Το impact investing, ήτοι οι επενδύσεις με μετρήσιμο κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα, αποτελεί πλέον ένα πεδίο στο οποίο συγκλίνουν κεφάλαια, πολιτικές, επιχειρηματικά μοντέλα και κοινωνικές ανάγκες.
Αυτό ακριβώς αποτυπώθηκε στο πάνελ για το Impact Investing στο πλαίσιο του συνεδρίου Innovation Greece 7.0: Reimagining the Future. Όχι ως θεωρητική άσκηση, αλλά ως μια ρεαλιστική συζήτηση για το πώς μπορεί το χρήμα να υπηρετεί ταυτόχρονα την απόδοση και τον σκοπό, χωρίς να υπονομεύει κανένα από τα δύο.
Η Δρ. Φαίη Μακαντάση, διευθύντρια Ερευνών της διαΝΕΟσις, επεσήμανε ότι ο ανεξάρτητος, μη κερδοσκοπικός ερευνητικός οργανισμός εδώ και δέκα χρόνια παράγει έρευνες σε κοινωνικοοικονομικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, με στόχο όχι μόνο την τεκμηρίωση, αλλά και τη διάχυση των ευρημάτων προς την κοινωνία και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Το πρόβλημα, όπως το έθεσε, δεν είναι η έλλειψη δεδομένων, αλλά η απόσταση που δημιουργεί η «εσωτερική» γλώσσα των ειδικών. Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη και η τεχνολογία εντείνουν τις ανισότητες, η κατανόηση και η πρόσβαση στη γνώση γίνονται κρίσιμες προϋποθέσεις για κάθε σοβαρή επένδυση με αντίκτυπο.
Οι έρευνες της διαΝΕΟσις δείχνουν ξεκάθαρα ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ήδη νευραλγικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας, από τον τουρισμό και την αγροτική παραγωγή έως την ποιότητα ζωής στα αστικά κέντρα. Αυτό μεταφράζεται σε επενδυτικό ρίσκο, αλλά και σε επενδυτική ευκαιρία.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της παρέμβασής της ήταν η αποδόμηση ενός διαδεδομένου μύθου, ότι η ενέργεια αποτελεί σήμερα τον βασικό «ένοχο» των εκπομπών. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι ο ενεργειακός τομέας έχει ήδη πετύχει σημαντική μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Την πρωτοκαθεδρία κατέχουν πλέον οι μεταφορές, με τη βιομηχανία να ακολουθεί, ενώ ο αγροτικός τομέας και η διαχείριση υδάτων και αποβλήτων αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία.
Αυτό σημαίνει ότι το impact investing δεν μπορεί να περιοριστεί σε «εύκολους στόχους» ή σε επικοινωνιακές λύσεις. Απαιτεί στρατηγική, γνώση και επαναπροσδιορισμό των προτεραιοτήτων της οικονομίας.
Impact investing: Ούτε φιλανθρωπία, ούτε greenwashing
Ο Μάρκος Κομονδούρος, partner στο Investing for Purpose, έθεσε με σαφήνεια τον ορισμό του impact investing, απομακρύνοντάς το τόσο από τη φιλανθρωπία όσο και από το greenwashing. Πρόκειται, όπως τόνισε, για κερδοσκοπικές επενδύσεις με ξεκάθαρο στόχο τη δημιουργία θετικού κοινωνικού, περιβαλλοντικού ή εκπαιδευτικού αντικτύπου και με ρητή δέσμευση να μετρηθεί αυτός ο αντίκτυπος.
Το κλειδί βρίσκεται στη λεγόμενη blended value, στη συνύπαρξη χρηματοοικονομικής απόδοσης και μετρήσιμου αντίκτυπου. Για τους επενδυτές αυτού του χώρου, η απόδοση δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά εργαλείο για τη διεύρυνση του σκοπού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το μοντέλο κινήτρων που περιέγραψε, το carry (η υπεραπόδοση που αποκομίζουν οι επενδυτές) συνδέεται άμεσα με την επίτευξη συγκεκριμένων impact KPIs. Αν οι στόχοι αντίκτυπου δεν επιτευχθούν, το οικονομικό όφελος απλώς δεν καταβάλλεται. Με άλλα λόγια, οι επενδυτές έχουν «skin in the game» και στο κοινωνικό αποτέλεσμα, όχι μόνο στο οικονομικό.
Κυκλική οικονομία
Από τη θεωρία στην πράξη, ο Δημήτρης Σίμος από το Sporos Platform παρουσίασε μια διαφορετική προσέγγιση της κυκλικής οικονομίας. Όπως εξήγησε, η κυκλική οικονομία συχνά παρεξηγείται ως απλή διαχείριση αποβλήτων. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για οτιδήποτε επεκτείνει τη διάρκεια ζωής ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό ορισμό.
Το Sporos Platform είναι το πρώτο ελληνικό «dark green» επενδυτικό fund, με αυστηρά κριτήρια βιωσιμότητας, που επενδύει τόσο σε καινοτόμες startups όσο και σε ώριμες επιχειρήσεις που χρειάζονται μετάβαση σε κυκλικά μοντέλα. Από τη second-hand μόδα έως τη μεταποίηση αγροτικών προϊόντων και τις πράσινες τεχνολογίες, το χαρτοφυλάκιο αποτυπώνει το εύρος των δυνατοτήτων της ελληνικής οικονομίας. Η κυκλική οικονομία, όπως υπογράμμισε, δεν είναι επιλογή αλλά μονόδρομος. Οι πόροι δεν είναι ανεξάντλητοι και σε λίγα χρόνια «δεν θα υπάρχει άλλη οικονομία, θα υπάρχει μόνο η κυκλική».
Γεωργία και τουρισμός
Στη συζήτηση αναδείχθηκαν δύο τομείς με τεράστιο ανεκμετάλλευτο impact δυναμικό: η γεωργία και ο βιώσιμος τουρισμός. Η ελληνική γεωργία, όπως ειπώθηκε, έχει μείνει πίσω και χρειάζεται μια νέα αναπτυξιακή στρατηγική που να λαμβάνει υπόψη τις μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Η βελτιστοποίηση της χρήσης νερού, η καλλιεργητική ζωνοποίηση και η τεχνολογία αποτελούν πεδία με άμεσο επενδυτικό ενδιαφέρον. Ήδη, το Sporos έχει επενδύσει στην πρώτη κυκλική φάρμα εκτροφής βοοειδών στην Ελλάδα, αλλά και σε επιχειρήσεις νωπών φρούτων.
Στον τουρισμό, το παράδειγμα του πρώτου κυκλικού ξενοδοχείου στην Κέρκυρα δείχνει ότι το impact μπορεί να συνδυαστεί με την ανταγωνιστικότητα ενός από τους βασικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας.
Ωστόσο, η συζήτηση δεν απέφυγε τις δύσκολες αλήθειες. Πολλές λύσεις με ισχυρό κοινωνικό αντίκτυπο δεν είναι εύκολα scalable. Η συμπερίληψη και η αποφυγή περιθωριοποίησης κοινωνικών ομάδων παραμένουν κρίσιμες προκλήσεις. Το διακύβευμα είναι μεγάλο, καθώς αν αποτύχει είτε το impact είτε το financial return, αποτυγχάνει συνολικά ο θεσμός και χάνεται η εμπιστοσύνη των επενδυτών. Γι’ αυτό και, όπως ειπώθηκε, το βάρος απόδειξης είναι διπλό.
