«Κάποιες φορές αστειεύομαι ότι τα κατοικίδιά μου τρέφονται καλύτερα από τα παιδιά μου». Η φράση αυτή μπορεί να προκαλεί χαμόγελο, όμως κρύβει μια ανησυχητική αλήθεια. Όπως εξηγεί η Marta López Alonso, Professor of Animal Pathology στο Universidade de Santiago de Compostela, διατροφικά τα τρόφιμα που προορίζονται για τα ζώα είναι συχνά πιο πλήρη και αυστηρά ελεγχόμενα από εκείνα που καταναλώνουμε εμείς οι άνθρωποι.
«Δεν πρόκειται για έλλειψη φροντίδας», τονίζει η ίδια. «Τα παιδιά συχνά απορρίπτουν λαχανικά, ψάρια και όσπρια, ενώ τα ζώα καταναλώνουν τροφές ειδικά σχεδιασμένες ώστε να καλύπτουν με ακρίβεια τις ανάγκες τους σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία». Το αποτέλεσμα είναι εμφανές: καλύτερη υγεία, ενέργεια και ανθεκτικότητα.
Η σύγκριση μπορεί να ακούγεται ακραία, όμως αναδεικνύει ένα σύγχρονο διατροφικό παράδοξο: η ανθρώπινη διατροφή γίνεται ολοένα και φτωχότερη σε θρεπτικά συστατικά, ενώ ταυτόχρονα πλουσιότερη σε τοξίνες.
Μικροθρεπτικά στοιχεία: μικρές ποσότητες, τεράστια σημασία
Τα ιχνοστοιχεία –όπως ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος, ο χαλκός, το σελήνιο, το ιώδιο και το μαγγάνιο– απαιτούνται σε ελάχιστες ποσότητες, όμως συμμετέχουν σε εκατοντάδες ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού.
Ο σίδηρος μεταφέρει το οξυγόνο στο αίμα, το ιώδιο ρυθμίζει τη λειτουργία του θυρεοειδούς, ενώ το σελήνιο και ο ψευδάργυρος ενισχύουν το ανοσοποιητικό και προστατεύουν από το οξειδωτικό στρες.
«Όταν αυτά τα στοιχεία λείπουν, ακόμη και σε ήπιο βαθμό, το σώμα αντιδρά», επισημαίνει η Marta López Alonso. Η κόπωση αυξάνεται, η άμυνα μειώνεται και ο κίνδυνος χρόνιων παθήσεων –ακόμη και καρκίνου– μεγαλώνει.
Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας εκτιμά ότι πάνω από 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως υποφέρουν από ανεπάρκεια μικροθρεπτικών στοιχείων. Πρόκειται για τη λεγόμενη «κρυφή πείνα»: τροφή υπάρχει, αλλά λείπουν τα απαραίτητα συστατικά που εξασφαλίζουν υγιή ανάπτυξη και σωστή γήρανση.
Πολλές τοξίνες, λίγα θρεπτικά
Την ίδια στιγμή, η καθημερινότητά μας συνοδεύεται από έκθεση σε τοξικά μέταλλα όπως το αρσενικό, ο μόλυβδος, ο υδράργυρος και το κάδμιο. «Ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις, αυτά τα στοιχεία συσσωρεύονται στον οργανισμό», τονίζει η καθηγήτρια, «επηρεάζοντας το νευρικό σύστημα, τη γονιμότητα και αυξάνοντας τον κίνδυνο καρκίνου».
Το πιο ανησυχητικό, σύμφωνα με την ίδια, είναι ότι τόσο οι ελλείψεις θρεπτικών στοιχείων όσο και η συσσώρευση τοξινών παραμένουν συχνά αδιάγνωστες μέχρι να εμφανιστούν σοβαρά προβλήματα υγείας.
Ένα παγκόσμιο πρόβλημα με πολλές όψεις
Η «κρυφή πείνα» δεν γνωρίζει σύνορα. Σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, οι μονομερείς δίαιτες βασισμένες σε δημητριακά ή ρίζες στερούν από εκατομμύρια γυναίκες και παιδιά βασικά ιχνοστοιχεία, με σοβαρές συνέπειες στη σωματική και γνωστική ανάπτυξη.
Σε χώρες μέσου εισοδήματος, συνυπάρχουν δύο αντίθετες πραγματικότητες: η έλλειψη ποικιλίας τροφίμων στις αγροτικές περιοχές και οι «αόρατες» ελλείψεις των μεγάλων πόλεων, λόγω υπερ-επεξεργασμένων και θερμιδικά φτωχών σε θρεπτικά συστατικά τροφών.
Στις ανεπτυγμένες κοινωνίες, οι ελλείψεις είναι πιο ύπουλες. Συνδέονται με τη γήρανση, με αυστηρές χορτοφαγικές δίαιτες ή με διατροφές χαμηλές σε κρέας και ψάρι. Στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη, για παράδειγμα, παρατηρούνται χαμηλά επίπεδα σεληνίου και ιωδίου λόγω φτωχών εδαφών.
Τι κάνουμε σωστά στα ζώα – και λάθος στους ανθρώπους
Στην κτηνιατρική επιστήμη, η στοχευμένη διατροφή αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό εργαλείο πρόληψης. «Στα ζώα παραγωγής, η ανάλυση ορού αίματος χρησιμοποιείται συστηματικά για να εντοπιστούν ελλείψεις πριν εμφανιστούν προβλήματα υγείας ή παραγωγικότητας», εξηγεί η Marta López Alonso.
Αντίθετα, στην ανθρώπινη ιατρική βασιζόμαστε κυρίως σε γενικές συστάσεις και μέσους όρους. Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί άνθρωποι εμφανίζουν ελλείψεις ή συσσωρεύουν τοξίνες, παρά το γεγονός ότι θεωρητικά “τρέφονται σωστά”.
Η λύση υπάρχει ήδη
Η απάντηση, σύμφωνα με την καθηγήτρια, είναι απλή: ανάλυση ορού αίματος.
Με μία αιματολογική εξέταση μπορούμε να γνωρίζουμε όχι μόνο τα επίπεδα χοληστερίνης ή γλυκόζης, αλλά και αν έχουμε έλλειψη ψευδαργύρου ή σεληνίου, ή αν ο οργανισμός μας επιβαρύνεται με μόλυβδο ή κάδμιο.
«Αν μια αγελάδα με έλλειψη σεληνίου παράγει λιγότερο γάλα, επεμβαίνουμε άμεσα. Αν ένα κατοικίδιο χρειάζεται ψευδάργυρο, τον προσθέτουμε στη διατροφή του χωρίς δεύτερη σκέψη», σημειώνει. «Γιατί να μη δείχνουμε την ίδια φροντίδα και στον άνθρωπο;»
Η στοχευμένη διατροφή δεν είναι πολυτέλεια. Είναι εργαλείο πρόληψης, ποιότητας ζωής και υγιούς γήρανσης. Ίσως, τελικά, ήρθε η ώρα να διδαχθούμε από την κτηνιατρική επιστήμη και να αρχίσουμε να φροντίζουμε τη δική μας διατροφή μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.
