Επιστροφή στην ένταση στον Περσικό Κόλπο και στις απειλές Τραμπ κατά Ιράν. Αντίδραση στην αμερικανική αποστολή Project Freedom για τα Στενά του Ορμούζ είναι οι ιρανικές επιθέσεις κατά των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, μένει ωστόσο να διαφανεί αν πρόκειται για κεντρική επιλογή της Τεχεράνης ή προβοκάτσια μεμονωμένων παραγόντων - και εκεί θα κριθεί και η συνέχεια. Ο στρατηγικός αναλυτής Στάθης Κυριακίδης μιλά στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη για το «σκάκι» υψηλού ρίσκου στα Στενά του Ορμούζ, σκιαγραφώντας τα δεδομένα στους τρεις μήνες από την έναρξη του πολέμου.
Ως προς το Project Freedom, ο κ. Κυριακίδης, υποναύαρχος ε.α., στρατηγικός αναλυτής και μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Strategy International, αποσαφηνίζει ότι δεν πρόκειται για αμερικανική επιχείρηση συνοδείας τάνκερ στα Στενά του Ορμούζ, αλλά για μηχανισμό παροχής πληροφοριών και έμμεσης αποτροπής, χωρίς εγγυήσεις ασφαλούς διέλευσης - εξ ου και επισημαίνει πως η ναυσιπλοΐα παραμένει συνδεδεμένη με υψηλό ρίσκο και πιθανότατα δεν θα καμφθούν οι φόβοι των πλοιοκτητών.
Ο Αμερικανός πρόεδρος αντιμετωπίζει πολιτικές και οικονομικές πιέσεις· το Ιράν προσεγγίζει το σημείο όπου θα πρέπει να αναγκαστεί πρακτικά να διακόψει την εξαγωγή πετρελαίου. Και το ζήτημα είναι «ποιος θα ανοιγοκλείσει πρώτος τα μάτια», κατά τον Στάθη Κυριακίδη.
Η προοπτική συμφωνίας για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα -αλλά κυρίως η εφαρμογή αυτής εφόσον επιτευχθεί- συναρτάται από τις εσωτερικές ισορροπίες και τις δυναμικές στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Έως τότε, ο κίνδυνος κλιμάκωσης -είτε ελεγχόμενης, δηλαδή σχεδιασμένης, είτε από λάθος κίνηση που θα επιφέρει μία αλυσιδωτή αντίδραση- θα είναι διαρκής με φόντο το Ορμούζ. Εάν, εν τω μεταξύ, δεν έχουν επιστρέψει τις επόμενες ώρες οι ΗΠΑ σε βομβαρδισμούς κατά του Ιράν.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης
Κύριε Κυριακίδη, γιατί τώρα και πού οδηγούν τα ιρανικά drones κατά των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων;
Η εξέλιξη αυτή δύναται να αποτελεί σοβαρή κλιμάκωση υπό έναν βασικό όρο: να μην πρόκειται για μεμονωμένη προβοκάτσια. Σε κάθε περίπτωση, αναμφίβολα πρόκειται για αντίδραση στο Project Freedom. Το ερώτημα είναι αν αυτή η αντίδραση είναι κεντρικά κατευθυνόμενη από την Τεχεράνη ή αν προέρχεται από αυτόνομους παράγοντες που δεν επιθυμούν να υπάρξει μία πορεία διαπραγμάτευσης. Πώς θα το καταλάβουμε; Από τις αντιδράσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Αν είναι κεντρική επιλογή, τότε θα υπάρξουν αντίποινα των ΗΠΑ -με εμπλοκή αυτή τη φορά θεωρώ και των Εμιράτων που ήδη δύσκολα πλέον συγκρατούνται-, άρα μεγαλύτερη κλιμάκωση και διεύρυνση του μετώπου. Αν όμως, υφίσταται δίαυλος επικοινωνίας και δεν είναι κεντρική επιλογή αυτή η επίθεση αλλά κάποια προβοκάτσια, ενδεχομένως από κάποια συγκεκριμένη ομάδα ή κάποιον μεμονωμένο διοικητή, τότε δεν θα υπάρξει σοβαρή αντίδραση και θα μείνουμε στην παρούσα κατάσταση. Συνεπώς, αναμένουμε να δούμε πώς θα κυλήσουν οι επόμενες ώρες. Δεν θα αργήσει να ξεκαθαρίσει κατά πόσο ήταν όντως κεντρική επιλογή ή μη. Το Ιράν δεν λειτουργεί απαραίτητα ως ενιαίο σύστημα.
Σε τι συνίσταται ακριβώς το σχέδιο Project Freedom που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ ως κάποιο βήμα προς την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ;
Καταρχάς, από την προηγούμενη εβδομάδα έχει δρομολογηθεί η δημιουργία ενός «maritime freedom construct», δηλαδή ενός πλαισίου συλλογής και ανταλλαγής ναυτικών πληροφοριών με τη συμμετοχή ομονοούντων εταίρων στην περιοχή και ευρύτερα. Ζητούμενο είναι η συγκέντρωση δεδομένων για την κίνηση πλοίων στον Κόλπο και τα Στενά, τα φορτία και τις ανάγκες της ναυσιπλοΐας. Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα κέντρο ναυτικών πληροφοριών για τα Στενά και την ελεύθερη ναυσιπλοΐα.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται ως επόμενο βήμα το Project Freedom της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), το οποίο πρέπει να διευκρινίσουμε τι είναι και τι δεν είναι. Δεν είναι επιχείρηση - εξ ου και ο όρος «project». Δεν πρόκειται για συνοδεία πλοίων, δηλαδή δεν είναι κάτι ανάλογο της επιχείρησης «Ασπίδες» της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ερυθρά Θάλασσα, ούτε παρέχει σε κανένα πλοίο-πλοιοκτήτη εγγυήσεις ασφαλούς διέλευσης. Συνεπώς, δεν υφίσταται καμία αστική ευθύνη σε περίπτωση που ένα πλοίο πληγεί.
Τι είναι, λοιπόν; Είναι ουσιαστικά μία πρόσκληση προς τους πλοιοκτήτες να διέλθουν με δική τους ευθύνη, αξιοποιώντας πληροφορίες που θα παρέχει το Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι ΗΠΑ θα έχουν παρουσία στην περιοχή με εναέρια και ναυτικά μέσα, περιλαμβανομένων αντιτορπιλικών νοτιότερα των Στενών και, εφόσον εντοπιστεί επίθεση, θα επιχειρήσουν να την αποτρέψουν. Δεν το εγγυώνται όμως. Η διαφορά είναι κρίσιμη: άλλο είναι η παροχή συνοδείας, όπου υπάρχει ευθύνη για το κονβόι, και άλλο η παροχή πληροφοριών και η -πιθανή- εμπλοκή εάν κάποιο πλοίο δεχθεί επίθεση.
Δηλαδή, πρόκειται περισσότερο για μία απόπειρα καθησυχασμού;
Ακριβώς. «Ας έχουν λίγο θάρρος οι πλοιοκτήτες και ας ‘βγουν’ με δική τους ευθύνη», δήλωνε πριν από μερικές εβδομάδες ο Ντόναλντ Τραμπ. Ακριβώς αυτή τη λογική εφαρμόζει τώρα. Λέει «βγείτε με δική σας ευθύνη και εμείς θα προσπαθήσουμε να παρέχουμε οτιδήποτε μπορούμε από πλευράς πληροφοριών και διαδρόμων και, εφόσον υποπέσει στην αντίληψή μας επίθεση, θα επέμβουμε». Δηλαδή, αν εντοπιστεί εκτόξευση πυραύλου ή drone, θα επιχειρηθεί αναχαίτισή του. Αυτή είναι η αποστολή Project Freedom - δεν είναι επιχείρηση συνοδείας.
Πώς εξέλαβε το σχέδιο η Τεχεράνη;
Το Ιράν αντέδρασε πολύ έντονα θεωρώντας ότι πρόκειται για κλιμάκωση. Σε έναν βαθμό, αυτή η ερμηνεία δεν είναι πολύ λανθασμένη. Οποιαδήποτε στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στα Στενά μπορεί να εκληφθεί ως κλιμάκωση, πολλώ δε μάλλον αν υπάρξει εμπλοκή, δηλαδή αναχαίτιση πυραύλων ή drones που κατευθύνονται προς εμπορικά πλοία. Υπενθυμίζω όσον αφορά τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών που εκτελεί η CENTCOM ότι δεν εμπλέκεται στα Στενά - αποκλείει πολύ νοτιότερα.
Ωστόσο, αυτό που είναι απόλυτα λάθος από πλευράς Ιράν είναι ο χάρτης που δημοσιοποίησε και βάσει του οποίου εμφανίζεται να ελέγχει το σύνορο των Στενών και εντός χωρικών υδάτων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Ομάν. Πρακτικά, το Ιράν λέει με απύθμενο θράσος πως οτιδήποτε κινείται και στα χωρικά ύδατα Εμιράτων και Ομάν μπορεί να αποτελέσει στόχο.
Όσον αφορά τη διέλευση των πλοίων, ο διάδρομος που πρότειναν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι νοτιότερα του διαύλου, ο οποίος -θεωρητικά πάντα, διότι δεν είναι αποδεδειγμένο- έχει ναρκοθετηθεί από το Ιράν. Ουδείς γνωρίζει εάν έχει ναρκοθετηθεί, όμως ο φόβος και μόνο είναι αρκετός. Άρα, λοιπόν, τα δεξαμενόπλοια προτείνεται να κινούνται αρκετά νοτιότερα, προς την πλευρά του Ομάν, όπου τα βάθη το επιτρέπουν. Διότι όσο πλησιάζουν προς την ξηρά, τα βάθη προφανώς μειώνονται. Αυτό είναι το νέο πέρασμα που προτείνει το Project Freedom, πάντα χωρίς καμία αστική ευθύνη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Τώρα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα -τα οποία ήταν και ο κύριος αποδέκτης των ιρανικών επιθέσεων αφότου ξέσπασε ο πόλεμος, δεχόμενα περισσότερα πλήγματα και από το Ισραήλ- είχαν αντιδράσει χθες σφοδρά για την επίθεση στο άφορτο τάνκερ της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας του Άμπου Ντάμπι ADNOC, το οποίο χτυπήθηκε με δύο drones εντός των χωρικών τους υδάτων στο Ορμούζ. Περιμένουμε και επίσημη αντίδραση όσον αφορά τους χάρτες.
Το Ομάν από την άλλη πλευρά, που είναι το κατεξοχήν εμπλεκόμενο μέρος -καθώς τα Στενά μοιράζονται ουσιαστικά μεταξύ Ιράν και Ομάν- τηρεί σιγήν ιχθύος. Θέλει να διασφαλίσει το ρόλο του ως μεσολαβητή και τις πολύ καλές σχέσεις που διατηρεί με το Ιράν για την επόμενη μέρα. Δεν έχει αντιδράσει όπως θα περιμέναμε, όμως το γεγονός ότι επιτρέπει, στη λογική των Ηνωμένων Πολιτειών και της CENTCOM, τη διέλευση πολύ κοντά στη χερσόνησο Μουσαντάμ, δηλαδή στο νότιο κομμάτι των Στενών, δείχνει ότι υπάρχει συνεννόηση με τις ΗΠΑ, χωρίς όμως να διατυπώνεται δημόσια με ένταση.
Διέψευσε εν τω μεταξύ χθες η CENTCOM τις ιρανικές αναφορές για επίθεση σε αμερικανικό πολεμικό πλοίο στο Ορμούζ
Υπήρξαν σχετικές πληροφορίες από ιρανικά μέσα, αλλά δεν επιβεβαιώνονται. Σε ανάλογες περιπτώσεις, όταν η πληροφορία είναι 150% ελεγχόμενη από το ιρανικό καθεστώς, είμαστε πάντα εξαιρετικά προσεκτικοί. Ένα πλήγμα σε αμερικανικό πλοίο θα είχε άμεση δημοσιότητα, με εικόνες και στοιχεία. Δεν είναι κάτι που κρύβεται. Το γεγονός ότι δεν υπάρχουν τέτοια δεδομένα, σε συνδυασμό με το timing -αμέσως μετά την ανακοίνωση του Project Freedom- οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κατά 90% πρόκειται για προπαγάνδα.
Μπορεί το σχέδιο Project Freedom να αποδώσει;
Αντικειμενικά, όχι ιδιαίτερα με τη σημερινή του μορφή. Αν υπήρχε πιο ισχυρή επιχειρηματολογία εκ μέρους των ΗΠΑ, με αναφορές ότι δεν θα ανεχθούν καμία επίθεση στα Στενά και ούτω καθεξής, τότε θα ήταν διαφορετικά.
Εκτιμώ επίσης ότι όπως είναι διατυπωμένο το σχέδιο και όπως έχει δομηθεί η όλη σκέψη, δεν θα πυροδοτήσει κλιμάκωση ακόμη και αν υπάρξουν δύο ή τρεις καταρρίψεις drones ή βαλλιστικών πυραύλων διότι στην ουσία δεν μπαίνουν οι Αμερικανοί στα Στενά. Αυτό που δεν μπορεί να αποκλειστεί είναι η κλιμάκωση από λάθος: να χτυπήσει κάποιος κάποιον που δεν πρέπει, για να το θέσω έτσι, και από εκεί και πέρα να υπάρξει μία αλυσιδωτή αντίδραση - είτε ελεγχόμενη, δηλαδή σχεδιασμένη, είτε τυχαία, η οποία και να εξελιχθεί σε πολύ πιο δύσκολες καταστάσεις.
Αυτό που βλέπουμε ουσιαστικά είναι ένα παιχνίδι σκάκι. Έχει γίνει μια κίνηση -το Project Freedom- η οποία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε κάτι σημαντικό, αλλά μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα βρεθούν πλοιοκτήτες και κυβερνήτες που θα τολμήσουν να περάσουν τα Στενά, βασιζόμενοι στις πληροφορίες των Αμερικανών. Αν δούμε 4-5 πλοία να περνούν χωρίς να προσβληθούν -πολλώ δε μάλλον αν υπάρξει και αποτελεσματική αντίδραση των ΗΠΑ σε ενδεχόμενες απειλές- τότε θα μπορούμε να πούμε ότι διαφαίνεται ένα φως. Αν όμως δεν περάσει κανείς λόγω φόβου -που είναι και το πιο πιθανό με αυτή τη συνθήκη που επικρατεί- τότε ουσιαστικά μένουμε εκεί που ήμασταν: πληροφορίες, αποκλεισμός, αδιαλλαξία.
Ας μην αγνοούμε όμως εδώ και μία παράμετρο: πλοία περνούν, αλλά «αόρατα». Μην έχουμε την ψευδαίσθηση ότι δεν περνούν πλοία. Αυτό γίνεται μέσω της απενεργοποίησης του AIS (Automatic Identification System), δηλαδή του συστήματος που μεταδίδει τη θέση του πλοίου στην πλατφόρμα MarineTraffic. Αν ένα πλοίο κλείσει το AIS, μπορεί να κινηθεί χωρίς να είναι εύκολα ταυτοποιήσιμο. Όχι ότι εξαφανίζεται από τα ραντάρ -στα ραντάρ φαίνεται- αλλά σε ένα περιβάλλον με εκατοντάδες στόχους, χωρίς αντιστοίχιση του ίχνους του ραντάρ με τον αριθμό AIS, είναι δύσκολο με τα μέσα που υποθέτω ότι έχουν οι Ιρανοί να αναγνωριστεί.
Και παράλληλα πλοία περνούν μέσω καταβολής «διοδίων»;
Όσα πλοία πληρώνουν «διόδια» σε γουάν περνούν από τα ιρανικά χωρικά ύδατα, μεταξύ Κεσμ και Λαράκ. Όσα επιλέγουν να περάσουν «πειρατικά» κινούνται πιο νότια, κοντά στη χερσόνησο Μουσαντάμ, εντός υδάτων Ομάν, με κλειστό AIS - ουσιαστικά «αθόρυβα». Άρα η εικόνα είναι πιο σύνθετη από ό,τι φαίνεται: υπάρχει αποκλεισμός, αλλά όχι απόλυτος. Υπάρχει ρίσκο, αλλά και παράκαμψη.
Έχετε μιλήσει από τις αρχές αυτού του πολέμου, και εδώ στο Liberal, για τον κίνδυνο στρατηγικής παγίδευσης των Ηνωμένων Πολιτειών. Έχουμε φθάσει σε αυτό το σημείο ή πόσο απέχουμε και πώς μπορεί να αποφευχθεί;
Η στρατηγική παγίδευση -με βάση όσα έχουν προηγηθεί στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και παλαιότερα στο Βιετνάμ- είναι πάντα ένα ενδεχόμενο. Πρόκειται για την κατάσταση όπου μια δύναμη παραμένει εμπλεκόμενη χωρίς να μπορεί να κάνει μπροστά ή πίσω, κερδίζοντας και χάνοντας ταυτόχρονα, αλλά τελικά φθείρεται χωρίς πολιτικό αποτέλεσμα.
Αυτή τη στιγμή, κατά την άποψή μου, βρισκόμαστε εντός της παγίδευσης - εντός αυτής της λογικής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν αύριο το πρωί να αποχωρήσουν. Δεν μπορεί πλέον ο Τραμπ να ανακηρύξουν εύκολα «νίκη», όπως θα μπορούσε στη δεύτερη εβδομάδα των επιχειρήσεων.
Το κρίσιμο είναι ο βαθμός της στρατηγικής παγίδευσης από εδώ και πέρα: πόσο θα εμπλακούν οι ΗΠΑ περαιτέρω - πώς θα καταφέρουν να βρουν μία διέξοδο, ένα καλό επικοινωνιακό αφήγημα για να αποχωρήσουν - κατά πόσο το Ιράν είναι διατεθειμένο να διαπραγματευτεί ουσιαστικά το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Εκτιμώ ότι, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, όταν αρθεί ο αποκλεισμός, θα ανοίξουν και τα Στενά του Ορμούζ, με μία διαφοροποίηση εκεί. Εκεί βλέπω να μην μπορούμε να αποφύγουμε, έστω και με χρονικό περιθώριο, μια συμφωνία με τη μορφή «πολεμικών αποζημιώσεων». Δηλαδή, για ένα διάστημα, να υπάρξει κάποιο οικονομικό αντάλλαγμα στο Ομάν και το Ιράν για τη διέλευση - έστω και αν αυτό είναι εκτός του πλαισίου του Διεθνούς Δικαίου. Αυτές είναι σκέψεις που προκύπτουν από την πρσπάθεια να εικάσουμε ποια θα μπορούσε να είναι στο τέλος η διέξοδος.
Συνεπώς, δεν μπορώ να το αποκλείσω, ακόμη και αν είναι εντελώς παράνομο, το να υπάρξει ένα modus operandi που να ικανοποιεί και την απαίτηση του Ιράν για αποζημιώσεις. Διότι αποκλείεται οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ να καταβάλλουν χρηματικές αποζημιώσεις.
Ποια μορφή θα μπορούσε να έχει;
Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να δημιουργηθεί ένα διεθνές fund, το οποίο θα χρηματοδοτείται από τους πλοιοκτήτες που διέρχονται από τα Στενά, και τα χρήματα αυτά να κατευθύνονται στο Ιράν ως ενίσχυση για την ανοικοδόμησή του ή θα μπορούσαν να ξεπαγώσουν τα assets του Ιράν. Δηλαδή, αν στο πλαίσιο μιας συμφωνίας δοθεί στο Ιράν πρόσβαση στις αγορές -άρα αρθούν οι κυρώσεις- και ξεπαγώσουν τα σημαντικά κεφάλαια που παραμένουν δεσμευμένα επί δεκαετίες, τότε αυτό στην πράξη συνιστά μια μορφή πολεμικών αποζημιώσεων, χωρίς να τις ονομάζουμε έτσι.
Αλλά αν μιλήσουμε για πλοιοκτήτες δεν θα ισοδυναμούσε και μία μορφή διοδίων;
Βεβαίως, αλλά πρόκειται για την έσχατη λύση που θα έβλεπα στον ορίζοντα, γιατί ουσιαστικά θα παγίωνε μια παράνομη κατάσταση. Την επόμενη μέρα άλλες χώρες θα διεκδικούσαν αντίστοιχες ρυθμίσεις σε δικά τους θαλάσσια περάσματα, με αποτέλεσμα ένα επικίνδυνο προηγούμενο διεθνώς. Την επόμενη μέρα η Ινδονησία θα μπορούσε να κινηθεί για το Στενό του Μάλακα. Όσον αφορά την Τουρκία και τα Στενά του Βοσπόρου, εκεί ισχύει η Συνθήκη του Μοντρέ και είναι τελείως διαφορετική η κατάσταση. Όμως, θα μπορούσαν να μιλήσουν από κοινού Ισπανία και Μαρόκο για το Γιβραλτάρ. Έχουμε επίσης το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Καταλαβαίνετε, σε τι διαδικασία θα εισερχόμασταν και φυσικά δεν μπορούν να έχουν όλα τα «choke points» διόδια.
Πόσο καθοριστικός είναι ο παράγοντας χρόνος για τα επόμενα βήματα Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν;
Είμαστε σε μια διαδικασία «ποιος θα ανοιγοκλείσει πρώτος τα μάτια». Ο παράγοντας χρόνος πιέζει και τους δύο, και τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν.
Ο Τραμπ δείχνει ότι δεν έχει πρόβλημα με τον χρόνο. Διαφωνώ κάθετα. Τον πιέζουν οι αγορές, οι ενδιάμεσες εκλογές και η τιμή της βενζίνης, η οποία έχει αυξηθεί κατά 40% ΗΠΑ. Αυτή η άνεση που δείχνει στις δηλώσεις του δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Πιέζεται υπέρμετρα από τον χρόνο Αμερικανός πρόεδρος. Και το Project Freedom είναι ακριβώς αντανάκλαση αυτής της πίεσης.
Από την άλλη, το Ιράν επίσης σαφέστατα πιέζεται. Βρίσκει τρόπους να μετακινεί το πετρέλαιό του μέσω άλλων διαδρομών, όπως μέσω της Κασπίας ή από τα ανατολικά του σύνορα. Ωστόσο, περίπου το 90% του εμπορίου του είναι διά θαλάσσης και είναι βέβαιο ότι η πίεση που δέχεται είναι τεράστια. Αυτό που δεν βρίσκομαι σε θέση να προβλέψω είναι πόσο μπορεί να αντέξει το Ιράν. Από τη μία πλευρά, το καθεστώς δεν έχει έχει ιδιαίτερο πρόβλημα να λιμοκτονούν οι πολίτες στη χώρα -είδαμε την αιματηρή καταστολή των διδαδηλώσεων. Όμως, εκεί που έχει πρόβλημα είναι ότι μετά από κάποιο χρονικό σημείο -άλλοι αναλυτές μιλούν για δύο εβδομάδες, άλλοι για έξι- το Ιράν θα εξαντλήσει τη δυνατότητα αποθήκευσης πετρελαίου. Τότε θα αναγκαστεί όχι απλώς να μειώσει, αλλά πρακτικά να σταματήσει την εξαγωγή πετρελαίου.
Εκεί δημιουργείται μεγάλο πρόβλημα, διότι τα πετρελαϊκά πεδία, σύμφωνα με τους ειδικούς, αν δεν διατηρούν έναν ελάχιστο ρυθμό παραγωγής, ενδέχεται να μην επανέλθουν. Δηλαδή δεν θα έχει πετρέλαιο. Δεν είναι ότι δεν θα μπορεί να αυξήσει την παραγωγή - δεν θα έχει παραγωγή. Αυτό είναι κρίσιμο. Σήμερα αποθηκεύει -ακόμη και σε πλωτές αποθήκες, δηλαδή σε τάνκερ αγκυροβολημένα έξω από τα λιμάνια του. Όμως κάποια στιγμή θα γεμίσουν και οι αποθήκες ξηράς και τα τάνκερ. Εκεί τίθεται το ερώτημα: τι θα κάνει και πότε θα φτάσει σε αυτό το όριο; Αυτό είναι το «ανοιγοκλείσιμο του ματιού» που ανέφερα πριν: ποιος θα πιεστεί πρώτος περισσότερο από το χρόνο.
Με τα όσα δεδομένα μπορεί να διαθέτουμε διακρίνετε προοπτική συμφωνίας ή επιστροφή σε στρατιωτικές επιχειρήσεις;
Είμαι απόλυτα βέβαιος ότι εάν ήταν αποκλειστικά στο χέρι του Ντόναλντ Τραμπ, θα είχε ξεκινήσει ήδη την επανάληψη των επιχειρήσεων. Αυτό που τον συγκρατεί είναι ο κίνδυνος αντίδρασης του Ιράν προς τις χώρες του Κόλπου. Διότι αναμφίβολα μία νέα επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν θα είχε ως αποτέλεσμα τη στοχοποίηση και προσβολή των μοναρχιών του Κόλπου. Και στοχευμένα πλήγματα ειδικών επιχειρήσεων πάλι θα προκαλούσαν αντίποινα προς τα κράτη του Κόλπου. Είναι αυτό που «πονάει» τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν θέλουν οι Ηνωμένες Πολιτείες να ξαναμπούν σε αυτό τον κύκλο προσβολών. Όμως μένουμε να δούμε τις εξελίξεις.
Τώρα, η ιρανική πρόταση των 14 σημείων, εφόσον δεν περιλαμβάνει κάποιο χρονοδιάγραμμα για το πυρηνικό πρόγραμμα, είναι a priori εκτός πλαισίου για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν μπορεί να αποτελέσει βάση συζήτησης.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι ποιος διατυπώνει την εκάστοτε πρόταση. Προέρχεται από τους σκληροπυρηνικούς ή τους σκληροπυρηνικότερους; Διότι στο ιρανικό σύστημα δεν υπάρχουν πλέον «μετριοπαθείς». Υπάρχουν οι σκληροπυρηνικοί, οι Φρουροί της Επανάστασης του Αχμάντ Βαχιντί, και σκληροπυρηνικοί μεν, πραγματιστές δε, που εκφράζονται περισσότερο από τους Πεζεσκιάν και Γκαλιμπάφ. Και ο Αμπάς Αραγτσί εξέφραζε κατά την άποψή μου αυτή την τάση, αλλά τα ιρανικά μέσα μεταδίδουν ότι τον κατηγορούν οι πολιτικοί ότι πλέον εκφράζει αποκλειστικά την σκληρή γραμμή των Φρουρών.
Ορισμένες προσωπικότητες εκφράζουν πιο πραγματιστικές προσεγγίσεις, αλλά ακόμη και αυτές φαίνεται να μετακινούνται προς τη σκληρή γραμμή. Τα ιρανικά μέσα αναφέρουν ότι πολιτικά πρόσωπα που παλαιότερα θεωρούνταν πιο ευέλικτα, πλέον εκφράζουν πλήρως τη σκληρή γραμμή.
Το θέμα είναι αυτή η πρόταση ή όποια επόμενη πρόταση από ποιον έρχεται; Και αν μία συμβιβαστική πρόταση όντως υπογραφεί και την επόμενη μέρα αντί να ανοίξουν τα Στενά ορισμένα στοιχεία των Φρουρών της Επανάστασης επιτίθενται σε τάνκερ; Συνεπώς θα πρέπει να είναι ξεκάθαρο ποιος υπογράφει και με ποια εξουσιοδότηση. Ποιον εκφράζει αυτή η υπογραφή; Εάν υπάρχει ενιαία στρατηγική εντός Ιράν -η λογική «καλός και κακός αστυνομικός»- τότε μία υπογραφή μπορεί να δεσμεύει όλους. Αν όμως δεν συμβαίνει αυτό, τότε εκτιμώ θα έχουμε άλλες καταστάσεις που δεν μπορούν αυτή τη στιγμή να προβλεφθούν.
Κλείνοντας, όσον αφορά τη συνάντηση Τραμπ-Σι στις 15 Μαΐου στην Κίνα: είναι ένα χρονικό ορόσημο; Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν θέλει να μεταβεί στο Πεκίνο με ανοιχτό το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ.
Θα προτιμούσε σαφώς ο Τραμπ να μεταβεί στο Πεκίνο χωρίς να έχει και αυτό το θέμα ανοιχτό. Δεν βλέπω όμως στο επόμενο δεκαήμερο να έχει επιτευχθεί λύση στο Ορμούζ και άρα διακρίνω δύο ενδεχόμενα. Το πρώτο είναι να αναβληθεί η συνάντηση, εφόσον οι δύο ηγέτες κρίνουν ότι πρέπει να έχουν κάτι πιο χειροπιαστό να βάλουν στο «τραπέζι» αναφορικά με το ζήτημα των Στενών. Το δεύτερο είναι να προχωρήσει κανονικά η συνάντηση, αλλά το κοινό ανακοινωθέν να είναι ένα γενικό ευχολόγιο ότι θα καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για την εξεύρεση λύσης. Δηλαδή, μια διπλωματική παράκαμψη του προβλήματος, ώστε να επικεντρωθούν στα βασικά ζητήματα που έχουν μεταξύ τους και όχι στο Ορμούζ.
