Στις 9 Μαρτίου άνοιξε η αυλαία της πιο σημαντικής πολιτικής δίκης των τελευταίων δεκαετιών στην Τουρκία με κατηγορούμενο τον πρώην δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, τον βασικότερο μέχρι πρότινος αντίπαλο του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η αντίδραση της Ευρώπης το λιγότερο υποτονική και ενδεικτική της νέας αυτής «συναλλακτικής» σχέσης με τον Ερντογάν - μιας σχέσης στην οποία φαίνεται πως δεν «χωρά» το Κράτος Δικαίου.
Το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας σε μία δίκη στην οποία κρίνεται το μέλλον των πολιτικών ελευθεριών και ο σεβασμός της εκλογικής βούλησης των πολιτών είναι σχεδόν ανύπαρκτο. Η προσοχή των Ευρωπαίων και της Δύσης συνολικά είναι σαφώς στραμμένη στον πόλεμο στο Ιράν, όμως η εικόνα είχε διαφανεί ήδη από την επομένη της σύλληψης Ιμάμογλου και είναι ενδεικτική μιας ευρύτερης μετατόπισης: Τα ζητήματα δικαιωμάτων και Κράτους Δικαίου υποχωρούν απέναντι σε άμεσες προτεραιότητες ασφάλειας, από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι την κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή.
Η ΕΕ και οι ΗΠΑ επιλέγουν να αφήσουν στον Ερντογάν άπλετο περιθώριο κινήσεων στο εσωτερικό, με αντάλλαγμα τη συνεργασία του σε κρίσιμα μέτωπα -από τη συνοχή του ΝΑΤΟ μέχρι τη διαχείριση ενεργειακών και μεταναστευτικών ροών- εδραιώνοντας μια βαθιά «συναλλακτική» σχέση που αποδυναμώνει τη δυτική ρητορική περί αξιών. Επί της ουσίας το μήνυμα που λαμβάνει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παρ’ όλο που κανένας δυτικός παράγοντας δεν το εκφράζει ρητά, είναι ότι ανενόχλητος μπορεί να αποδομεί τη Δημοκρατία στο εσωτερικό, αρκεί να είναι συνεργάσιμος μαζί τους.
Πρόκειται για μία συναλλαγή από αυτές που ο Τούρκος πρόεδρος έχει αποδείξει τη δεινότητά του να χειρίζεται, παρόλο που η συγκεκριμένη παρουσιάζει έναν επιπλέον βαθμό δυσκολίας, καθώς η πειθώ του στο εσωτερικό ακροατήριό του στηρίζεται εν πολλοίς στη σύγκρουση με τη Δύση. Άρα οι όποιοι συμβιβασμοί και οι όποιες συμφωνίες πρέπει να «σερβίρονται» στο εσωτερικό με τρόπο που δεν θα αφήνουν υπόνοιες υποχωρητικότητας στο εξωτερικό.
Η μέχρι τώρα ευρωπαϊκή αντίδραση κινείται μεταξύ θεσμικής καταδίκης και πολιτικής αμηχανίας. Το Συμβούλιο της Ευρώπης μίλησε για «επίθεση στη Δημοκρατία», ενώ οι Βρυξέλλες περιορίστηκαν ουσιαστικά σε εκφράσεις «ανησυχίας» και εκκλήσεις για σεβασμό των δημοκρατικών κανόνων, αποφεύγοντας μια ευθεία πολιτική σύγκρουση με την Άγκυρα, όπως και αφότου ο Εκρέμ Ιμάμογλου συνελήφθη ένα χρόνο πριν.
Λίγες μόλις εβδομάδες πριν ξεκινήσει η δίκη του Ιμάμογλου, στην Άγκυρα είχε βρεθεί η επίτροπος της ΕΕ αρμόδια για τη Διεύρυνση Μάρτα Κος. Η ατζέντα των επαφών της ήταν ενδεικτική όσον αφορά την παντελή υποβάθμιση του ρόλου των κριτηρίων της Κοπεγχάγης στη διαμόρφωση των σχέσεων της ΕΕ με την Τουρκία. Στο τελικό ανακοινωθέν έγινε απλώς μία τυπική αναφορά σε μία πρόταση αναφορικά με την «υπεροχή του Δικαίου και τα δημοκρατικά πρότυπα» και οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν κυρίως στον εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ένωσης της Τουρκίας με την ΕΕ, στη χαλάρωση του καθεστώτος χορήγησης θεωρήσεων εισόδου στη ζώνη Σένγκεν στους Τούρκους πολίτες και σε ένα ευρύ φάσμα οικονομικής συνεργασίας. Με το πρόσχημα των γεωπολιτικών εξελίξεων η Ευρωπαία αξιωματούχος διαμήνυσε μάλιστα σε συνέντευξή της στην τουρκική Hurriyet ότι πρέπει να βρεθούν τρόποι ανταπόκρισης στις νέες συνθήκες.
Η Κος φρόντισε να ενισχύσει το μήνυμα της ΕΕ προς την τουρκική κυβέρνηση, δηλαδή ότι δεν πρόκειται να την ενοχλήσει όσον αφορά θέματα πολιτικών ελευθεριών, αποφεύγοντας κατά την παραμονή της στην Τουρκία να πραγματοποιήσει επαφές με το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) της αξιωματικής αντιπολίτευσης και του Ιμάμογλου, τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης, καθώς και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που εδώ και δεκαετίες πασχίζουν για βελτιώσεις στους τομείς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δικαιωμάτων των γυναικών, της ελευθερίας του Τύπου και του Κράτους Δικαίου.
Κι ενώ είχε ήδη ξεκινήσει η δίκη του Ιμάμογλου, την Άγκυρα επισκέφθηκε ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ, ο οποίος χαρακτήρισε την Τουρκία σημαντικό σύμμαχο και εταίρο. Ο πόλεμος στο Ιράν και η «φωτιά» στον Περσικό Κόλπο και οι επιπτώσεις τους είχαν κεντρική θέση στην ατζέντα των επαφών.
Την πιο ηχηρή -αν όχι και μοναδική- εξαίρεση αποτέλεσε το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών. «Ο σεβασμός των δικαιωμάτων των αιρετών της αντιπολίτευσης και του πολιτικού πλουραλισμού, το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, η ελευθερία συνάθροισης και έκφρασης αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους του Κράτους Δικαίου», τόνισε ο εκπρόσωπος του γαλλικού ΥΠΕΞ Πασκάλ Κονφαβρέ, σημειώνοντας ότι ο σεβασμός τους αποτελεί «κεντρικό στοιχείο» των σχέσεων της Τουρκίας με τη Γαλλία, αλλά και με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Τουρκία, με τη γεωγραφική της θέση, το ρόλο της στο ΝΑΤΟ, τη διαχείριση μεταναστευτικών ροών και την επιρροή της σε Συρία, Καύκασο και Μαύρη Θάλασσα, αντιμετωπίζεται ως σημαντικός -αν και σαφώς δύσκολος- εταίρος, γεγονός που περιορίζει τη διάθεση για ουσιαστική πίεση σε ζητήματα Κράτους Δικαίου.
Σε αυτό το γεωπολιτικά πλαίσιο και με λυτά τα χέρια του Ερντογάν στο εσωτερικό μέτωπο, ο Εκρέμ Ιμάμογλου κάθεται στο εδώλιο του κατηγορουμένου μαζί με άλλους 400 συγκατηγορουμένους, σε μία δίκη που, όπως εκτιμούν πολιτικοί αναλυτές, θα διαρκέσει τουλάχιστον μέχρι τις επόμενες εκλογές που θα πρέπει να διεξαχθούν το αργότερα μέχρι τον Μάιο του 2028, ώστε να μη μπορεί ο Ιμάμογλου, ως υπόδικος ή καταδικασμένος σε πρώτο βαθμό ως τότε, να συμμετάσχει.
Ο Ερντογάν θα μπορέσει έτσι να εξασφαλίσει, χωρίς πρόβλημα, είτε την επανεκλογή του, είτε την εκλογή κάποιου εκλεκτού του, αν δεν κατορθώσει με κάποια νομική η πολιτική φόρμουλα, που έχει ήδη δρομολογήσει, να ξεπεράσει τον συνταγματικό περιορισμό των δύο προεδρικών θητειών.
2.400 χρόνια φυλακή
Ο εισαγγελέας ζητά την επιβολή ποινή κάθειρξης άνω των 2.400 ετών στον Εκρέμ Ιμάμογλου για τη βασική δική που αφορά πάνω από 140 κατηγορίες περί ατασθαλιών στον Δήμο της Κωνσταντινούπολης, ενώ σε εξέλιξη βρίσκεται η δίκη για ακύρωση του πτυχίου του, η κατοχή του οποίου είναι προαπαιτούμενη για την εκλογή του στην προεδρία της Δημοκρατίας, μία ακόμη δίωξη για δηλώσεις του που αφορούσαν εισαγγελικό λειτουργό, μία άλλη για κατασκοπεία (αφορά διαρροή σε εταιρείες του εξωτερικού στοιχείων εκατομμυρίων χρηστών ψηφιακών υπηρεσιών του δήμου), ενώ εκκρεμεί η επικύρωση καταδίκης, δύο ετών και 7 μηνών φυλάκισης και στέρησης πολιτικών δικαιωμάτων, από το ακυρωτικό δικαστήριο για τον χαρακτηρισμό «ηλίθιοι» που απηύθυνε εις βάρος των μελών της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής που ακύρωσαν την εκλογή του το 2019.
Στις τοπικές εκλογές της 31ης Μαρτίου 2024, το κεμαλικό Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) κατέλαβε την πρώτη θέση σε εκλογές στην Τουρκία για πρώτη φορά από το 1977. Ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου συνελήφθη με την κατηγορία της διαφθοράς στις 19 Μαρτίου 2025. Τσσερις ημέρες αργότερα, στις 23 Μαρτίου, ανακηρύχθηκε υποψήφιος του CHP για την προεδρία της χώρας έπειτα από προκριματικές εκλογές.
Ο ένας χρόνος που πέρασε από τότε περιγράφεται από το κόμμα ως μια περίοδος κατά την οποία «συνέβησαν όλα όσα θεωρούνταν αδύνατα να συμβούν».
Στο διάστημα αυτό, 20 δήμαρχοι του CHP συνελήφθησαν με κατηγορίες όπως «διαφθορά», «δωροδοκία», «εκβιασμός» ή για «συνεργασία με τρομοκρατική οργάνωση» επειδή συμμάχησαν προεκλογικά με το φιλοκουρδικό κόμμα DEM. Οι 18 από τους συλληφθέντες δημάρχους εξακολουθούν να βρίσκονται στη φυλακή.
Πολιτική η δίκη πιστεύουν οι πολίτες, αλλά το CHP δεν κερδίζει αρκετά
Ο διευθυντής της εταιρείας δημοσκοπήσεων Panorama TR, κοινωνιολόγος Χατέμ Ετέ, δήλωσε μιλώντας στην στην Τουρκική Υπηρεσία του BBC ότι η αλληλουχία των γεγονότων που ξεκίνησε με τη σύλληψη του Ιμάμογλου ενίσχυσε μεν την εκλογική δύναμη του CHP, αλλά έθεσε υπό αμφισβήτηση την ικανότητά του να αποτελέσει «εναλλακτική λύση για εξουσία» και έβλαψε την εικόνα του στην παράσταση νίκης.
Ο ίδιος σχολίασε ότι η ακύρωση του πτυχίου και οι δικαστικές υποθέσεις εναντίον του Ιμάμογλου αποδυναμώνουν πλέον τις πιθανότητες υποψηφιότητάς του, ενώ θεωρεί αβέβαιη την εναλλακτική υποψηφιότητα του δημάρχου της Άγκυρας, Μανσούρ Γιαβάς, ο οποίος εμφανίζεται ψηλά στις δημοσκοπήσεις, Σε περίπτωση που υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές κατέλθει ο αρχηγός του CHP, Οζγκιούρ Οζέλ, ο ίδιος εκτιμά ότι η προσέλκυση ψηφοφόρων εκτός CHP θα παραμείνει περιορισμένη.
Σύμφωνα με τον Ερτάν Ακσόι, ιδρυτή της εταιρείας ερευνών Aksoy, η συντριπτική πλειονότητα των Τούρκων χαρακτηρίζει τη δίωξη του Ιμάμογλου πολιτική. Μιλώντας στην Deutsche Welle, o Ακσόι αναφέρει επίσης ότι η τελευταία μέτρηση που πραγματοποίησε η εταιρεία του, σχεδόν ένα χρόνο μετά τη σύλληψη Ιμάμογλου, έδειξε ότι το ποσοστό όσων θεωρούν την υπόθεση πολιτική ανέβηκε στο 66%. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα. Επισημαίνει δε ότι η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη στην Τουρκία βρίσκεται εδώ και καιρό σε πολύ χαμηλά επίπεδα, εξαιτίας αφενός μεν της διάχυτης αντίληψης ότι υπάρχει ατιμωρησία για το κοινό ποινικό έγκλημα, αφ’ ετέρου δε της εργαλειοποίησης της Δικαιοσύνης για πολιτικούς σκοπούς, όπως στην περίπτωση του Εκρέμ Ιμάμογλου.
