Την πρώτη ολοκληρωμένη Μελέτη για την Ενιαία Υγεία στην Ελλάδα παρουσίασαν σε συνέντευξη Τύπου οι Γιάννης Τούντας, Μαρία Λινού, Δημοσθένης Σαρηγιάννης και Θωμάς Μπαρτζάνας, με την υποστήριξη της MSD Ελλάδος. Η μελέτη, που βρίσκεται υπό έκδοση, εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής και φιλοδοξεί να αποτελέσει τον πρώτο συγκροτημένο οδικό χάρτη για τη θεσμική κατοχύρωση και εφαρμογή της προσέγγισης «Ενιαία Υγεία» (One Health) στη χώρα.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η μικροβιακή αντοχή, η κλιματική κρίση και η απειλή νέων πανδημιών διαμορφώνουν ένα σύνθετο και αλληλοσυνδεόμενο τοπίο κινδύνων, η μελέτη καταγράφει με σαφήνεια ότι οι σύγχρονες υγειονομικές προκλήσεις δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά. Απαιτούν ένα ολιστικό, διατομεακό μοντέλο διακυβέρνησης, όπου η υγεία ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος αντιμετωπίζεται ως ένα ενιαίο, αλληλένδετο σύστημα.
Τα δεδομένα που αλλάζουν το πλαίσιο
Τα ευρήματα της μελέτης σκιαγραφούν το εύρος των προκλήσεων:
- Το 70% - 90% του κινδύνου εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων συνδέεται με περιβαλλοντικούς παράγοντες.
- Το 75% των λοιμωδών νοσημάτων είναι ζωονόσοι, ενώ πάνω από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι προσβάλλονται ετησίως από ζωονόσους, με περισσότερους από 2 εκατομμύρια θανάτους.
- Τουλάχιστον το 15% της συνολικής θνησιμότητας στην Ευρώπη αποδίδεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
- Η κλιματική αλλαγή εκτιμάται ότι θα προκαλέσει 250.000 επιπλέον θανάτους ετησίως την περίοδο 2030 - 2050.
- Η μικροβιακή αντοχή (AMR) αναγνωρίζεται πλέον ως «σιωπηλή πανδημία».
- Περισσότερο από 1 εκατομμύριο είδη απειλούνται με εξαφάνιση, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη σταθερότητα των οικοσυστημάτων και, κατ’ επέκταση, τη δημόσια υγεία.
Η εμπειρία της πανδημίας COVID-19 ανέδειξε με δραματικό τρόπο την αλληλεξάρτηση υγείας και οικονομίας: το 2020 η παγκόσμια οικονομία συρρικνώθηκε κατά 4,3%, ενώ το 2021 η COVID-19 αποτέλεσε την τρίτη αιτία θανάτου στην ΕΕ.
Το μήνυμα είναι σαφές: η πρόληψη και η έγκαιρη παρέμβαση είναι οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμες επιλογές - η αδράνεια όχι.
Ένας συνεκτικός εθνικός οδικός χάρτης
Η συντακτική ομάδα της μελέτης προτείνει ένα εφαρμόσιμο και θεσμικά θωρακισμένο πλαίσιο πολιτικής, με βασικούς άξονες:
1. Εθνική Στρατηγική Ενιαίας Υγείας
Διαμόρφωση σαφούς θεσμικού πλαισίου, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και μόνιμοι μηχανισμοί διακυβέρνησης. Κεντρικός στόχος είναι η οριζόντια ενσωμάτωση της Ενιαίας Υγείας σε όλες τις δημόσιες πολιτικές.
2. Διατομεακή συνεργασία
Συστηματική σύμπραξη υπουργείων, επιστημονικών φορέων, τοπικής αυτοδιοίκησης και ερευνητικών ιδρυμάτων, ώστε η πρόληψη να μην αποτελεί αποσπασματική δράση, αλλά διαρκή πολιτική προτεραιότητα.
3. Εκπαίδευση και κουλτούρα πρόληψης
Εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, διοικητικών στελεχών και δημόσιων λειτουργών, με στόχο τη διαμόρφωση κοινής γλώσσας και αντίληψης για τους διασυνδεδεμένους κινδύνους.
4. Ψηφιακή επιτήρηση και έγκαιρη προειδοποίηση
Ανάπτυξη σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων για την παρακολούθηση υγειονομικών και περιβαλλοντικών δεικτών, αναβάθμιση της επιδημιολογικής επιτήρησης και στοχευμένες καμπάνιες ενημέρωσης πολιτών.
5. Κλιματική ανθεκτικότητα και περιβαλλοντική προστασία
Περιορισμός της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και συντονισμένη δράση υγειονομικών και περιβαλλοντικών αρχών για την προστασία της δημόσιας υγείας.
6. Ενίσχυση ζωικής υγείας και βιοασφάλειας
Αναβάθμιση των συστημάτων ελέγχου ζωονόσων, στενότερη διασύνδεση κτηνιατρικών και υγειονομικών υπηρεσιών και ολοκληρωμένα προγράμματα επιτήρησης που ενσωματώνουν δεδομένα από ανθρώπους, ζώα και περιβάλλον.
Οι τοποθετήσεις των επιστημόνων
Ο Γιάννης Τούντας, Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και συντονιστής της μελέτης, τόνισε ότι οι πρόσφατες υγειονομικές κρίσεις ανέδειξαν τις δομικές αδυναμίες των συστημάτων υγείας και υπογράμμισε την ανάγκη εθνικής στρατηγικής βασισμένης στη συνεργασία και την επιστημονική τεκμηρίωση.
Η Δρ. Μαρία Λινού, Πρόεδρος της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας, υπενθύμισε ότι το 75% των νέων μολυσματικών νοσημάτων προέρχεται από ζώα, επισημαίνοντας ότι η πρόληψη πανδημιών και η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής περνά μέσα από διατομεακή συνεργασία και συστηματική επιτήρηση.
Ο Θωμάς Μπαρτζάνας, Αντιπρύτανης στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ανέδειξε τον ρόλο της βιώσιμης κτηνοτροφίας και της βιοασφάλειας στη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και της διατροφικής ασφάλειας.
Ο Δημοσθένης Σαρηγιάννης, Καθηγητής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Πρόεδρος Δ.Σ. στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, υπογράμμισε ότι η κλιματική κρίση αποτελεί ήδη άμεση απειλή για τη δημόσια υγεία, με τα ακραία θερμικά επεισόδια, την ατμοσφαιρική ρύπανση και τις πυρκαγιές να επιβαρύνουν σημαντικά τα συστήματα υγείας.
Από την πλευρά της MSD Ελλάδος, ο Αντώνης Καρόκης σημείωσε ότι η εταιρεία συμμετέχει ενεργά στον δημόσιο διάλογο για την Ενιαία Υγεία, υποστηρίζοντας την επιστημονική τεκμηρίωση και τη συνεργασία μεταξύ ανθρώπινης και ζωικής υγείας.
Από τη θεωρία στην πράξη
Η μελέτη δεν περιορίζεται στη θεωρητική αποτύπωση των κινδύνων. Προτείνει ένα ρεαλιστικό πλαίσιο εφαρμογής, με συγκεκριμένους μηχανισμούς διακυβέρνησης, μετρήσιμους στόχους και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Η Ενιαία Υγεία αναδεικνύεται ως στρατηγική επένδυση στη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα της χώρας. Σε ένα περιβάλλον όπου οι κρίσεις δεν εμφανίζονται μεμονωμένες αλλά αλληλοτροφοδοτούνται, η Ελλάδα καλείται να μεταβεί από την αποσπασματική διαχείριση σε προληπτική και διατομεακή πολιτική.
Η πρώτη ολοκληρωμένη μελέτη για την Ενιαία Υγεία στη χώρα έρχεται να καλύψει αυτό το κενό - και να θέσει τις βάσεις για μια νέα εποχή δημόσιας υγείας, όπου η προστασία του ανθρώπου δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς την προστασία των ζώων και του περιβάλλοντος.
