Η νέα κλιμάκωση μεταξύ Πακιστάν και Αφγανιστάν δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο διασυνοριακό επεισόδιο. Αντιθέτως, εντάσσεται σε ένα διαρκές πλαίσιο αστάθειας που συνδέεται με ιστορικές εκκρεμότητες, ιδεολογικές συγκλίσεις που δεν μετεξελίχθηκαν σε πολιτική εμπιστοσύνη και έναν διαρκή ανταγωνισμό περί κυριαρχίας.
Η ιστορική αφετηρία της έντασης εντοπίζεται στη Γραμμή Ντουράντ (1893), το αποικιακό σύνορο που διαίρεσε τον παστούνικο χώρο. Για το Ισλαμαμπάντ, πρόκειται για διεθνώς αναγνωρισμένο σύνορο. Για την Καμπούλ, αποτελεί διαχρονική ιστορική αδικία. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο γεωγραφικό· είναι πολιτικό και ταυτοτικό.
Μετά την επιστροφή των Taliban στην εξουσία το 2021, το Πακιστάν προσδοκούσε ότι θα αποκτούσε ένα φιλικό καθεστώς στα δυτικά του σύνορα. Ωστόσο, η ενίσχυση της Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP) ανέτρεψε αυτή την εκτίμηση. Η TTP, με ηγεσία τον Noor Wali Mehsud, έχει αυξήσει τις επιθέσεις σε Khyber Pakhtunkhwa και Βαλουχιστάν, αμφισβητώντας άμεσα την εσωτερική ασφάλεια του Πακιστάν.
Η παρούσα επιχειρησιακή εικόνα
Σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, ο Αρχηγός Στρατού Asim Munir ενέκρινε στοχευμένα πλήγματα σε Khost και Paktika, με χρήση UAV και πυροβολικού, εναντίον εγκαταστάσεων που αποδίδονται στην TTP. Η επιχείρηση χαρακτηρίζεται «περιορισμένης κλίμακας», γεγονός που υποδηλώνει πρόθεση ελεγχόμενης κλιμάκωσης και όχι πλήρους στρατιωτικής αναμέτρησης.
Οι Taliban καταδίκασαν τα πλήγματα ως παραβίαση εδαφικής ακεραιότητας, αποφεύγοντας ωστόσο μέχρι στιγμής άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση. Η στάση αυτή αποκαλύπτει ένα σύνθετο δίλημμα: από τη μία η ανάγκη διατήρησης σχέσεων με το Πακιστάν, από την άλλη η αποφυγή εικόνας υποταγής.
Οι λιγότερο ορατές διαστάσεις
Η κρίση έχει έντονη εσωτερική διάσταση για την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Shehbaz Sharif. Η οικονομική πίεση και η ανάγκη ενίσχυσης της εσωτερικής νομιμοποίησης καθιστούν την αποφασιστική στάση στρατηγικά χρήσιμη.
Παράλληλα, ο κινεζικός παράγοντας είναι κρίσιμος. Ο CPEC και οι επενδύσεις στο Gwadar εξαρτώνται από σταθερότητα στις δυτικές επαρχίες. Το Πεκίνο δεν επιθυμεί παρατεταμένη αποσταθεροποίηση που θα εκθέσει υποδομές και προσωπικό.
Πιθανά Σενάρια Εξέλιξης
Σενάριο Ελεγχόμενης Κλιμάκωσης (Πιθανότερο)
Το Πακιστάν συνεχίζει στοχευμένα πλήγματα χαμηλής έντασης. Οι Taliban περιορίζονται σε ρητορική αντίδραση και ανεπίσημη διαμεσολάβηση με την TTP. Η ένταση παραμένει διαχειρίσιμη χωρίς γενικευμένο πόλεμο. Και όλα αυτά την περίοδο του Ραμαζανιού που θα χρησιμοποιηθεί για επικοινωνιακό πόλεμο και από τους δύο με τον ένα ή άλλο τρόπο.
Σενάριο Διευρυμένης Διασυνοριακής Σύγκρουσης
Αν η TTP εντείνει τις επιθέσεις ή υπάρξουν μαζικές απώλειες πακιστανικών δυνάμεων, το Ισλαμαμπάντ μπορεί να προχωρήσει σε βαθύτερες επιχειρήσεις εντός αφγανικού εδάφους. Σε αυτή την περίπτωση, οι Taliban ενδέχεται να εμπλακούν άμεσα, μετατρέποντας την κρίση σε ανοιχτή στρατιωτική αντιπαράθεση.
Σενάριο Εσωτερικής Αποσταθεροποίησης
Η σύγκρουση ενισχύει φυλετικές εντάσεις στις παστούνικες περιοχές, δημιουργώντας μακροχρόνιο κύκλο ανταρτοπολέμου. Το Πακιστάν παγιδεύεται σε εσωτερικό μέτωπο χαμηλής έντασης, με σημαντικό οικονομικό και πολιτικό κόστος.
Σενάριο Περιφερειακής Διεθνοποίησης
Η Κίνα αυξάνει την πίεση για σταθεροποίηση λόγω CPEC, ενώ οι ΗΠΑ παρακολουθούν υπό το πρίσμα της αντιτρομοκρατίας και της δράσης ISIS-K. Η κρίση αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση.
Συμπέρασμα
Το πιθανότερο βραχυπρόθεσμο σενάριο είναι η ελεγχόμενη κλιμάκωση. Πιθανώς μια παρατεταμένη, χαμηλής έντασης σύγκρουση με περιοδικές εξάρσεις. Ωστόσο, η δομική αστάθεια παραμένει. Το Πακιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα στρατηγικό παράδοξο: η ιδεολογική εγγύτητα με τους Taliban δεν μεταφράζεται σε επιχειρησιακό έλεγχο.
Η κρίση στα σύνορα Πακιστάν–Αφγανιστάν ενώ είναι και φυλετικό θέμα και ιστορικό, τη στιγμή αυτή δεν είναι απλώς περιφερειακή ένταση.
Είναι δοκιμασία κρατικής κυριαρχίας, δοκιμασία κρατικής ανθεκτικότητας, στρατηγικού ελέγχου και πολιτικής διαχείρισης. Η εξέλιξη θα κριθεί όχι μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά στην ικανότητα των δύο πλευρών να διαχειριστούν την ένταση χωρίς να διολισθήσουν σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Βεβαίως έχοντας επίσης στο μυαλό μας και κατά συνέπεια τις εξελίξεις και στις γύρω χώρες με το Ιράν, την αντίδραση της Ινδίας και συμμάχων τους αλλά και τις μεγάλες δυνάμεις των ΗΠΑ με ήδη παρουσία στην περιοχή μεγάλης στρατιωτικής δύναμης αλλά και της Κίνα να ζητάει αυτόσυγκράτηση και διάλογο.
* Ο Μάριος Παναγιώτης Ευθυμιόπουλος είναι επικεφαλής του Strategy International, Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στο Τμήμα Πολιτικής και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus, στο Κάουνας της Λιθουανίας.
