Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ για κατάργηση των δασμών IEEPA (International Emergency Economic Powers Act) δεν έρχεται σαν κεραυνός εν αιθρία. Η νομική προσέγγιση του Ντ. Τραμπ ήταν αρκετά έωλη. Ούτε πρέπει να έρχεται σαν έκπληξη η επίκληση του νόμου 122 του 1974 που επιτρέπει στον Πρόεδρο να επιβάλει δασμούς 15% για διάστημα 150 ημερών.
Πού βρισκόμαστε από εδώ και πέρα;
Ας δούμε πρώτα από όλα τα στοιχεία.
- Οι μέσοι δασμοί για τον Αμερικανό καταναλωτή πέφτουν από 16% στο 13,7% (12,2% αφού τα εισαγόμενα προϊόντα αντικατασταθούν με τοπικά) για τις επόμενες 150 μέρες, και από εκεί στο 9,1% εφόσον οι δασμοί λήξουν.
- Η απόφαση αφορά περίπου τα 2/3 των δασμών. Οι δασμοί στην Κίνα και οι δασμοί στα προϊόντα μένουν αμετάβλητοι.
- Είναι άμεσα εφαρμοστέα καθώς απαιτείται δικαστική άδεια για επιβολή δασμών.
- Θεωρητικά ανοίγει τον δρόμο για διεκδίκηση περίπου $131 - $150 δισ, καθώς και μια μέγιστη «τρύπα» στον προϋπολογισμό περίπου 0,5% που θα χρειαστεί να αντιμετωπιστεί με αύξηση χρέους. Όμως επειδή αντικαταστάθηκε από άλλους δασμούς, το τελικό νούμερο δεν δύναται να υπολογιστεί.
- Το Yale Budget Lab υπολογίζει πίεση 0,5% - 0,6% στον πληθωρισμό εφόσον το μέτρο μείνει προσωρινό, και 0,8% με 1% εφόσον μονιμοποιηθεί.
Για να μπορέσουν οι δασμοί να επεκταθούν πέραν των 150 ημερών (περίπου 22 Ιουλίου) πρέπει να τους επεκτείνει το Κογκρέσο. Το μέτρο όμως θα αντιμετωπίσει αρκετά εμπόδια:
- Το «Filibuster» στη Γερουσία, το όριο δηλαδή των 60 Γερουσιαστών (οι Ρεπουμπλικάνοι έχουν 53)
- Μπορεί να ξεπεραστεί εφόσον η Γερουσία επικαλεστεί τη διαδικασία Reconciliation, που αφορά κυρίως δημοσιονομικά έσοδα και το όριο να μειωθεί στους 50 (συν μία η ψήφος του Αντιπροέδρου σε περίπτωση ισοψηφίας).
- Τους ίδιους τους Ρεπουμπλικάνους βουλευτές. Το Ρεπουμπλικανικό κόμμα είναι παραδοσιακά υπέρ του ελεύθερου εμπορίου. Μερικοί Ρεπουμπλικάνοι ήδη έχουν ψηφίσει ενάντια στο Ντ. Τραμπ στο θέμα των δασμών στον Καναδά.
- Την οικονομία και τα ποσοστά αποδοχής του Προέδρου. Αν τα νούμερα μέχρι το καλοκαίρι δεν είναι καλά, δύσκολα θα περάσει η επέκταση του μέτρου λίγους μήνες πριν τις ενδιάμεσες εκλογές.
Η Ευρώπη θα συνεδριάσει εκτάκτως τη Δευτέρα για να αποφασίσει για την τύχη της εμπορικής συμφωνίας που υπέγραψε με τις ΗΠΑ πέρσι.
Ποια είναι τα καλά νέα
- Σε περίπτωση επιστροφής των δασμών σε επιχειρήσεις και τους καταναλωτές, η οικονομική δραστηριότητα ίσως επιταχυνθεί σημαντικά, έστω και βραχυπρόθεσμα.
- Επιβεβαιώνεται η ισχύς του νόμου για τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου. Τόσο το Κογκρέσο, όσο και το Ανώτατο Δικαστήριο αλλά ακόμα και οι συμμαχικές χώρες (βλ. Υπόθεση Γροιλανδίας), πλέον αντιδρούν όλο και περισσότερο στις αποφάσεις του Λευκού Οίκου. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο που πρέπει κανείς να θυμάται. Παρά την ελαφρά αρνητική αντίδραση του δολαρίου, οι επενδυτές πρέπει να δουν την απόφαση ως κάτι που τελικά μειώνει τα risk premiums (τι απαιτεί ο επενδυτής για το ρίσκο που παίρνει), για επένδυση στις ΗΠΑ.
- Ανοίγει ο δρόμος για μια ακόμα θετική απόφαση για τη Lisa Cook, την κυβερνήτη της Fed την οποία ο Πρόεδρος υποστηρίζει ότι μπορεί να απολύσει μονομερώς. Το Ανώτατο Δικαστήριο ήδη επιβεβαίωσε την εξουσία του, και ότι δεν φοβάται τον Πρόεδρο, ενώ οι επιθέσεις του δεύτερου δεν βοηθούν για τις υπόλοιπες πολιτικές του. Η μονομερής απόλυση της κ. Cook μπορεί να είναι σημαντικότερη απόφαση από τους δασμούς, καθώς θα σήμαινε τον εξανδραποδισμό της Fed και την απώλεια της ανεξαρτησίας της σημαντικότερης κεντρικής τράπεζας του κόσμου.
- Το 15% είναι «ταβάνι» και μάλιστα προσωρινό. Χάνεται η δύναμη του Προέδρου να «απειλεί» με υπέρογκους δασμούς κάθε φορά που θέλει να διαπραγματευτεί. Δίνει διαπραγματευτική δύναμη πίσω στο Κογκρέσο και τους συμμάχους.
- Η απόφαση δίνει «δικαιολογία» στην κυβέρνηση να μειώσει τους μέσους δασμούς και συνεπώς τις πληθωριστικές πιέσεις ενόψει μεσοπρόθεσμων εκλογών. «Εμείς παλέψαμε, αλλά τα δικαστήρια δεν μας άφησαν...».
Ποια είναι τα κακά νέα
- Η αβεβαιότητα για τις αγορές και τις επιχειρήσεις θα ενταθεί. Δεν γνωρίζει κανείς το δημοσιονομικό κενό που μπορεί να δημιουργηθεί σε περίπτωση επιστροφής φόρων, ούτε ποιος θα είναι ο μηχανισμός για αυτήν. Επίσης ανοίγουν αρκετά καινούρια νομικά μέτωπα στην (σχεδόν σίγουρη) περίπτωση που ο Πρόεδρος αποφασίσει να επιβάλλει φρέσκους δασμούς.
- Ο Πρόεδρος έχει αρκετά ακόμα «εργαλεία» επιβολής δασμών. Είναι όλα πιο δύσκολα, και αρκετά απαιτούν συνεργασία με το Κογκρέσο, αλλά υπάρχουν (Άρθρο 232/1962, 301/1974, 201/1974, 338/1930 και το 122/1974 που ήδη επικαλέστηκε).
- Οι νέοι δασμοί αφορούν χώρες με τις οποίες δεν υπάρχει εμπορική συμφωνία. Η ΕΕ και η Ιαπωνία και αρκετές ασιατικές έχουν συνάψει συμφωνίες, οι οποίες ακόμα και αν δεν έχουν υπογραφεί, οι ΗΠΑ «περιμένουν να τιμήσουν». Σε αντίθετη περίπτωση οι συνέπειες μπορεί να είναι πολιτικές, ή στρατιωτικές. Ο Λευκός Οίκος, υποθέτοντας πιθανόν ότι το Ανώτατο Δικαστήριο δεν θα τον στηρίξει, έσπευσε να υπογράψει συμφωνίες προκειμένου να δεσμεύσει εμπορικούς εταίρους με το προηγούμενο καθεστώς
- Ο Πρόεδρος έχει τη δύναμη να επιβάλει δασμούς σε προϊόντα, και εδώ και αρκετό καιρό έχουμε υποθέσει ότι θα ακολουθήσει αυτή την οδό.
- Τους τελευταίους μήνες ο Πρόεδρος συχνά λειτουργούσε είτε σε νομικό κενό, είτε πολύ πριν τα δικαστήρια και το Κογκρέσο προλάβαιναν να τσεκάρουν την εξουσία του. Δεν υπάρχει λόγος να σταματήσει αυτήν την τακτική.
* O Γιώργος Λαγαρίας είναι Chief Economist της Forvis Mazars Financial Planning UK.
