, κας Άνα Εσκροτζίμα και του Ιράν κου Μούσα Φαρχάνγκ, θα συναντηθούν σε άγνωστη στο κοινό τοποθεσία, και θα προσπαθήσουν να βρούν κοινές λύσεις.
Αν και το αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο, το γεγονός και μόνο ότι οι αντιπροσωπείες κάθονται στο τραπέζι στο Μουσκάτ αποτελεί νίκη. Λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι σε έναν πολωμένο κόσμο, υπάρχει ακόμα ζωτική ανάγκη για έναν ουδέτερο μεσολαβητή - έναν ρόλο που το Ομάν συνεχίζει να διαδραματίζει με απαράμιλλη δεξιοτεχνία. Καθώς ξεκινούν οι συνομιλίες, η ελπίδα είναι ότι η γαλήνια ατμόσφαιρα του Σουλτανάτου θα διευκολύνει τη συνεργασία που απαιτείται για να γυρίσει η σελίδα από την κλιμάκωση στον ρεαλιστικό διάλογο.
*Ο Δρ. Ηλίας Νικολακόπουλος είναι ο επίτιμος πρόξενος της Ελλάδας στο Σουλτανάτο του Ομάν.
