Η αρχική στρατηγική εκτίμηση σε δυτικά και περιφερειακά επιτελεία βασίστηκε στην παραδοχή ότι ένα περιορισμένο, ακριβές και χρονικά σύντομο πλήγμα κατά κρίσιμων ιρανικών υποδομών θα επανέφερε την αποτροπή. Η λογική αυτή στηριζόταν στη θεωρία της κλασικής αποτροπής: υψηλή ισχύς, περιορισμένη διάρκεια και ελεγχόμενη αποκλιμάκωση.
Η εξέλιξη του περιβάλλοντος, όμως, δείχνει ότι η σύγκρουση δεν λειτουργεί γραμμικά. Το Ιράν εφαρμόζει διαστρωματική στρατηγική πίεσης που εκτείνεται από το πυρηνικό πρόγραμμα έως τα θαλάσσια σημεία ελέγχου και τα δίκτυα πληρεξουσίων. Η αποτροπή δεν κατέρρευσε· μετατράπηκε σε παρατεταμένη στρατηγική τριβή.
Ο εμπλουτισμός ουρανίου στο 60% μειώνει σημαντικά τον τεχνικό χρόνο μετάβασης σε στρατιωτική δυνατότητα, χωρίς επίσημη απόφαση οπλοποίησης. Παράλληλα, η ανάπτυξη βαλλιστικών συστημάτων μεσαίου βεληνεκούς και μη επανδρωμένων συστημάτων χαμηλού κόστους επιτρέπει κορεστικές επιθέσεις που δοκιμάζουν την αντιαεροπορική άμυνα αντιπάλων.
Τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διακινούνται περίπου 17 έως 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, αποτελούν βασικό μοχλό πίεσης. Η πλήρης διακοπή δεν είναι απαραίτητη· η αύξηση του ρίσκου και των ασφαλίστρων αρκεί για να προκαλέσει οικονομική αστάθεια.
Στον Αραβικό Κόλπο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία έχουν ενισχύσει ολοκληρωμένα συστήματα αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας, διατηρώντας στρατηγική αποτροπής χωρίς επιδίωξη γενικευμένου πολέμου. Το Κατάρ και το Ομάν διατηρούν διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη, ενώ ταυτόχρονα συμμετέχουν σε κοινές περιφερειακές θέσεις που ζητούν συμμόρφωση με τις επιθεωρήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας και σεβασμό της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Η χερσαία ένταση στον νότιο Λίβανο εντάσσεται σε κλιμακούμενη στρατηγική πίεση μέσω μη κρατικών δρώντων. Η Ανατολική Μεσόγειος λειτουργεί ως φυσική προέκταση του ίδιου γεωστρατηγικού τόξου.
Η Ελλάδα βρίσκεται επιχειρησιακά εντός αυτής της εξίσωσης. Η Σούδα αποτελεί κρίσιμο κόμβο ναυτικής και αεροπορικής υποστήριξης. Η Αλεξανδρούπολη λειτουργεί ως στρατηγικός διάδρομος μεταφοράς δυνάμεων. Το Στεφανοβίκειο και ο Βόλος ενισχύουν την αεροκίνητη και περιφερειακή επιχειρησιακή δυνατότητα. Η παρουσία γαλλικών ναυτικών μονάδων στην Ανατολική Μεσόγειο ενισχύει την ευρωπαϊκή διάσταση αποτροπής.
Η Κύπρος διαθέτει αντιαεροπορική ικανότητα μέσης εμβέλειας, αλλά η διάχυση μη επανδρωμένων συστημάτων απαιτεί ενίσχυση σε συστήματα μικρής εμβέλειας και ηλεκτρονικό πόλεμο.
Σε περίπτωση επίθεσης σε ελληνική στρατιωτική υποδομή, τίθεται ζήτημα ενεργοποίησης του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο αποτελεί πολιτική και όχι αυτοματοποιημένη διαδικασία.
Το γεωστρατηγικό τόξο Ιράν - Λίβανος - Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε φάση δομικής αστάθειας χαμηλής αλλά συνεχούς έντασης. Η πρόκληση για την Ελλάδα και την Κύπρο είναι επιχειρησιακή, θεσμική και ενεργειακή. Η εφαρμοσμένη στρατηγική ασφάλειας προϋποθέτει συνεχή διαχείριση κινδύνου, πολυεπίπεδη αποτροπή και προληπτική προσαρμογή στο νέο περιβάλλον ασφάλειας.
* Ο Μάριος Παναγιώτης Ευθυμιόπουλος είναι επικεφαλής του Strategy International, Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στο Τμήμα Πολιτικής και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus, στο Κάουνας της Λιθουανίας.
