Έχουν περάσει 48 ώρες από την - λίγο πολύ - αναμενόμενη συντονισμένη αεροπορική επίθεση Ισραήλ και ΗΠΑ κατά πολιτικών και στρατιωτικών στόχων του Ιράν. Η πρωτοφανής συγκέντρωση αμερικανικών αεροναυτικών δυνάμεων στην περιοχή, οι δηλώσεις της ισραηλινής ηγεσίας, η έκκληση για απομάκρυνση πολιτών δυτικών χωρών και η «απογοήτευση» της αμερικανικής πλευράς από την πορεία των διαπραγματεύσεων οδηγούσαν στο συμπέρασμα ότι ο χρόνος των επιχειρήσεων πλησίαζε.
Επιπροσθέτως, οι όποιοι ενδοιασμοί για έναρξη των χτυπημάτων εντός του ιερού μήνα του Ραμαζανιού ξεπεράστηκαν, αφού οι στρατιωτικές επιχειρήσεις μεταξύ δύο μουσουλμανικών κρατών, Αφγανιστάν και Πακιστάν, προσέφεραν το σχετικό «άλλοθι» για την παγκόσμια κοινή γνώμη.
Η πραγματικά ανεξήγητη επιλογή της ιρανικής ηγεσίας, απόρροια της σαφούς υποτίμησης της επιχειρησιακής κατάστασης, να πραγματοποιήσει σύσκεψη με τη συμμετοχή των κυριότερων πολιτικών (θρησκευτικών) και στρατιωτικών παραγόντων στην κατοικία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και όχι σε κάποιο προστατευμένο υπόγειο στρατηγείο, επιτάχυνε τις εξελίξεις και έδωσε το «παράθυρο ευκαιρίας» στις δυνάμεις ΗΠΑ - Ισραήλ να πραγματοποιήσουν μία ακόμη «χειρουργική» επιχείρηση, που είχε ως αποτέλεσμα την εξολόθρευσή της.
Για ένα μεγάλο μέρος του ιρανικού λαού η εξέλιξη αυτή ήταν λυτρωτική, καθώς ο ίδιος ο Ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης, που βρίσκεται στην εξουσία για περίπου 40 χρόνια, είχε εγκαθιδρύσει μια στυγνή θεοκρατική διακυβέρνηση, με απόλυτο έλεγχο των θεσμών. Η σταδιακή απομόνωση του Ιράν που οφείλεται - κατά μείζονα λόγο - στον εμμονικό αντισημιτισμό του καθεστώτος και τη φιλοδοξία απόκτησης πυρηνικών όπλων, οδήγησε πολλές φορές τον ιρανικό λαό (κυρίως φοιτητές) στους δρόμους.
Όμως η βίαιη και ιδιαίτερα αιματηρή καταστολή των κινητοποιήσεων του περασμένου Δεκεμβρίου, λόγω της κατάρρευσης του εθνικού νομίσματος και της αντίδρασης και άλλων κοινωνικών ομάδων (πχ έμποροι) πέραν των φοιτητών, αποτέλεσε τη θρυαλλίδα των εξελίξεων και επιτάχυνε τις διαδικασίες. Παράλληλα βέβαια, για ένα άλλο μέρος του πληθυσμού, που βλέπει το θεοκρατικό καθεστώς θετικά, είτε λόγω συμφέροντος είτε λόγω θρησκευτικής πίστης, η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε συσπείρωση, σε μαζικές διαδηλώσεις και εθνικό πένθος.
Όπως ήταν αναμενόμενο, η «αντεπίθεση» του Ιράν έβαλε στο κάδρο τις χώρες του Κόλπου, στοχοποιώντας πέραν από τις αμερικανικές βάσεις και αντίστοιχες ευρωπαϊκές (πχ η γαλλική στο Άμπου Ντάμπι), καθώς και εμβληματικά τοπόσημα (πχ. Μπουρτζ Αλ Αραμπ στο Ντουμπάι), χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα, έστω και σε επίπεδο συμβολισμού. Παράλληλα η προσβολή με drone της βρετανικής βάσης στο Ακρωτήρι της Κύπρου και στο αεροδρόμιο της Πάφου, έχει προκαλέσει σοβαρή ανησυχία και η χώρα μας ορθώς αποφάσισε την αποστολή δύο φρεγατών (ΚΙΜΩΝ και ΨΑΡΑ) και τη μεταστάθμευση ενός ζεύγους F-16.
Πριν την έναρξη των επιχειρήσεων είχε επισημανθεί ότι οι παράγοντες που καθιστούν την εκτίμηση για τις εξελίξεις στο Ιράν πολύ δύσκολη, είναι η έλλειψη ενημέρωσης για την κατάσταση των Ενόπλων Δυνάμεών του, μετά τον πόλεμο των 12 ημερών του περασμένου Ιουνίου, και ο σχεδιασμός της επόμενης ημέρας αναφορικά με τη διάδοχη κατάσταση. Για το μεν πρώτο, ο πολύ μεγάλος αριθμός drones και βαλλιστικών πυραύλων που έπληξαν το Ισραήλ, τις χώρες του Κόλπου φτάνοντας έως και την Κύπρο, καταδεικνύει ότι οι Φρουροί της Επανάστασης μπόρεσαν να διατηρήσουν και να αναπληρώσουν, μέσω παραγωγής ή προμηθειών, ένα μεγάλο μέρος του βλημματικού τους δυναμικού. Βέβαια, η παντελής έλλειψη αεροπορίας και ναυτικού, αλλά και αξιόπιστης αεράμυνας, καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη τη διατήρηση του ρυθμού των επιχειρήσεων, καθώς στόχοι όπως αποθήκες και εγκαταστάσεις εκτόξευσης παραμένουν ευάλωτοι.
Όσον αφορά το δεύτερο, αν για το Ισραήλ η εξάλειψη της ηγεσίας του Ιράν ήταν ένας βασικός στόχος που επιτεύχθηκε, για τις ΗΠΑ η επανάληψη του «σχεδίου Βενεζουέλα» δεν είναι βέβαιο – ή τουλάχιστον γνωστό (…) – αν θα έχει αποτέλεσμα. Με άλλα λόγια, αν έχει βρεθεί η αντίστοιχη Ντέλσυ Ροντρίγκεζ, ώστε η αλλαγή πολιτικής του Ιράν να γίνει σταδιακά χωρίς απαραίτητα την αλλαγή του καθεστώτος.
Συνεπώς, δεδομένου αφενός του αποκλεισμού οποιασδήποτε μορφής χερσαίων επιχειρήσεων στο έδαφος του Ιράν, και αφετέρου την μη δυνατότητα - επιθυμία αμφότερων των αντιμαχόμενων για παρατεταμένη διάρκεια των επιχειρήσεων, καθόσον το Ιράν δεν φαίνεται να έχει τη δυνατότητα λόγω ίδιων μέσων και έλλειψης υποστήριξης (Ρωσία, Κίνα) και οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να το επιθυμούν, λόγω εσωτερικών θεμάτων (αντιδράσεις του Κογκρέσου, φάκελοι Επστάιν, ενδιάμεσες εκλογές), τρία σενάρια φαντάζουν σήμερα πιθανά για την επόμενη ημέρα:
Πρώτον, η χώρα μετά και την προτροπή του Αμερικανού Προέδρου στον λαό του Ιράν να πάρει την κατάσταση στα χέρια του, να βυθιστεί σ’ ένα παρατεταμένο αιματηρό εμφύλιο τύπου Συρίας, με πιθανή και την αυτονόμηση περιοχών, κάτι που προφανώς θα επιφέρει αστάθεια στην περιοχή, με απρόβλεπτες συνέπειες, και φυσικά δεν το επιθυμεί κανείς εμπλεκόμενος, συμπεριλαμβανομένου και του Ισραήλ. Η δεύτερη περίπτωση είναι η θρυλούμενη επιστροφή του Ρεζα Παχλαβί, διαδόχου του θρόνου της Περσίας, σενάριο που μπορεί να είναι επιθυμητό από τη Δύση, όμως δεν συγκεντρώνει πολλές πιθανότητες. Άλλωστε η μετάβαση του Παχλαβί στο Ιράν, θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνη και για τον ίδιο, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον, μια και δεν αναμένεται κάποιου είδους πρόσκληση από το καθεστώς…
Η τρίτη λοιπόν περίπτωση, που φαντάζει και η μόνη πραγματικά ρεαλιστική κατά την παρούσα συγκυρία, είναι ένας συμβιβασμός του νέου «διευθυντηρίου» της Τεχεράνης, που αφενός θα καθησυχάσει τις δυτικές ανησυχίες για το πυρηνικό πρόγραμμα, αποδεχόμενο αυστηρούς όρους επιτήρησης, θα συμφωνήσει στη συμμετοχή δυτικών (κατά βάση αμερικανικών) εταιρειών στην εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων και θα προχωρήσει σε εμφανείς μεταρρυθμίσεις εκδημοκρατισμού της ιρανικής κοινωνίας και του συστήματος διακυβέρνησης, εξασφαλίζοντας έτσι την επιβίωση του καθεστώτος.
Παράλληλα, η μη εμπλοκή Ρωσίας και Κίνας, όπως ήταν αναμενόμενο, αποτρέπει την περαιτέρω παγκόσμια κλιμάκωση και αφήνει το ήδη απομονωμένο Ιράν να αντιμετωπίσει πλέον και την μήνη των αραβικών μοναρχιών. Οι δε σποραδικές επιθέσεις της Χεζμπολά στο έδαφος του Ισραήλ, δεν είναι σε θέση να αλλάξουν δραστικά την κατάσταση. Προφανώς, οι επόμενες ημέρες είναι ιδιαίτερα κρίσιμες...
* Ο Στάθης Κυριακίδης είναι Υποναύαρχος (εα), Στρατηγικός Αναλυτής και Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Strategy International.
