Οι περιπέτειες του αμερικανικού δολαρίου δεν έχουν τέλος. Και μαζί τους αγωνιούν και όλες οι αγορές. Διότι ακόμα και σήμερα, παρά τους κλυδωνισμούς, το δολάριο και η πορεία του εξακολουθεί να απασχολεί τους πάντες. Όχι μόνο τις κεντρικές τράπεζες και τα αποθεματικά τους, όχι μόνο τα χρηματιστήρια αφού οι αποτιμήσεις των μετοχών έχουν σαν βασικό σημείο αναφοράς της αποτίμησής τους το δολάριο, αλλά και τις παγκόσμιες εμπορικές συναλλαγές. Και φυσικά η πορεία του δολαρίου, επηρεάζει ακόμα και την πορεία του ΑΕΠ των χωρών που συναλλάσσονται με τον άλφα ή βήτα τρόπο με τις ΗΠΑ.
Η «παγκόσμια κυριαρχία» του δολαρίου από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν είναι μονοδιάστατη. Υπάρχουν έξι διαφορετικοί τομείς που στηρίζουν τον κυρίαρχο ρόλο του «πράσινου χαρτονομίσματος» στην παγκόσμια οικονομία.
- Ο πρώτος είναι τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα, των κρατών και των κεντρικών τραπεζών,
- ο δεύτερος είναι οι όγκοι συναλλαγών στις αγορές συναλλάγματος (FX),
- ο τρίτος είναι οι εκδόσεις δημοσίου χρέους διαφόρων κρατών που γίνονται σε δολάρια,
- ο τέταρτος είναι οι διεθνείς τραπεζικές υποχρεώσεις και απαιτήσεις,
- ο πέμπτος είναι το σύστημα των παγκόσμιων πληρωμών και των χρηματοδοτήσεων του διεθνούς εμπορίου και
- ο έκτος είναι ότι το δολάριο αποτελεί το σημείο αναφοράς των αποτιμήσεων στα περισσότερα χρηματιστήρια του πλανήτη.
Στις μετρήσεις που αφορούν την «παρέμβαση» του δολαρίου στους παραπάνω τομείς, το δολάριο εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει περισσότερο από το μισό της παγκόσμιας χρήσης. Υπερβαίνοντας κατά πολύ το μερίδιο των ΗΠΑ στο παγκόσμιο ΑΕΠ ή στο παγκόσμιο εμπόριο.
Η συμμετοχή του δολαρίου στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα (foreign exchange reserves), βρίσκεται σε μια πορεία σταδιακής μείωσης από το 2000, σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (IMF). Έτσι, ενώ το 2000 το δολάριο συμμετείχε κατά 71% στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα, τον Δεκέμβριο του 2025, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία από το COFER (Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves), το ποσοστό αυτό έχει συρρικνωθεί στο 56,92%. Βέβαια, σε απόλυτους αριθμούς, το συνολικό ποσό αποθεμάτων σε δολάρια παραμένει τεράστιο και βρίσκεται μεταξύ $7 τρισ. και $8 τρισ.
Ανάμεσα στους λόγους που έχουν οδηγήσει σε αυτή τη μείωση συγκαταλέγονται:
Η αύξηση των αποθεματικών των αναδυόμενων οικονομιών σε δικά τους τοπικά νομίσματα ή εναλλακτικά σε ευρώ, σε γιεν, σε γουάν, σε δολάρια Καναδά και δολάρια Αυστραλίας. Για παράδειγμα, το ευρώ έχει φτάσει να συμμετέχει από το 2002 μέχρι σήμερα κατά 21% στα παγκόσμια αποθεματικά των κεντρικών τραπεζών.
Η συνειδητή διαδικασία αποδολαριοποίησης που ακολουθούν κράτη όπως η Ρωσία, η Κίνα και άλλες χώρες.
Η αυξημένη συμμετοχή του χρυσού στα «συναλλαγματικά διαθέσιμα» κρατών και κεντρικών τραπεζών, στο πλαίσιο της στροφής προς πιο ασφαλείς τοποθετήσεις.
Καθοριστικό ρόλο προς τη μεταστροφή αυτή, έπαιξε και το «πάγωμα» των περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής κεντρικής τράπεζας, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Που ανέδειξε τους πολιτικούς κινδύνους που συνδέονται με αποθεματικά στοιχεία τα οποία μπορούν εύκολα να κατασχεθούν είτε από διωκτικές αρχές, είτε από αντίπαλα στρατόπεδα.
Αντίθετα, ο ρόλος του δολαρίου στις δραστηριότητες που βασίζονται στις αγορές, παραμένει σταθερός και ισχυρός. Το μερίδιό του στις παγκόσμιες συναλλαγές συναλλάγματος έχει αυξηθεί κοντά στο 90%, ενώ συνεχίζει να κυριαρχεί στην έκδοση χρέους σε ξένο νόμισμα και παραμένει το κορυφαίο νόμισμα στους ισολογισμούς των διεθνών τραπεζών και των εισηγμένων εταιρειών στα διεθνή χρηματιστήρια. Με τις μεταβολές των τιμών των μετοχών πολλές φορές, να αντανακλούν τις μεταβολές των συναλλαγματικών ισοτιμιών.
Αλλά και στις παγκόσμιες πληρωμές καθώς και στις εκκαθαρίσεις των εμπορικών συναλλαγών, το δολάριο αντιπροσωπεύει περίπου το 50% των συναλλαγών και σχεδόν το 80% των χρηματοδοτήσεων του διεθνούς εμπορίου, πιστοποιώντας τον κεντρικό του ρόλο του δολαρίου ως «νόμισμα - όχημα» (vehicle currency) όπως το χαρακτηρίζει η BCA Research (πρώην Bank Credit Analyst) που είναι μία από τις παλαιότερες εταιρείες παροχής ανεξάρτητης επενδυτικής έρευνας στον κόσμο.
Πώς λειτουργεί το «νόμισμα - όχημα» που ενισχύει την κυριαρχία του δολαρίου; Αν μια εταιρεία στην Αργεντινή θέλει να αγοράσει ένα αγροτικό μηχάνημα από μια εταιρεία της Νότιας Κορέας, δεν πρόκειται να πληρώσει ούτε σε πέσος ούτε σε γουάν. Διότι η αγορά συναλλάγματος που θα έδινε τη σχέση ισοτιμίας ανάμεσα στο πέσος και στο γουάν είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη. Οπότε χρησιμοποιούν και οι δυο ως ενδιάμεσο νόμισμα το δολάριο. Οπότε το δολάριο λειτουργεί ως ο ενδιάμεσος κρίκος, ως «όχημα» που μεταφέρει την αξία πληρωμής της εμπορικής συναλλαγής από το ένα νόμισμα στο άλλο.
Το μερίδιο του δολαρίου ΗΠΑ στις παγκόσμιες εμπορικές συναλλαγές έχει παραμείνει σχετικά σταθερό από το 2000 μέχρι σήμερα, με μικρές διακυμάνσεις πέριξ του 50%, παρά τις επίμονες και συστηματικές προσπάθειες των χωρών που συνθέτουν την BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότιο Αφρική) να αποδολαριοποιήσουν το εμπόριό τους. Σύμφωνα με το Atlantic Council Dollar Dominance Monitor, το μερίδιο βρίσκεται στο 54% σε παγκόσμιο επίπεδο, εξαιρουμένων των συναλλαγών εντός ευρωζώνης. Στις δε περιοχές της Αμερικανικής ηπείρου, και Ασίας - Ειρηνικού, το σχετικό μερίδιο σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις της Fed, κινείται σε ακόμα υψηλότερα επίπεδα, από 74% έως και 96%.
Αν θέλαμε και καταλήξουμε σε ένα πρώτο συμπέρασμα θα μπορούσαμε να πούμε με σχετική ασφάλεια ότι οι αγορές εξακολουθούν να «εμπιστεύονται» και να χρησιμοποιούν το δολάριο, στις εμπορικές, τραπεζικές και χρηματιστηριακές συναλλαγές τους. Σε αντίθεση με τις κυβερνήσεις και τις κεντρικές τράπεζες που χαράσσουν κόκκινες γραμμές απέναντι στο δολάριο και αποκόπτονται από το «παγκόσμιο νόμισμα», όσον αφορά την αποθεματική του αξία και ισχύ.
