Στρατηγική «υποταγής μέσω ψύχους» από τη Ρωσία, η οποία επί μέρες βομβαρδίζει ανηλεώς ενεργειακές και αστικές υποδομές εκθέτοντας εκατομμύρια Ουκρανούς αμάχους σε ακραίες συνθήκες δίχως θέρμανση, νερό και ηλεκτρικό ρεύμα στον πιο σκληρό χειμώνα του πολέμου. Για συνεννόηση με τον Βλαντιμίρ Πούτιν να διακοπούν οι επιδρομές κατά ενεργειακών υποδομών για μία εβδομάδα κάνει λόγο ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, την ώρα που η Ευρώπη κατηγορεί το Κρεμλίνο για κρατική τρομοκρατία.
Εκατομμύρια πολίτες βιώνουν θερμοκρασίες πολικού ψύχους χωρίς πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες αφότου η Ρωσία επανήλθε στη γνώριμη τακτική της εργαλειοποίησης του χειμώνα και του ενεργειακού στραγγαλισμού της Ουκρανίας με τα μαζικότερα πλήγματα με πυραύλους και drones από την έναρξη του πολέμου, τα οποία έχουν αποδυναμώσει δραματικά τις υποδομές της χώρας και έχουν πυροδοτήσει φόβους για γενικευμένη ανθρωπιστική κρίση.
Οι θερμοκρασίες στην Ουκρανία φθάνουν μέχρι και τους -15 βαθμούς Κελσίου. Είναι η ψυχρότερη περίοδος του χειμώνα. Και αυτή που περίμενε η Ρωσία για τα κύματα βομβαρδισμών σε ενεργειακές και αστικές υποδομές. «Περίμεναν σκόπιμα τον παγετό για να κάνουν τα πράγματα χειρότερα για τον λαό μας. Πρόκειται για κυνική ρωσική τρομοκρατία, ειδικά εναντίον αμάχων», δηλώνει ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Οι ρωσικές επιδρομές δεν εξαντλούνται στις ενεργειακές υποδομές αλλά χτυπούν και πολιτικούς στόχους, συγκροτήματα κατοικιών, μέσα μεταφοράς. Δύο νεκροί από πλήγμα κοντά στο Κίεβο και τέσσερις από επίθεση σε επιβατικό τρένο είναι τα τελευταία θύματα μεταξύ αμάχων.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, γνωστοποίησε χθες το βράδυ πως είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, κατά την οποία του ζήτησε, και εκείνος συναίνεσε, να σταματήσει λόγω του ακραίου ψύχους τους βομβαρδισμούς στο Κίεβο και μεγάλες πόλεις για διάστημα μίας εβδομάδας. «Ήταν πολύ ωραίο», κατά δήλωση Τραμπ «γιατί πολλοί έλεγαν 'μη σπαταλήσεις το τηλεφώνημα, δεν θα το κάνει'. Αλλά το έκανε».
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει συστηματικά χρησιμοποιήσει τον χειμώνα ως «πολλαπλασιαστή ισχύος». Ήδη από τον Οκτώβριο του 2022, η Ρωσία εξαπέλυσε μαζική αεροπορική επίθεση εναντίον των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας, εγκαινιάζοντας ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο. Ωστόσο, σήμερα το ουκρανικό δίκτυο βρίσκεται στη χειρότερη κατάσταση από οποιαδήποτε άλλη στιγμή.
Ιδιαίτερα βαριά έχει πληγεί το Κίεβο. «Οι Ρώσοι προσπαθούν να αναγκάσουν τον κόσμο να φύγει από το Κίεβο», δηλώνει ο διευθύνων σύμβουλος της Ukrenergo, Βιτάλι Ζαϊτσένκο. Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου το 70% των 3,5 εκατομμυρίων κατοίκων της πρωτεύουσας βρέθηκαν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα μέσα σε μία ημέρα, ενώ μεγάλος αριθμός διαμερισμάτων δεν έχει θέρμανση, σε συνθήκες πολικού ψύχους. Πολλές μεγάλες πόλεις της χώρας αντιμετωπίζουν κυλιόμενες διακοπές ρεύματος, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις διαρκούν πάνω από 24 ώρες. Η ρωσική αεροπορική εκστρατεία έχει πλήξει εγκαταστάσεις που τροφοδοτούν με ενέργεια την Οδησσό, το Χάρκοβο, το Ντνίπρο, τη Ζαπορίζια, το Σούμι, το Τσερνίχιβ και άλλα μεγάλα αστικά κέντρα.
Συνεργεία μηχανικών εργάζονται αδιάκοπα για την αποκατάσταση των ζημιών, την επισκευή γραμμών μεταφοράς και την επανασύνδεση κατοικιών και επιχειρήσεων με το δίκτυο. Ωστόσο, οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις καθιστούν ολοένα και δυσκολότερη την επιδιόρθωση του εξοπλισμού και την εξεύρεση ανταλλακτικών, καθώς οι ίδιες εγκαταστάσεις γίνονται στόχος ξανά και ξανά.
Ο δήμαρχος του Κιέβου, Βιτάλι Κλίτσκο, έχει ήδη καλέσει τους κατοίκους που έχουν τη δυνατότητα, να εγκαταλείψουν προσωρινά την πόλη και να μετακινηθούν σε λιγότερο πληγείσες περιοχές, όπου η παροχή θέρμανσης και ηλεκτρισμού είναι πιο σταθερή. Με το κύμα ψύχους να αναμένεται να διαρκέσει τουλάχιστον άλλη μία εβδομάδα και νέες ρωσικές επιθέσεις να θεωρούνται πιθανές, δεν αποκλείεται ένα νέο χειμερινό κύμα προσφύγων προς γειτονικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για πολλούς αναλυτές, αυτό ακριβώς εντάσσεται στους υπολογισμούς του Κρεμλίνου. Από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής, η Ρωσία έχει επανειλημμένα στοχοποιήσει αμάχους, επιδιώκοντας να κάμψει την ουκρανική αντίσταση και να «ακρωτηριάσει» δημογραφικά μεγάλες περιοχές της χώρας. Πέρα από τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, η Μόσχα έχει εξαπολύσει εκτεταμένες εκστρατείες με drones, με στόχο να καταστήσει ολόκληρες πόλεις μη κατοικήσιμες. Πρόσφατη έρευνα των Ηνωμένων Εθνών για τη ρωσική εκστρατεία επιθέσεων με drones στις νότιες περιοχές της πρώτης γραμμής κατέληξε ότι οι ενέργειες αυτές συνιστούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, κάνοντας λόγο για «δολοφονίες και εξαναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών».
Σε στρατιωτικό επίπεδο, πολλοί θεωρούν ότι ο χειμερινός βομβαρδισμός των υποδομών αποτελεί την καλύτερη -ίσως τη μόνη- ευκαιρία του Πούτιν για κάποιο «κέρδος», δεδομένου ότι ο ρωσικός στρατός αδυνατεί να σημειώσει πρόοδο στο πεδίο. Παρά τις τεράστιες απώλειες, η Ρωσία κατέλαβε λιγότερο από το 1% του ουκρανικού εδάφους το 2025.
Παρά τη στασιμότητα και αδιαφορώντας για τις ρωσικές απώλειες, ο Βλαντιμίρ Πούτιν παραμένει προσηλωμένος στον αρχικό του στόχο: την εξάλειψη της ουκρανικής ανεξαρτησίας και την αναγκαστική επαναφορά της χώρας στη σφαίρα επιρροής του Κρεμλίνου.
Στο διπλωματικό πεδίο καταγράφεται μεν κινητικότητα, χωρίς ωστόσο ενδείξεις ουσιαστικής σύγκλισης. Οι συνομιλίες με αμερικανική διαμεσολάβηση έχουν επανέλθει στο προσκήνιο, αλλά οι βασικές θέσεις παραμένουν αγεφύρωτες. Έπειτα από τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ στο Νταβός στις 22 Ιανουαρίου, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν επί διμερών αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία, αν και το σχετικό έγγραφο δεν έχει ακόμη υπογραφεί. Αναφέρθηκε επίσης σε πρόοδο στο λεγόμενο σχέδιο ευημερίας για τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση της χώρας και στις ανάγκες της Ουκρανίας σε αντιαεροπορική άμυνα. Ουδέν νεότερο έχει υπάρξει επίσης επ’ αυτού.
Το Κρεμλίνο επιμένει στην απαίτηση για πλήρη έλεγχο της περιοχής του Ντονμπάς ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε βιώσιμη συμφωνία, ενώ το Κίεβο αποκλείει την παράδοση εδαφών που δεν έχει κατακτήσει ο ρωσικός στρατός και την αποχώρησή του από μια βαριά οχυρωμένη περιοχή του Ντονέτσκ για πολιτικούς και λόγους ασφάλειας.
Το αδιέξοδο αποτυπώθηκε και στις δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος αναγνώρισε δημόσια το βάθος του χάσματος γύρω από το εδαφικό ζήτημα. Αναφερόμενος ειδικά στην περιοχή του Ντονέτσκ, ο Ρούμπιο έκανε λόγο για ένα «πολύ δύσκολο» πρόβλημα, υπογραμμίζοντας ότι παραμένει το κεντρικό αγκάθι στις συνομιλίες. «Είναι ακόμη μια γέφυρα που πρέπει να διασχίσουμε. Το χάσμα εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά τουλάχιστον καταφέραμε να περιορίσουμε το σύνολο των ζητημάτων σε ένα κεντρικό θέμα - και αυτό πιθανότατα θα είναι εξαιρετικά δύσκολο», δήλωσε ενώπιον της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας. Ο Ρούμπιο άφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής των ΗΠΑ στο νέο γύρο διαπραγματεύσεων Ουκρανών και Ρώσων αξιωματούχων το Σαββατοκύριακο, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η εκπροσώπηση των ΗΠΑ θα είναι πιο χαμηλή σε σύγκριση με την προηγούμενη εβδομάδα, όταν το δίδυμο Γουίτκοφ-Κούσνερ παρέστη στη συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε χθες ότι η Ρωσία δεν δείχνει κανένα σημάδι ειλικρινούς δέσμευσης στη διαδικασία ειρήνευσης, επισημαίνοντας ότι η ρωσική αντιπροσωπεία στις συνομιλίες στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελείται αποκλειστικά από στρατιωτικούς, χωρίς πολιτική εντολή να συμφωνήσουν σε οτιδήποτε ουσιαστικό. «Βομβαρδίζουν τους Ουκρανούς, προσπαθούν να τους βομβαρδίσουν και να τους παγώσουν μέχρι να παραδοθούν», δήλωσε, περιγράφοντας μια κατάσταση που, όπως ανέφερε, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε ανθρωπιστική καταστροφή.
Στο ίδιο μήκος κύματος, αλλά με ακόμη πιο σκληρή γλώσσα, η επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ Μάρτα Κος χαρακτήρισε τις συνεχιζόμενες ρωσικές επιθέσεις ως «κρατική τρομοκρατία». Περιγράφοντας την καθημερινότητα στην Ουκρανία, μίλησε για βομβαρδισμούς που σκοτώνουν πολίτες στα σπίτια τους, επιθέσεις σε επιβατικά τρένα και για αμάχους που κινδυνεύουν να παγώσουν μέχρι θανάτου. «Αυτό που κάνει η Ρωσία ξεπερνά τα όρια του πολέμου», δήλωσε. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε την ίδια στιγμη πακέτο ανθρωπιστικής βοήθειας ύψους 145 εκατ. ευρώ για στέγη, τρόφιμα, πρόσβαση σε νερό και υπηρεσίες υγείας
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ρωσική στρατηγική φαίνεται να υπερβαίνει κατά πολύ τα στενά όρια της ουκρανικής σύγκρουσης. Το Κρεμλίνο αντιμετωπίζει την Ουκρανία ως ένα μόνο κομμάτι μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης με την Ουάσινγκτον, επιδιώκοντας μια συνολική αναθεώρηση των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και του μεταψυχροπολεμικού συστήματος ασφαλείας στην Ευρώπη. Οι επαφές με απεσταλμένους του Ντόναλντ Τραμπ, οι παράλληλες συζητήσεις για οικονομική συνεργασία και η άρνηση της Μόσχας να σχολιάσει ακόμη και φήμες περί περιορισμένης εκεχειρίας στις ενεργειακές υποδομές υποδηλώνουν μια τακτική σύνδεσης του πολέμου με ευρύτερα ανταλλάγματα. Σε αυτό το πλαίσιο, η συνέχιση των βομβαρδισμών και η εργαλειοποίηση του χειμώνα λειτουργούν όχι μόνο ως μέσο πίεσης προς το Κίεβο, αλλά και ως μήνυμα προς τη Δύση ότι η Ρωσία διαπραγματεύεται από θέση ισχύος.
