Ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και βουλευτής της ΝΔ Άγγελος Συρίγος βρίσκει ανησυχητική τη συγκυρία κατά την οποία συμπίπτουν χρονικά η εμμονή κάποιων ευρωπαϊκών κρατών να βάλουν την Τουρκία στα ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα και η κινητικότητα που εμφανίζεται στον ΟΗΕ για το Κυπριακό.
Όπως εξηγεί στο Liberal.gr, η σύμπτωση αυτών των εξελίξεων θα μπορούσε να οδηγήσει την Κύπρο ενώπιον σκληρών διλημμάτων, σε μία περίοδο που μοιάζει αναπόφευκτη η ένταση λόγω της ψήφισης του τουρκικού νόμου για τη Γαλάζιας Πατρίδας.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Κύριε Συρίγο, πιστεύετε ότι τελικά θα έχει αποτέλεσμα το παιχνίδι ισορροπιών της Άγκυρας προκειμένου να επανενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35;
Όλη η κινητικότητα γύρω από αυτό το θέμα οφείλεται αποκλειστικά σε ένα άτομο. Πρόκειται για τον Tom Barrack, πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία, στενό φίλο του Αμερικανού προέδρου και κατ΄ ουσίαν υπεύθυνο για όλη την περιοχή της Συρίας και της Λιβύης, όπως την έχει ονομάσει ο Αμερικανός πρέσβης. Ο Tom Barrack έχει δημιουργήσει αυτή την κινητικότητα.
Υπάρχουν όμως τρία αγκάθια:
Το πρώτο αγκάθι είναι ότι αυτή τη στιγμή η Τουρκία, για πρώτη φορά, φαίνεται ότι έχει αντιληφθεί πως δεν μπορεί να έχει και τους S-400 και τα F-35. Μέχρι πριν την επίσκεψη Τραμπ ήλπιζε. Άρα η Τουρκία έχει αποφασίσει να ξεφορτωθεί τους S-400.
Για να το κάνει αυτό χρειάζεται να βρεθεί μια χώρα για να τους αγοράσει. Και φαίνεται ότι η Τουρκία είναι προς αναζήτηση αυτής της χώρας. Επομένως το πρώτο αγκάθι είναι να βρεθεί μια χώρα να τους αγοράσει.
Το δεύτερο και μεγαλύτερο αγκάθι είναι η παραγωγός χώρα, η Ρωσία δηλαδή, να δώσει την έγκριση της για να δοθούν οι S-400 στην τρίτη χώρα. Και εδώ τίθεται το μεγάλο ερώτημα: για ποιο λόγο η Ρωσία να διευκολύνει μια ΝΑΤΟϊκή χώρα, να διευκολύνει γενικότερα το ΝΑΤΟ, με το οποίο έχουν εχθρικές σχέσεις και να δώσει τη δυνατότητα στους Αμερικανούς να έχουν ένα F-35 από τη Φιλανδία μέχρι την Τουρκία;
Ή με τι ανταλλάγματα θα το έκανε αυτό η Ρωσία;
Εκτός αν τα ανταλλάγματα είναι τόσο πολύ μεγάλα που - εγώ προς το παρόν - δεν τα βλέπω.
Και το τρίτο αγκάθι είναι, αφού τελειώσουν αυτά τα δύο να μπορέσει να περάσει από το Κογκρέσο η πώληση, όπου θα συναντήσει μεγάλη αντίσταση από το ισραηλινό και το φιλοελληνικό λόμπυ. Αυτά είναι τα τρία αγκάθια για τα F-35.
Βλέπετε αυτή η προσπάθεια της Τουρκίας με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να αποκτήσει πέντε - έξι ή περισσότερα F-35 να τελεσφορεί;
Η Τουρκία έχει δώσει 1,5 δισεκατομμύριο περίπου για να αγοράσει έξι F-35, τα οποία βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε αμερικανικές αποθήκες. Θεωρητικώς αυτά είναι πιο εύκολα να αποκτηθούν από την Τουρκία, παρά να μπει η Τουρκία ξανά στο πρόγραμμα των F-35 γρήγορα.
Αλλά ό,τι συμβεί για τα F-35 θα αφορά και τα έξι που έχει η Τουρκία αγορασμένα και το μέλλον. Άρα δεν είναι κάτι απλό.
Τη στάση της στο Αιγαίο τον τελευταίο καιρό πώς την αξιολογείτε κύριε καθηγητά;
Ξεκινώ από τα αλιευτικά, διότι αυτό είναι ένα τελευταίο ζήτημα. Δεν μπορώ να αντιληφθώ τι ακριβώς συμβαίνει γύρω από αυτό το ζήτημα. Ακούω τους νησιώτες που λένε ότι οι Τούρκοι ψαρεύουν εντός χωρικών υδάτων.
Από την άλλη μεριά, το Λιμενικό ισχυρίζεται ότι κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Δεν μπορώ να ξέρω τι γίνεται. Το λέω διότι εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων υπάρχει το δικαίωμα αβλαβούς διελεύσεως από όλα τα σκάφη.
Επομένως, ένα τουρκικό αλληλευτικό μπορεί να περνάει μέσα από ελληνικά χωρικά υδάτα, χωρίς βεβαίως να ψαρεύει, γιατί αυτό αποτελεί παραβίαση του καθεστώτος της αβλαβούς διελεύσεως. Άρα δεν μπορώ να ξέρω τι γίνεται με τα αλιευτικά. Θέλω να μάθω περισσότερα.
Το βασικό ζήτημα είναι όμως το νομοσχέδιο της Γαλάζιας Πατρίδας, το οποίο έρχεται σε λίγο καιρό προς νομοθέτηση από την τουρκική Βουλή.
Το νομοσχέδιο θα έρθει θεωρώ κατά πάσα πιθανότητα το φθινόπωρο, δεν έχω αμφιβολίες περί τούτου. Αυτό θα επιβαρύνει πάρα πολύ τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Δεν υπάρχει επίσης αμφιβολία.
Και ψυχολογικά θα τις επιβαρύνει ως προς το θέμα του Casus Belli για την επέκταση των χωρικών υδάτων. Ξεκίνησε όταν ο Έλληνας πρωθυπουργός έθεσε το ζήτημα και υπήρξε πολύ μεγάλη ενόχληση στην Τουρκία.
Με αποτέλεσμα ο Τούρκος πρόεδρος να πει ότι είναι κάτι που το αγνοεί το μεγαλύτερο τμήμα του τουρκικού λαού. Πιθανότατα να είναι έτσι. Αλλά αυτός είναι ένας ακόμη λόγος να αποσυρθεί το Casus Belli από το τραπέζι.
Το τελευταίο χρονικό διάστημα παρατηρείται και μια κινητικότητα, θα έλεγα ασυνήθιστη σε σχέση με το τι συνέβαινε τα τελευταία χρόνια, στο Κυπριακό. Εσείς τι εκτίμηση έχετε γύρω από αυτήν;
Έχετε απόλυτο δίκιο. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ θα επισκεφθεί για πρώτη φορά από την απόρριψη του σχεδίου Ανάν, δηλαδή εδώ και 22 χρόνια, την Κύπρο. Και φαίνεται ότι η Όλγκιν, η ειδική απεσταλμένη του, κάτι ετοιμάζει. Έχουν δημοσιευθεί και στον ξένο Τύπο κάποιες σχετικές πληροφορίες, οι οποίες δεν έχουν διαψευστεί ως προς το εύρος των θεμάτων που προσπαθούν να αντιμετωπίσουν. Φαίνεται ότι αυτό συνδέεται με την επιθυμία της Τουρκίας να μπει στο πρόγραμμα ReΑrm Europe, το εξοπλιστικό πρόγραμμα της ΕΕ και την επιθυμία πολλών ευρωπαϊκών κρατών να βάλουν μέσα την Τουρκία σε αυτό το πρόγραμμα.
Πώς συνδέεται το ένα με το άλλο, δηλαδή αυτή η κινητικότητα με την ένταξη της Τουρκίας, με την αποδοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα ReArm Europe;
Αυτή τη στιγμή ακούγεται κωμικό, για να μην χρησιμοποιήσω κάποια άλλη λέξη, είναι βαθύτατα υποκριτικό το να θέλεις να βάλεις σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα που θα εξοπλιστούν τα κράτη της ΕΕ, μία χώρα η οποία κατέχει έδαφος της ΕΕ. Είναι φυσιολογικό λοιπόν, η Κύπρος να θέτει βέτο στη συμμετοχή της Τουρκίας σε αυτό το πρόγραμμα.
Επειδή αυτό το βέτο δεν μπορεί να ξεπεραστεί, φαίνεται ότι υπάρχει αυτή η κινητικότητα γύρω από το Κυπριακό, ούτως ώστε εάν απορριφθεί εκ νέου η πρόταση του ΟΗΕ, το επιχείρημα των Ευρωπαίων θα είναι «δεν θέλεις τη συμμετοχή της Τουρκίας, δεν θέλεις και λύση του Κυπριακού, κάτι πρέπει να δεχτείς στο τέλος της ημέρας».
Αυτός είναι ο κυοφορούμενος ο εκβιασμός όμως, έτσι όπως μας τον περιγράφετε.
Αυτό που πήγε να γίνει και το 2004, με την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, στο βάθος του μυαλού αρκετών Ευρωπαίων και των Βρετανών και του Λόρδου Χάνεϋ, ήταν ότι η Κύπρος θα έμπαινε στην ΕΕ υπό τον όρο της λεγόμενης επιλύσεως του Κυπριακού προβλήματος. Χρειάζεται και γερό στομάχι και γερά νεύρα και μεγάλη διπλωματική δεινότητα για να αποφύγεις όλα αυτά τα πράγματα. Με λίγα λόγια μπορούμε με σχετική ασφάλεια να πούμε ότι το θέμα των τουρκικών F-35 και το πρόγραμμα επανεξοπλισμού της Ευρώπης, ανακατεύουν την τράπουλα της ανατολικής Μεσογείου και θέτουν ξανά το Κυπριακό στο τραπέζι με έναν τρόπο που απαιτεί πολύ μεγάλη προσοχή από την πλευρά των Ελληνοκυπρίων.
Ωραία, ας πούμε λοιπόν ότι στην μια πλευρά του τραπεζιού είναι η επίλυση του Κυπριακού και στην άλλη πλευρά του τραπεζιού είναι η σφοδρή επιθυμία της Άγκυρας να ενταχθεί στο πρόγραμμα ReArm Europe και να πουλήσει όπλα στους ευρωπαϊκούς στρατούς. Τι θα ήταν αυτό που θα μπορούσε να εξισορροπήσει την κατάσταση προς όφελος των Κυπρίων; Και η Ελλάδα πού θα πρέπει να σταθεί μπροστά σε αυτόν τον διαφαινόμενο εκβιασμό;
Ο εκβιασμός μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι και ευκαιρία.
Το ζήτημα είναι η βάση του εκάστοτε σχεδίου που έρχεται. Αν η βάση του σχεδίου είναι παραλλαγή των προτάσεων Ανάν του 2004, θα καταλήξει σε βεβαία αποτυχία. Εάν ξεφύγουμε από τη λογική του σχεδίου Ανάν και κινηθούμε στη λογική ενός λειτουργικού κράτους, με επιστροφή των προσφύγων στα σπίτια τους, είναι κάτι που αλλάζει.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτή τη στιγμή δεν βρίσκω κάποιον να θέλει να πιέσει την Τουρκία για κάτι τέτοιο. Η κινητικότητα υπάρχει λόγω της επιθυμίας της Τουρκίας και ευρωπαϊκών κρατών να τη βάλουν μέσα στον επανεξοπλισμό της Ευρώπης. Και πολλά ευρωπαϊκά κράτη όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Γερμανία επιθυμούν σφόδρα να την εντάξουν στο πρόγραμμα. Αλλά δεν βλέπω να υπάρχει ιδιαίτερη επιθυμία να ασκηθεί πίεση προς την Τουρκία να συμφωνήσει για λύση.
Με άλλα λόγια η Ανατολική Μεσόγειος γίνεται πάλι μια πάρα πολύ ενδιαφέρουσα περιοχή από πλευράς γεωπολιτικών εξελίξεων.
Συνήθως έτσι γίνεται. Μαζί με τον Κόλπο. Εδώ και πάρα πολλές δεκαετίες ισχύει αυτό.
Στην τρέχουσα περίπτωση είναι η ιστορία ReArm Europe. Πριν από λίγο καιρό ήταν οι υδρογονάνθρακες. Αυτά τα δύο θα συνδυαστούν σίγουρα σε περίπτωση επιλύσεως του Κυριακού.
Η λογική θα είναι να έχεις ένα ενιαίο κράτος το οποίο θα επιτρέπει την εκμετάλλευση των πετρελαϊκών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων γύρω από το νησί, χωρίς αντιπαράθεση με την Τουρκία που θα έχει αποδεχτεί υποτίθεται και αυτή, το νέο καθεστώς. Οπότε υποτίθεται πάλι ότι όλοι οι κάτοικοι του νησιού θα ζουν στην ευημερία που θα προσφέρουν οι υδρογονάνθρακες. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι μια κακή λύση που επηρεάζει την καθημερινότητα των πολιτών θα καταλήξει σε παράλυση του κράτους.
Το λέω γιατί προσφάτως επισκέφθηκα τη Βοσνία Ερζεγοβίνη. Το σχέδιο Ανάν του 2004 βασιζόταν στο μοντέλο της Βοσνίας της Ερζεγοβίνης. Η Βοσνία Ερζεγοβίνη είναι ένα κράτος που δεν μπορεί να λειτουργήσει.
Αν φτιάξουμε κάτι τέτοιο και στο Κυπριακό είναι ζήτημα χρόνου το πότε θα παραλύσει το κράτος.
