«Ναι, μπορεί να πέφτουν οι τιμές των τεχνολογικών μετοχών σήμερα, αλλά αν σκεφτείς με ορίζοντα δεκαετίας, θα κερδίσεις». Αυτή είναι μια από τις κλασσικές ατάκες που ακούγονται από όσους υποδύονται σήμερα τους σοφούς της αγοράς, που γνωρίζουν και προβλέπουν τα πάντα. Οι «σοφοί» μαζί με τους «σταλεγάκηδες», με αυτούς δηλαδή που εκ των υστέρων πετούν στο πρόσωπο των επενδυτών το «στα έλεγα εγώ», έχουν την τιμητική τους στα ψηφιακά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις ιστοσελίδες και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Αμφότεροι ζουν στη σφαίρα της υπερβολής. Καθώς οι μεν «σταλεγάκηδες» ανέμεναν εδώ και τρία χρόνια την απόλυτη καταστροφή χάνοντας εν τω μεταξύ τον χρηματιστηριακό καλπασμό και τα κέρδη της τριετίας, οι δε σοφοί αρνούνται να αντιμετωπίσουν την ωμή αλήθεια, ότι δηλαδή στο βάθος του χρόνου όλα αλλάζουν.
Ειδικά στα χρηματιστήρια, είναι δεκάδες οι περιπτώσεις υγιών και δυναμικών επιχειρήσεων, που ξεπεράστηκαν από την ίδια την πραγματικότητα. Είτε επειδή δεν προσαρμόστηκαν εγκαίρως στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς, είτε επειδή ο ανταγωνισμός τις συνέτριψε. Με αποτέλεσμα, οι επενδυτές που πίστεψαν στην αέναη ανάπτυξη, να χάνουν σε μερικές περιπτώσεις, ακόμα και το σύνολο της αξίας των μετοχών τους.
Κλασσικά παραδείγματα επιχειρηματικής κατάρρευσης είναι αυτά της Kodak, της Xerox, της Nokia, της Blackberry που η μετοχή της από τα $140 έφτασε στα $3, της Blockbuster που έσβησε από τον χάρτη, της Υahoo! που από την αποτίμηση των $125 δισ. διασώθηκε από την Verizon στα $4,4 δισ. και της AOL (America Online) με μετοχικές απώλειες της τάξης των $99 δισ.
Το κοινό μοτίβο της καταστροφής οδηγεί σε ένα συμπέρασμα. Ότι όταν μια εταιρεία τεχνολογίας σταματά να καινοτομεί, δεν ακολουθεί τον ανταγωνισμό και αρχίζει να βασίζεται μόνο στο εδραιωμένο «όνομά» της, η κατάρρευση δεν είναι απλά πιθανή, αλλά νομοτελειακή.
Η πολύπαθη ιστορία της Paypal, που είδε τη μετοχή της να υποχωρεί από τα $296 του Ιουνίου του 2021 στα σημερινά $41, θα διδάσκεται σε λίγα χρόνια στα Πανεπιστήμια, σαν ένα από τα συναρπαστικότερα «έπη» και δράματα της Silicon Valley.
Η PayPal είχε γεννηθεί μέσα από τη σύγκρουση ανάμεσα στη Confinity των γκουρού της τεχνολογίας Peter Thiel, Max Levchin και Luke Nosek, που εστίαζε στις ψηφιακές πληρωμές και στην X.com του Elon Musk, ο οποίος ήδη από το 1999 οραματιζόταν ένα «super-app» για όλα τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές, κάτι που προσπαθεί να επιτύχει σήμερα μετά την εξαγορά του twitter και την μετονομασία του σε "X".
Τελικά το 2000, τα δυο αντίπαλα στρατόπεδα συγχωνεύτηκαν με την εταιρεία να βαπτίζεται PayPal και τον Elon Musk να εκπαραθυρώνεται από τη θέση του CEO, με τη θέση να αναλαμβάνει ο Peter Thiel.
Το 2002 η PayPal περνάει την πύλη της Wall Street, και μετά από μερικούς μήνες εξαγοράζεται έναντι $1,5 δισ. από την eBay, η οποία αναζητούσε «μηχανή πληρωμών». Οι ιδρυτικοί μέτοχοι της PayPal έφυγαν δημιουργώντας μερικές από τις μεγαλύτερες ψηφιακές εταιρείες του κόσμου. Ο Elon Musk την Tesla, την SpaceX και το X, ο Peter Thiel την Palantir, ο Reid Hoffman το LinkedIn και οι Chad Hurley, Steve Chen, Jawed Karim το YouTube.
Το 2015 η PayPal αποσχίστηκε από τη μητρική εταιρεία eBay μέσω «spin off» ξεπερνώντας την μάλιστα σε κεφαλαιοποίηση. Το 2021 ενέταξε τα κρυπτονομίσματα στους τρόπους πληρωμών. Το 2023 εξέδωσε το δικό της stablecoin (PYUSD). Και το 2024 ενσωματώνει την Τεχνητή Νοημοσύνη για να προσφέρει εξατομικευμένες υπηρεσίες στους χρήστες της. Παρ’ όλα αυτά οι νέες καινοτομίες όπως το AI-driven checkout και το Venmo monetization, δεν βοήθησαν ούτε την εταιρεία, ούτε τη μετοχή της.
Το πρόβλημα της Paypal ήταν η απώλεια χρηστών από τον ανταγωνισμό. Δηλαδή, κυρίως από την Apple Pay και την Google Pay, οι οποίες δαπανούσαν τεράστια κεφάλαια για να μπουν στην αγορά και να αποκτήσουν σημαντικό μερίδιο. Τότε η PayPal ακολούθησε μια εντελώς λανθασμένη πολιτική. Αντί ως κυρίαρχη δύναμη της αγοράς να κατακτήσει ακόμα μεγαλύτερο μερίδιο, επικεντρώθηκε στη μείωση του κόστους και στη διατήρηση της κερδοφορίας της.
Μέχρι τα μέσα του 2025 η PayPal έδειχνε σημάδια σταθεροποίησης των μεγεθών της. Ωστόσο, η διείσδυση των βιομετρικών πληρωμών (FaceID) μέσω Apple και Google, στις νεότερες γενιές (Gen Z), κατέστησε την εφαρμογή της PayPal, «ξεπερασμένη». Και παράλληλα η κυριαρχία του Apple Pay και του Google Pay, που είναι ενσωματωμένα στο λειτουργικό σύστημα των κινητών μας, κατέστησε το «PayPal Checkout» μια δευτερεύουσα και συχνά πιο αργή επιλογή.
Οι εκτιμήσεις της ίδιας της εταιρείας για το 2026, προβλέπουν μηδενική ή αρνητική ανάπτυξη κερδών, με τη διοίκηση να παραδέχεται ότι οι επενδύσεις που απαιτούνται για να ανταγωνιστεί τις εταιρείες «Big Tech» θα «κάψουν» τα περιθώρια κέρδους. Έτσι φτάσαμε στο σημείο η PayPal του 2026 να παλεύει για την επιβίωσή της ώστε να παραμείνει αυτόνομος παίκτης στην αγορά. Η χρηματιστηριακή της αξία έχει καταρρεύσει πάνω από 85% από τα ιστορικά υψηλά της, και πολλοί αναλυτές αναρωτιούνται πλέον αν η εταιρεία θα καταλήξει στόχος εξαγοράς ή απλά θα φθίνει αφού ξεπεραστεί τελείως από τον ανταγωνισμό.
Η PayPal ηττάται γιατί είναι η εφαρμογή, είναι το τρένο, ενώ η Apple και η Google είναι το δίκτυο, είναι οι σιδηροδρομικές ράγες. Η PayPal προσφέρει μια υπηρεσία απευθείας στον καταναλωτή, «πατώντας» πάνω στις υποδομές τρίτων, όπως για παράδειγμα στο App Store της Apple, στο Android της Google ή στο δίκτυο της Visa και της Mastercard. Αν αύριο βγει μια πιο μοντέρνα, πιο χρηστική, πιο γρήγορη ή πιο φθηνή εφαρμογή, ο χρήστης μπορεί να την εγκαταλείψει πατώντας απλά την επιλογή «απεγκατάσταση» στο κινητό του.
Αντιθέτως, οι μεγάλοι ανταγωνιστές της PayPal, η Visa και η Mastercard είναι το ίδιο το δίκτυο, το ίδιο το σύστημα. Και κερδίζουν όποιος και να κάνει χρήση του «σιδηροδρομικού δικτύου». Σε κάθε συναλλαγή, παίρνουν ένα μικρό ποσοστό, χωρίς να χρειάζεται να πείσουν τον τελικό καταναλωτή να τις χρησιμοποιήσει. Δεν χρειάζονται ούτε μάρκετινγκ, ούτε διαφημίσεις για να προσελκύσουν τους χρήστες. Οι οποίοι θα χρησιμοποιήσουν το δίκτυο, διότι δε γίνεται διαφορετικά.
Έτσι η PayPal θα εμφανίσει για το 2026 αύξηση των εσόδων στο 1%, με τη Visa να περιμένει 13% και τη Mastercard 15%. Σαν αποτέλεσμα το Ρ/Ε της PayPal είναι στο 8 με βάση τα κέρδη του 2025, που είναι δείγμα ότι οι επενδυτές δεν εμπιστεύονται την εταιρεία, ενώ η Visa και Mastercard έχουν Ρ/Ε 26 και 31 αντιστοίχως, απεικονίζοντας την εμπιστοσύνη των επενδυτών στην ανάπτυξη.
Έτσι η PayPal, η εταιρεία που κάποτε όριζε το μέλλον του ψηφιακού χρήματος, βρίσκεται σήμερα σε μια υπαρξιακή κρίση, την ώρα που οι παραδοσιακοί παίκτες, η Visa, η Mastercard, η Apple και η Google αποδεικνύονται πιο ανθεκτικοί από ποτέ.
Το χρηματιστηριακό μάθημα για τους επενδυτές είναι ότι η σωστή επένδυση πρέπει να γίνεται στις «υποδομές» και όχι στις εφαρμογές. Οι εφαρμογές είναι ευάλωτες στον ανταγωνισμό και ξεπερνιούνται εύκολα. Ενώ οι υποδομές είναι δύσκολο να αντικατασταθούν.
