Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες της Δύσης, επενδύουν με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο στην προστασία της ανθρώπινης ζωής δίνοντάς της αξία, η οποία αυξάνεται όσο οι κοινωνίες προοδεύουν. Αυτό δείχνουν εξάλλου τα ιστορικά στοιχεία. Επενδύουν, λοιπόν, σημαντικά ποσά με σκοπό να την διαφυλάξουν, προλαμβάνοντας πιθανές ανθρώπινες απώλειες. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στη Δύση υιοθετήθηκαν ολοκληρωμένα συστήματα προστασίας και διάφορες μέθοδοι που προβαίνουν σε εκτίμηση αυτής της αξίας. Η μέθοδος που συνήθως χρησιμοποιείται στηρίζεται, στον υπολογισμό του ποσού που η κοινωνία δέχεται να ξοδέψει για να σώσει μια ανθρώπινη ζωή.
Η εμπειρία έχει δείξει ότι η αξία αυτή συναρτάται με το επίπεδο οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης μιας δεδομένης χώρας. Ανελεύθερα καθεστώτα που δεν σέβονται τις ατομικές ελευθερίες, οι οποίες αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο κάθε πολιτισμένης και δημοκρατικής κοινωνίας, υποτιμούν συστηματικά την αξία της ανθρώπινης ζωής. Σε αυτές, ο άνθρωπος είναι αναλώσιμος, με σχεδόν μηδενική αξία.
«Η ανθρώπινη ζωή είναι ανεκτίμητη», λέμε εμείς οι δυτικοί με περίσσια υπερηφάνεια. Όμως, τα πράγματα κινούνται πολύ διαφορετικά σε καθεστώτα ανελεύθερα όπως αυτό της Ρωσίας, όπου η αξία της ήταν στενά συνυφασμένη με το μοντέλο του σοβιετικού μετασχηματισμού της οικονομίας και της κοινωνίας που είχε ως τελικό σκοπό τη δημιουργία μιας αταξικής κοινωνίας ανεξαρτήτως ανθρώπινων απωλειών. Το άτομο, ως αυθύπαρκτη ύπαρξη, υποτάσσεται χωρίς βούληση στα σχέδια των αυταρχικών ηγετών του. Ο άνθρωπος γίνεται μια αναλώσιμη πρώτη ύλη και υπολογίζεται ως απλή στατιστική μονάδα. Σε γενικές γραμμές ,κι αυτό διατρέχει την ιστορία της Ρωσίας, η αξία της ανθρώπινης ζωής προσδιορίζεται από την οικονομική της χρησιμότητα. Μπορεί η κατάργηση της δουλοπαροικίας να έγινε το 1861, αλλά πάντα οι Ρώσοι έμειναν υπόδουλοι στους αφέντες τους, είτε αυτός ήταν ο Τσάρος, είτε ο Στάλιν, είτε σήμερα ο Πούτιν.
Τα πιο κάτω παραδείγματα εργαλειοποίησης του ανθρώπου είναι διδακτικά:
Εκβιομηχάνιση το 1928 και βίαιη κολεκτιβοποίηση της γεωργίας με αποτέλεσμα τη σχεδιασμένη γενοκτονία τριών εκατομμύριων ουκρανών μέσω οργανωμένου λιμού. Μάλιστα ο σοβιετικός οικονομολόγος Lev Mints είχε υπολογίσει το 1929, ότι το 16%, δηλαδή εννέα εκατομμύρια του αγροτικού πληθυσμού, ήταν υπεράριθμοι σε σχέση με τις απαιτήσεις μιας σύγχρονης γεωργίας. Συνεπώς το Χολοντομόρ απαντούσε στη λογική της συστηματικής εξόντωσης ολόκληρων πληθυσμών.
Στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, Γκούλακ, όπου κρατούμενοι στα όρια της εξαθλίωσης και της φυσικής εξολόθρευσης, χρησιμοποιήθηκαν ως φθηνή πρώτη ύλη. Εκτιμήσεις, ανεβάζουν τον αριθμό τους σε 14 εκατομμύρια μεταξύ 1931-1962. Αν και ιστορικά συνδέονται με την σταλινική τρομοκρατία, ο πρώτος διδάξας υπήρξε ο Λένιν που μόλις το 1918 έβαλε τις βάσεις για το τι θα επακολουθούσε. Τότε τα πρώτα στρατόπεδα είχαν ονομαστεί «σχολεία εργασίας» με σκοπό να εκπαιδεύσουν τους αγρότες να εργάζονται περιορίζοντας έτσι τις μετακινήσεις τους μεταξύ πόλης και υπαίθρου.
Φυλακές υψίστης ασφαλείας, όπου σύμφωνα με αξιόπιστες πηγές διεθνών ανεξάρτητων οργανισμών, την 1η Ιανουαρίου 2023 κρατούντο 433.006 άτομα, ήτοι ένας δείκτης εγκλεισμού 300 ανά 100.000 κατοίκους, που θεωρείται ο υψηλότερος παγκοσμίως.
Οι φυλακές αυτές βρίσκονται διάσπαρτες στο έδαφος της Ρωσίας, κυρίως όμως στις αφιλόξενες περιφέρειες της Σιβηρίας και του Αρκτικού κύκλου. Λίγο πολύ καλύπτουν τις γεωγραφικές περιοχές όπου υπήρχαν τα Γκούλακ του Στάλιν και αυτό αποτελεί απόδειξη της ιστορικής συνέχειας ενός τυραννικού συστήματος, που δημιούργησε ένα σύμπλεγμα φυλακών όπου τα ανθρώπινα δικαιώματα ποδοπατούνται και η ζωή δεν έχει πλέον καμία αξία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του αντικαθεστωτικού Alexei Navalny, ο οποίος στις 24 Φεβρουαρίου 2024 βρέθηκε νεκρός στο συγκρότημα Φυλακών ΙΚ-3 υψίστης ασφαλείας με την ονομασία «Αρκτικός Λύκος» που θεωρούνται από τις πλέον απάνθρωπες σε όλη τη Ρωσία.
H εμπορία ανθρώπων με σκοπό την εκμετάλλευση, μια σύγχρονη μορφή δουλείας, βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη στη Ρωσία, με θύματα που προέρχονται από την Κεντρική Ασία, την Ουκρανία, το Βιετνάμ, την Κίνα, τη Νιγηρία και τη Βόρειο Κορέα. Ο συνολικός αριθμός τους ανέρχεται σε 1.899.000 άτομα. Το 2015, ο Anton Pogorelov πουλήθηκε στο Ντακεστάν σε μια μονάδα παραγωγής τούβλων έναντι 18.000 ρουβλίων ή 235 δολαρίων, ποσό που μπορεί να θεωρηθεί ως η αξία της ανθρώπινης ζωής του.
Σήμερα ο Πρόεδρος Πούτιν ως γνήσιος συνεχιστής ενός αυταρχικού συστήματος, με σκοπό να δικαιολογήσει τις απώλειες σε ανθρώπινες ψυχές στο μέτωπο του πολέμου με την Ουκρανία, για τις οποίες φυσικά ουδόλως ενδιαφέρεται, χρησιμοποιεί εκφράσεις όπως: «Τα λόγια που μου έρχονται στο μυαλό είναι εκείνα των ιερών κειμένων: δεν υπάρχει μεγαλύτερη αρετή από το να θυσιάζεται κανείς για τους πλησίον του», δίνοντας έτσι και μια θρησκευτική διάσταση στις πράξεις του, δρώντας ως ιεραπόστολος για την επανασύσταση του Russkiy mir (Ρωσικός κόσμος).
Με άλλα λόγια, τόσο στο κομμουνιστικό σύμπαν της Σοβιετικής Ένωσης όσο και σ’ εκείνο του Πούτιν, ο θάνατος και οι θυσίες, ανεξαρτήτως κόστους και απωλειών, διασφαλίζουν το μέλλον και την ενότητα των επιζώντων σ’ ένα κόσμο που η ανθρώπινη ζωή δεν έχει και μεγάλη αξία.
*Μηνάς Αναλυτής, Οικονομολόγος Ph.D Πανεπιστήμιο Poitiers Γαλλία
