Σε πεδίο μετωπικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αμερική του Ντόναλντ Τραμπ μετατρέπεται το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός. Το αρκτικό ρήγμα στη διατλαντική σχέση βαθαίνει επικίνδυνα, καθώς απειλές για δασμούς και εικόνες που παρουσιάζουν ήδη τη Γροιλανδία ως «αμερικανικό έδαφος» πλαισιώνουν τη ρητορική Τραμπ. Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια διπλή πρόκληση: να συνεχίσει να υπερασπίζεται την Ουκρανία απέναντι στον Βλαντιμίρ Πούτιν και, ταυτόχρονα, να υπερασπιστεί τη Γροιλανδία απέναντι στον ίδιο τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το Νταβός του 2026 δεν θυμίζει σε τίποτα μια ακόμη ετήσια συνάντηση της παγκόσμιας ελίτ. Η απαίτηση του Ντόναλντ Τραμπ για «πλήρη και ολοκληρωτικό έλεγχο» της Γροιλανδίας, συνοδευόμενη από απειλές εμπορικού πολέμου, έχει μετατρέψει το Φόρουμ σε άτυπη έκτακτη διπλωματική σύνοδο. Εκεί όπου υποτίθεται ότι θα συζητούνταν η τεχνητή νοημοσύνη, οι ανισότητες και το παγκόσμιο εμπόριο, κυριαρχεί πλέον ένα ερώτημα υπαρξιακής φύσης για τη Δύση: αν η διατλαντική σχέση μπορεί ακόμη να λειτουργήσει ως πυλώνας διεθνούς σταθερότητας.
Οι ΗΠΑ στέλνουν φέτος τη μεγαλύτερη και πιο υψηλόβαθμη αντιπροσωπεία στην ιστορία του Φόρουμ. Στο πλευρό του Τραμπ βρίσκονται ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, καθιστώντας τις συναντήσεις με Αμερικανούς αξιωματούχους τις πλέον «περιζήτητες» στο Νταβός. Η ομιλία Τραμπ έχει προγραμματιστεί για σήμερα στις 15.30 μ.μ. Ωστόσο, πολύ πριν ανέβει στο βήμα, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ήδη επιβάλει τη θεματολογία του - από τη Γροιλανδία έως το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» που θα ήθελε να δει να αντικαθιστά τα Ηνωμένα Έθνη.
Η απαίτηση του Τραμπ για την απόκτηση της Γροιλανδίας, στην οποία επέμεινε κατά τη χθεσινοβραδυνή συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε για τον ένα χρόνο στον Λευκό Οίκο, έχει αναγκάσει τους Ευρωπαίους ηγέτες να προετοιμαστούν για διπλωματία, αλλά και για σκληρή απάντηση. H Ευρώπη καλείται να απαντήσει σε έναν σύμμαχο, ο οποίος δεν κρύβει ότι χρησιμοποιεί το εμπόριο, τους δασμούς και την απειλή αποχώρησης από τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας ως εργαλεία εξωτερικής πολιτικής.
Υπό το φως των απειλών Τραμπ για επιβολή νέων δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες που αντιτίθενται στα σχέδιά του για τη Γροιλανδία, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχει συγκαλέσει εσπευσμένα Σύνοδο Κορυφής την Πέμπτη. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται και η πρόταση του Εμανουέλ Μακρόν για ενεργοποίηση, για πρώτη φορά, του ευρωπαϊκού μηχανισμού προστασίας έναντι του οικονομικού εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument).
Το εργαλείο αυτό, που σχεδιάστηκε αρχικά για την αντιμετώπιση της Κίνας, θα μπορούσε να επιτρέψει στην Ευρωπαϊκή Ένωση να επιβάλει με ειδική πλειοψηφία εκτεταμένους περιορισμούς σε αμερικανικά αγαθά και υπηρεσίες, να αναστείλει επενδύσεις ή ακόμη και να «παγώσει» δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη έτοιμο σχέδιο αντιποίνων με δασμούς στις ΗΠΑ ύψους 93 δισ. ευρώ, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανέστειλε τη διαδικασία επικύρωσης της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ.
Το πολιτικό στίγμα έδωσαν χθες ανεβαίνοντας διαδοχικά στο βήμα του Φόρουμ του Νταβός ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν.
Σε μία ιδιαίτερα σκληρή τοποθέτηση, ο Μπαρτ Ντε Βέβερ προειδοποίησε ότι «τόσες πολλές κόκκινες γραμμές παραβιάζονται» από τον Ντόναλντ Τραμπ, ώστε η Ευρώπη οφείλει να υπερασπιστεί τον αυτοσεβασμό της. Τόνισε ότι δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένο πως οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σύμμαχος, εάν δεν συμπεριφέρονται ως τέτοιος, επισημαίνοντας ότι οι κινήσεις του Αμερικανού προέδρου ενισχύουν τους αντιπάλους της Δύσης, από τη Ρωσία του Βλαντιμίρ Πούτιν έως την Κίνα του Σι Τζινπίνγκ. Σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές του φράσεις, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη «δεν μπορεί να παραμείνει φυτοφάγος» σε έναν μετα-ατλαντικό κόσμο και κάλεσε την ήπειρο να «ξυπνήσει και να επανεξοπλιστεί».
Ο Βέλγος πρωθυπουργός μίλησε για μια δομική μετατόπιση στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία δεν περιορίζεται στην προεδρία Τραμπ. Όπως είπε, η Αμερική έχει στραφεί στρατηγικά προς τον Ειρηνικό, αφήνοντας τον Ατλαντικό στο περιθώριο. Υπογράμμισε ότι η Ευρώπη έχει καταστεί επικίνδυνα εξαρτημένη από τεχνολογίες που δεν της ανήκουν και δεν ελέγχει, προειδοποιώντας ότι αν δεν κινητοποιηθεί μπορεί να βρεθεί σε θέση πλήρους υποτέλειας. «Αν ο ατλαντισμός πράγματι πεθάνει -ελπίζω να μη συμβεί -, τότε μαζί του θα πεθάνει και η παγκοσμιοποίηση. Αυτό είναι απολύτως σαφές. Και σε έναν τέτοιο κόσμο η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμείνει φυτοφάγος», ανέφερε ο Βέλγος πρωθυπουργός.
Στο ίδιο μήκος κύματος, αλλά με διαφορετικό ύφος, κινήθηκε ο Εμανουέλ Μακρόν. Ο Γάλλος πρόεδρος έθεσε το δίλημμα με σαφήνεια: είτε η Ευρώπη θα αποδεχθεί παθητικά «τον νόμο του ισχυρότερου», που οδηγεί σε «υποτέλεια, πολιτική των μπλοκ και μια νέα αποικιακή προσέγγιση», είτε θα υπερασπιστεί έναν «αποτελεσματικό πολυμερισμό» που υπηρετεί τα συλλογικά της συμφέροντα. Αναφέρθηκε στη γαλλική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία ως πράξη στήριξης συμμάχου και ευρωπαϊκής χώρας, όχι ως απειλή. Παράλληλα, προειδοποίησε για την αποδυνάμωση των πολυμερών δομών, κατηγορώντας τόσο τις ΗΠΑ όσο και την Κίνα για πολιτικές που υπονομεύουν τους κανόνες και εντείνουν τον ανταγωνισμό.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κάλεσε από πλευράς της τους Ευρωπαίους να εγκαταλείψουν τη «νοσταλγία» για τον προ-Τραμπ κόσμο, προειδοποιώντας ότι δεν πρόκειται να επιστρέψει. Χαρακτήρισε τους δασμούς «λάθος» και δεσμεύτηκε για μια «ακλόνητη, ενωμένη και αναλογική» ευρωπαϊκή απάντηση, τονίζοντας ότι στον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας βρίσκεται η ελεύθερη βούληση των λαών να αποφασίζουν για το μέλλον τους. Διαβεβαίωσε, επίσης, για την πλήρη στήριξη της Δανίας και της Γροιλανδίας.
Η ίδια η Δανία, η οποία και απουσιάζει επισήμως από το Νταβός, έχει σκληρύνει τη στάση της. Η πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν προειδοποίησε χθες, μιλώντας ενώπιον της Βουλής στην Κοπεγχάγη, ότι εάν ξεκινήσει εμπορικός πόλεμος, η Ευρώπη θα αναγκαστεί να απαντήσει. Την ίδια στιγμή, η Κοπεγχάγη ενίσχυσε τη στρατιωτική της παρουσία στη Γροιλανδία, σε συντονισμό με συμμάχους του ΝΑΤΟ, στέλνοντας περίπου 100 στρατιώτες και τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, σε μια προσπάθεια να καταδείξει ότι λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες περί ασφάλειας στην Αρκτική.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ωστόσο εμφανίζεται αμετακίνητος. Αναχώρησε για το Νταβός προεξοφλώντας ότι οι Ευρωπαίοι δεν θα «αντιδράσουν ιδιαίτερα» στα σχέδιά του, και επιμένοντας πως «πρέπει να έχουμε τη Γροιλανδία». Για το «πόσο μακριά» προτίθεται να πάει για την απόκτηση της Γροιλανδίας απάντησε κατά τη χθεσινή συνέντευξη Τύπου στους δημοσιογράφους ...«θα δείτε». Απέκρουσε ρωτήσεις για το διακύβευμα για τη Βορειατλανική Συμμαχία κα υποστήριξε πως ο ίδιος «έχει κάνει περισσότερα για το ΝΑΤΟ από οποιονδήποτε άλλον, νεκρό ή ζωντανό».
Είχε, εν τω μεταξύ, κλιμακώσει με το προχθεσινό νυχτερινό μπαράζ αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δημοσιεύοντας επεξεργασμένες εικόνες που απεικονίζουν τη Γροιλανδία, τον Καναδά και τη Βενεζουέλα ως αμερικανικά εδάφη, αλλά και στιγμιότυπα ιδιωτικών μηνυμάτων με Ευρωπαίους ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο Εμανουέλ Μακρόν και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Οι διαρροές αυτές αποκάλυπταν προσπάθειες αποκλιμάκωσης από την ευρωπαϊκή πλευρά, αλλά και τη σύγχυση γύρω από τις αμερικανικές προθέσεις. Στον απόηχο της διαρροής, η γαλλική πλευρά ανακοίνωσε πως δεν θα υπάρξει συνάντηση Μακρόν-Τραμπ στο Νταβός, επισήμως επικαλούμενη ότι δεν ταιριάζει το πρόγραμμά τους.
Το «Συμβούλιο Ειρήνης»
Στο Φόρουμ του Νταβός ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να παρουσιάσει παράλληλα την αμφιλεγόμενη πρόταση που προωθεί για το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης». Το σχήμα αυτό είχε αρχικά επισήμως αναγγελθεί ως εποπτικό όργανο της ανοικοδόμησης της Λωρίδας της Γάζας, ωστόσο ο καταστατικός χάρτης και οι προσκλήσεις συμμετοχής σε πάνω από 60 χώρες υποδεικνύουν πολύ ευρύτερες φιλοδοξίες του Αμερικανού προέδρου. «Βλέπει» την αποστολή του «Συμβουλίου Ειρήνης» να εκτείνεται σε παγκόσμιες συγκρούσεις, με την επιδίωξη ουσιαστικά να λειτουργήσει ως ανταγωνιστική δομή έναντι των Ηνωμένων Εθνών ή υποκατάστατό τους - πρόθεση που επιβεβαίωσε άλλωστε και ο ίδιος ο Τραμπ πριν αναχωρήσει για το Νταβός.
Οι όροι συμμετοχής στο «Συμβούλιο Ειρήνης» περιλαμβάνουν οικονομικά κριτήρια: οι χώρες που θέλουν μόνιμη θέση πρέπει να καταβάλουν μέχρι και 1 δισεκατομμύριο δολάρια, ενώ άλλες μπορούν να συμμετέχουν με προσωρινές θητείες χωρίς ανάλογη συνεισφορά, κάτι που έχει προκαλέσει κριτική και ερωτήματα για τη νομιμότητα και τον χαρακτήρα του προωθούμενου οργανού. Η προεδρία του «οργανισμού» αποδίδεται στον Ντόναλντ Τραμπ σχεδόν ισοβίως. Μόνο ο ίδιος θα μπορεί να προσκαλεί ή να απομακρύνει μέλη, να ελέγχει την ημερήσια διάταξη και να εγκρίνει τελικά όλες τις αποφάσεις, διαθέτοντας ουσιαστικά δικαίωμα βέτο.
Η πρόταση αντιμετωπίζεται με επιφυλάξεις, αμφισβήτηση έως ανοιχτή απόρριψη από ευρωπαϊκές χώρες, επικρίνεται επίσης ανοιχτά από το Ισραήλ, λόγω της πρόσκλησης συμμετοχής στην Τουρκία και το Κατάρ, ενώ δείχνει να βρίσκει απήχηση σε κύκλους προσκείμενους στο Κρεμλίνο. Η Γαλλία έχει ήδη απορρίψει τη συμμετοχή, με αξιωματούχους να καταγγέλλουν ότι το «Συμβούλιο Ειρήνης» υπονομεύει τον ρόλο του ΟΗΕ. Η απάντηση του Τραμπ ήταν άμεση: απείλησε με δασμούς 200% στο γαλλικό κρασί εάν δεν μετάσχει ο Εμανουέλ Μακρόν.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, οι προσκλήσεις για συμμετοχή στο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Ντόναλντ Τραμπ δεν περιορίζονται στους παραδοσιακούς συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά εκτείνονται σε ένα ετερόκλητο φάσμα κρατών, γεγονός που εντείνει τους προβληματισμούς για τον χαρακτήρα και τις επιδιώξεις του νέου οργάνου. Μεταξύ των χωρών που έχουν λάβει πρόσκληση περιλαμβάνονται στενοί σύμμαχοι της Ουάσινγκτον, όπως ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Σαουδική Αραβία και η Ιαπωνία, αλλά και ευρωπαϊκά κράτη-κλειδιά. Παράλληλα, έχουν προσκληθεί χώρες όπως η Ρωσία και η Λευκορωσία, επιλογή που ερμηνεύεται από Ευρωπαίους διπλωμάτες ως ένδειξη ότι το Συμβούλιο δεν σχεδιάζεται ως συμμαχικό όργανο, αλλά ως μηχανισμός στον οποίο η Ουάσινγκτον θα επιδιώκει να συγκεντρώνει γύρω της κράτη με διαφορετικές και συχνά αντικρουόμενες ατζέντες.
Η σύνθεση αυτή έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς θεωρείται ότι αποδυναμώνει περαιτέρω τους καθιερωμένους πολυμερείς θεσμούς και ενισχύει μια λογική επιλεκτικής νομιμοποίησης, όπου η συμμετοχή εξαρτάται από την πολιτική εγγύτητα προς τον Αμερικανό πρόεδρο. Μέχρι στιγμής, θετική ανταπόκριση έχουν δώσει ελάχιστοι ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι, και ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, γεγονός που υπογραμμίζει την πολιτική φόρτιση της πρωτοβουλίας.
