Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή φαίνεται να περιπλέκονται καθώς οι αρχικές στρατηγικές προτεραιότητες των εμπλεκομένων δεν φαίνεται να ομοιάζουν με όσες υπήρχαν τη στιγμή της έναρξης της εμπλοκής. Οι εξελίξεις στο Ιράν αλλά και στο Λίβανο εμφανίζονται όλο και περισσότερο αλληλένδετες, με τη διαφορά ότι οι προτεραιότητες ΗΠΑ και Ισραήλ δεν δείχνουν πλέον απόλυτα ταυτισμένες.
Ο Υποναύαρχος (ε.α) κ.Στάθης Κυριακίδης, Στρατηγικός Αναλυτής και Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Strategy International, παραθέτει στο Liberal.gr τα κυριότερα σενάρια των εξελίξεων, τους φόβους των πρωταγωνιστών υπογραμμίζει τη δυσχερή θέση στην οποία έχει περιέλθει η Τουρκία.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Πώς βλέπετε να εξελίσσονται τα γεγονότα τώρα που πλέον γίνεται σαφές ότι ο πόλεμος στο Ιράν με τον πόλεμο στο Λίβανο είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι;
Η απαίτηση του Ιράν για ταυτόχρονη εκεχειρία σε όλα τα μέτωπα (Ιράν, Λίβανος και Γάζα), ήταν σαφές ότι θα δημιουργούσε σημαντικό πρόβλημα στην υπογραφή του πλαισίου (Μνημόνιο) της μίας σελίδας που θα αποτελούσε την αφετηρία των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν-ΗΠΑ, κατά την περίοδο της εκεχειρίας των 60 ημερών που τα δύο μέρη συμφώνησαν.
Οι ΗΠΑ, σε αντίθεση με το Ισραήλ, μη έχοντας εξ’ αρχής ξεκάθαρους πολιτικούς στόχους και στρατηγική εξόδου εάν τα πράγματα δεν πήγαιναν όπως είχαν σχεδιασθεί, βρέθηκαν εγκλωβισμένες σε μία κατάσταση που δεν τους επιτρέπει την άμεση αποχώρηση από την περιοχή, καθώς δεν τους δίνει πλέον επαρκές αφήγημα νίκης, παρά τα συντριπτικά πλήγματα που κατάφεραν στο Ιράν.
Δεν υπήρξε αλλαγή καθεστώτος, μόνον αλλαγή προσώπων, παρά την επιχείρηση της 28ης Φεβρουαρίου που «αποκεφάλισε» ολόκληρη σχεδόν την Ηγεσία, δεν υπήρξε ολοκληρωτική καταστροφή του βαλλιστικού δυναμικού και προγράμματος, το οποίο καίτοι απομειώθηκε σημαντικά, είναι θέμα χρόνου να αναπληρωθεί, είτε με εγχώρια παραγωγή, είτε με προμήθειες από συμμάχους (Ρωσία, Κίνα) και το κυριότερο, δεν υπάρχει το οτιδήποτε όχι μόνο για την εξέλιξη του πυρηνικού προγράμματος αλλά ούτε καν για την παράδοση του ήδη εμπλουτισμένου ουρανίου. Αν σ’ αυτά προσθέσουμε και το πλέον σημαντικό πρόβλημα του αποκλεισμού των Στενών του Ορμουζ, που δεν υπήρχε προ της έναρξης των εχθροπραξιών, γίνεται αντιληπτή η δύσκολη θέση των ΗΠΑ.
Από την άλλη, το Ισραήλ έχει «αυτονομηθεί» αντιλαμβανόμενο το πως θα εξελιχθούν τα πράγματα στο Ιράν, και έχει εστιαστεί στην εξάλειψη της Χεζμπολά, κάτι που δεν κατόρθωσε αρκετές φορές κατά το παρελθόν.
Η σφοδρότητα των επιθέσεων, ο αριθμός των θυμάτων και η διαρκής προώθηση των ισραηλινών στρατευμάτων αρκετά μέσα στο Λίβανο, δίνουν την αίσθηση ότι προσπαθεί να κερδίσει ό,τι μπορεί όσο το δυνατόν γρηγορότερα, μια και είναι σαφές ότι η διαπραγματευτική διασύνδεση των μετώπων, σε συνδυασμό με την ανάγκη απεμπλοκής των ΗΠΑ, θα το οδηγήσουν αργά ή γρήγορα είτε να συγκρουστεί με τον πιο στενό σύμμαχο και υποστηρικτή του (ΗΠΑ), είτε να διευκολύνει την συμφωνία με το Ιράν.
Σε κάθε περίπτωση, το Ισραήλ θα εξακολουθήσει την προσπάθεια ανατροπής του ιρανικού καθεστώτος με διείσδυση των μυστικών του υπηρεσιών, με εκτελέσεις ηγετικών στελεχών και με την εν γένει προσπάθεια αποσταθεροποίησής του.
Εν κατακλείδι, ο Λίβανος αναδεικνύεται σε «τεστ αξιοπιστίας» των ΗΠΑ για το Ιράν. Αν υπάρξει εκεχειρία εκεί, ανοίγει δρόμος για ευρύτερη αποκλιμάκωση και μια βιώσιμη συμφωνία. Αν όχι, τότε η όποια διαπραγμάτευση με το Ιράν δεν θα τελεσφορήσει και η περιοχή θα περάσει σε νέο κύκλο ελεγχόμενης μεν, αλλά εξαιρετικά επικίνδυνης κλιμάκωσης.
Γιατί το Ιράν φαίνεται τώρα να έχει μεγαλύτερη αγωνία για συμφωνία; Τι θα μπορούσε να περιλαμβάνει αυτή ώστε οι Αμερικανοί να ικανοποιηθούν και οι Ιρανοί να μην απωλέσουν πλήρως την αξιοπρέπειά τους για την οποία μιλούν συχνά;
Το Ιράν είναι σαφές ότι έχει υποστεί συντριπτικά στρατιωτικά πλήγματα. Μετά από 20.000 και πλέον προσβολές στόχων στο έδαφός του, οι υποδομές, το οπλοστάσιο και κατά συνέπεια οι όποιες στρατιωτικές και οι δυνατότητες του είναι σαφώς περιορισμένες.
Επιπροσθέτως, ο ασφυκτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμένων έχει δημιουργήσει τεράστιο πρόβλημα στην οικονομία της χώρας. Ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει το 50%, το ριάλ υποτιμάται διαρκώς, έχουν χαθεί δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας και - κατά συνέπεια - η κοινωνική φθορά είναι πολύ μεγάλη. Βέβαια, το καθεστώς δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την ευημερία των πολιτών, όμως στερείται τους απαραίτητους πόρους τη στοιχειώδη λειτουργία του κράτους, πόσο δε μάλλον για πολεμικές επιχειρήσεις.
Οι πληροφορίες με τη μορφή διαρροών, ακόμη και αμερικανικών υπηρεσιών (…), που το θέλουν να έχει ανακτήσει - σχεδόν πλήρως - τη μαχητική του ικανότητα, έχω την αίσθηση ότι δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας ακόμα μοχλός πίεσης προς τον Πρόεδρο Τραμπ, ώστε να καταλήξει σε μία συμφωνία όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
Όμως και ο ίδιος ο Πρόεδρος, έχοντας επιχειρηματική προσέγγιση στην εξωτερική πολιτική, έχει αντιληφθεί ότι η «μετοχή» του θα συνεχίσει να πέφτει όσο παραμένει εγκλωβισμένος σ’ ένα πόλεμο που δεν μπορεί να κερδίσει. Συνεπώς θα πρέπει να βρει μια διέξοδο, να κάνει ένα «stop loss», με γρήγορη απεμπλοκή.
Ο αυξανόμενος πληθωρισμός στις ΗΠΑ, η αύξηση της τιμή των καυσίμων, η πτώση της δημοφιλίας του και οι επερχόμενες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου όπου οι Δημοκρατικοί θα ανακτήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων, είναι το παγόβουνο που θα πρέπει να αποφύγει με επιδέξιους αλλά γρήγορους χειρισμούς.
Είναι σαφές ότι ακόμα ελέγχει το Ρεπουμπλικανικό κόμμα, αλλά όχι για πολύ, ειδικά αν απειληθεί και η πλειοψηφία στη Γερουσία. Η στρατηγική παγίδευση τύπου Ιράκ, Αφγανιστάν αλλά και παλαιότερα Βιετνάμ είναι ο μόνιμος εφιάλτης του.
Από την άλλη, θα πρέπει να ληφθούν υπόψιν θρησκευτικά και πολιτισμικά στοιχεία που συνθέτουν την ιδιοσυγκρασία του Πέρση και που καταφανώς είτε υποτιμήθηκαν, είτε δεν ελήφθησαν καθόλου υπόψη προ του πολέμου. Ο ιρανικός λαός είναι περήφανος φορέας ενός πανάρχαιου πολιτισμού, έχει έμφυτη την αγάπη για την πατρίδα και την φιλοσοφία της θυσίας.
Η αντίσταση στο εισβολέα είναι χαρακτηριστικό γνώρισμά τους, και συνεπώς η ταπείνωση της ήττας και η παράδοση κυριαρχίας δεν είναι αποδεκτή. Επιδιώκει λοιπόν, με την ασύμμετρη χρήση των Στενών του Ορμούζ, να δώσει την αίσθηση του νικητή, πρωτίστως εσωτερικά αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο, και υπ’ αυτό το πρίσμα δεν μπορεί να παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο στις ΗΠΑ, ούτε να απεμπολήσει το δικαίωμά του στη χρήση πυρηνικής ενέργειας.
Στο ίδιο πνεύμα δεν μπορεί να «προδώσει» και τους πιστούς συντρόφους του της Χεζμπολά, των Χούθι, της Χαμάς και των ιρακινών πολιτοφυλακών που συγκροτούν τον «Άξονα της Αντίστασης» κατά του «σιωνιστικού καθεστώτος». Μια συνολική συζήτηση για τη διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου, που να συνοδεύεται από ελεγχόμενη πρόοδο του πυρηνικού του προγράμματος και κάποιο «αξιοπρεπές» modus vivendi για τους δορυφόρους του, θεωρώ ότι είναι οι κόκκινες γραμμές του.
Ποια πιστεύετε ότι θα μπορούσε να είναι μια λειτουργική λύση στο θέμα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν ; Θα μπορούσε να ικανοποιηθεί η απαίτηση των ΗΠΑ για παράδοση των πυρηνικών υλικών;
Καταρχήν θα πρέπει να είναι μία αμοιβαία αποδεκτή λύση, που αφενός να διασφαλίζει την αξιοπρέπεια του Ιράν και αφετέρου να διασκεδάζει τους απολύτως δικαιολογημένους φόβους του Ισραήλ. Επιπλέον, να είναι μία συμφωνία αποδεκτή από την παγκόσμια κοινότητα που δεν επιθυμεί να έχει μια νέα Βόρειο Κορέα στη Μέση Ανατολή, η οποία θα οδηγήσει στην άμεση «πυρηνικοποίηση» ολόκληρης της περιφέρειας.
Δυστυχώς η συμφωνία JCPOA του 2015 είναι πολύ μακριά… Δεδομένης της απόσυρσης των ΗΠΑ (2018) και κατόπιν του Ιράν (2019), η Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας δεν μπορεί πλέον να επιβεβαιώσει το μέγεθος, τη σύνθεση και την ακριβή θέση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου, ούτε το σε πόσο χρόνο μπορεί αυτό να εμπλουτιστεί περαιτέρω. Μια ισορροπημένη, θεωρώ, προσέγγιση θα μπορούσε να περιλαμβάνει την καταρχάς πλήρη απογραφή του υλικού από την ΙΑΕΑ: Πού είναι το υλικό, πόσο ακριβώς είναι, σε ποια μορφή βρίσκεται, ποιος έχει πρόσβαση, τι έχει μετακινηθεί και τι έχει καταστραφεί ή θαφτεί μετά τα πλήγματα.
Εν συνεχεία, αποδοχή από πλευράς του Ιράν της μεταφοράς του εκτός της χώρας προς καταστροφή (π.χ σε Ομάν ή Κατάρ), και όχι της παράδοσής του σε ΗΠΑ ή σε άλλη πυρηνική δύναμη. Εναλλακτικά, εφόσον είναι τεχνικά εφικτό, να γίνει απεμπλουτσμός του ουρανίου εντός της χώρας, ώστε να πέσει στα επίπεδα του 3,67% (αντί του 60%) υπό τον έλεγχο της ΙΑΕΑ.
Επόμενο στάδιο θα πρέπει να είναι η συμφωνία για το ανώτατο όριο εμπλουτισμού που δεν θα υπερβαίνει το κρίσιμο 3,67% που προέβλεπε και η JCPOA. Αυτό θα πρέπει να εξασφαλιστεί με τη διαρκή φυσική παρουσία της ΙΑΕΑ και τη μόνιμη επιτήρηση του προγράμματος. Τέλος, αναφορικά με τις πυρηνικές υποδομές, θα πρέπει να περιοριστούν οι προηγμένοι φυγοκεντρητές, ειδικά σε υπόγειες εγκαταστάσεις όπως το Fordow, και να υπάρξει συνεχής επιτήρηση παραγωγής και συναρμολόγησης των καινούργιων.
Σε κάθε περίπτωση όμως, η παράδοση του υφισταμένου εμπλουτισμένου ουρανίου στις ΗΠΑ ως πολεμικού λάφυρου και απόδειξη νίκης, δεν μπορεί να αποτελεί λύση.
Το θέμα του ελέγχου των Στενών τους Ορμούζ φαίνεται να είναι κόκκινη γραμμή και για τους δύο. Πώς θα μπορούσε να υπάρξει απεμπλοκή στο θέμα που καίει την παγκόσμια οικονομία;
Το θέμα των Στενών του Ορμούζ ήταν μία κίνηση πολύ υψηλού ρίσκου από πλευράς Ιράν, που έγινε όταν το καθεστώς δεν είχε τίποτα άλλο να χάσει. Ήταν ένα απονενοημένο διάβημα, το οποίο αργά ή γρήγορα θα είχε σοβαρές συνέπειες και για το ίδιο το Ιράν. Ένα ισχυρό, αλλά ταυτόχρονα και αυτοκαταστροφικό, ασύμμετρο «όπλο» που τελικά αποδείχθηκε «πυρηνικής» ισχύος. Πλέον αποτελεί κόκκινη γραμμή και για τους δύο αντιμαχόμενους.
Για τις μεν ΗΠΑ, το κρίσιμο είναι να μη παγιωθεί η ιδέα, ότι το Ιράν μπορεί να «ανοίγει και να κλείνει» το Στενό του Ορμούζ κατά βούληση. Επίσης δεν θα πρέπει να αποτελέσει προηγούμενο, ώστε να αμφισβητηθεί ο χαρακτήρας των παγκόσμιων Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας (Choke Points).
Συνεπώς το καθεστώς του Στενού πρέπει να περιέλθει στην προ του πολέμου κατάσταση (Status Quo ante) χωρίς έλεγχο και χωρίς διόδια. Για το Ιράν από την άλλη, θα πρέπει να συνδυαστεί με την άρση του αποκλεισμού των δικών του λιμανιών ώστε να μη φανεί ότι οι ΗΠΑ μπορούν να αποκλείουν τα ιρανικά λιμάνια κατά το δοκούν, ενώ παράλληλα απαιτούν ελεύθερη ναυσιπλοΐα για όλους τους άλλους.
Άρα και στο θέμα του Στενού, η απεμπλοκή δεν μπορεί να είναι παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, δηλαδή κερδίζει ο ένας, χάνει ο άλλος. Πρέπει η λύση να είναι τεχνικά άρτια και ισορροπημένη, σταδιακή και πολυμερής, ώστε κανείς να μη φαίνεται ότι κάποιος παραδίδει τον έλεγχο.
Μια αμοιβαία αποδεκτή λύση θα μπορούσε να είναι ότι το Ιράν (και το Ομάν)θα ασκούν τις νόμιμες αρμοδιότητες παράκτιων κρατών, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, για την ασφάλεια και τη ρύθμιση κυκλοφορίας, χωρίς δικαίωμα παρεμπόδισης, διοδίων, επιθεωρήσεων ή αποκλεισμού. Ταυτόχρονα οι ΗΠΑ αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων και δεσμεύονται σε μη παρεμπόδιση νόμιμων ιρανικών εξαγωγών, στο πλαίσιο μιας σταδιακής άρσης των κυρώσεων.
Η ουσία είναι να μετατραπεί το θέμα από το ποιος ελέγχει το Ορμούζ σε ποιος εγγυάται την ασφαλή κυκλοφορία. Αυτό επιτρέπει στο Ιράν να διατηρήσει την εικόνα της περιφερειακής δύναμης και στις ΗΠΑ να διασφαλίσουν την αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Τέλος, το άνοιγμα του Στενού δεν μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης ειρηνευτικήςσυμφωνίας.
Θα πρέπει πρώτα θα ανοίξουν οι εμπορικοί διάδρομοι, μετά να αρθεί μερικώς ο αποκλεισμός και στη συνέχεια, και αφού έχει αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη, να ξεκινήσει η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα, τις κυρώσεις, τα δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια και την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή.
Εδώ όμως είναι το λεπτό αλλά πολύ σημαντικό σημείο τις ΗΠΑ: Δεν μπορεί να προχωρήσουν σε συζητήσεις χωρίς να γίνεται κάποια αναφορά στο πυρηνικό πρόγραμμα, διότι είναι το μοναδικό στο οποίο μπορεί να στηριχθεί, έστω και έωλα, ένα αφήγημα νίκης για την αμερικανική κοινή γνώμη.
Πιστεύετε ότι η διάσταση απόψεων μεταξύ ιρανικής κυβέρνηση και Φρουρών της Επανάστασης θα μπορούσε να δημιουργήσει ανυπέρβλητα εμπόδια στην επίτευξη συμφωνίας ;
Η διαφαινόμενη διάσταση απόψεων εντός του Ιράν δεν μπορούμε να γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό επηρεάζει τη λήψη τελικών αποφάσεων. Μπορούμε όμως να υποθέσουμε, με σχετική ασφάλεια, ότι για μια αρχική συμφωνία πλαίσιο που να αφορά Ορμούζ και Λίβανο, οι όποιες διαφωνίες δεν θα είναι ουσιαστικές. Όμως για ένα συνολικό πακέτο που θα αφορά και το πυρηνικό πρόγραμμα οι διαφωνίες μπορούν να γίνουν έως και ανυπέρβλητες.
Οτιδήποτε δίνει την εικόνα ήττας, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα γίνει αποδεκτό από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Συνεπώς, εσωτερικά, θα πρέπει να βρεθεί μια ισορροπία ώστε η όποια συμφωνία να μην παρουσιαστεί ως επικράτηση της κυβέρνησης επί των Φρουρών, αλλά ως απόφαση του συστήματος για διατήρηση ισχύος με άλλο μέσο. Το ιρανικό αφήγημα θα πρέπει να είναι ότι νικήσαμε με το δικό μας τρόπο την Υπερδύναμη του πλανήτη και τους συμμάχους της: Διατηρήσαμε την αξιοπρέπεια του Ιρανικού λαού, σταθήκαμε αντάξιοι στις παραδόσεις, ανοίξαμε νέους δρόμους για την οικονομία, διατηρήσαμε το δικαίωμα στην ειρηνική πυρηνική ενέργεια και δεν προδώσαμε τους αδελφούς μας που αντιστέκονται.
Είναι η Τουρκία παράπλευρη απώλεια των τελευταίων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή; Βλέποντας τους συμμάχους της -Ιράν και Χεζμπολάχ- κατά πολύ αποδυναμωμένους πώς θα μπορούσε να αντιδράσει;
Δεν θα τη χαρακτήριζα παράπλευρη απώλεια των εξελίξεων. Η Τουρκία δίνει σκληρή μάχη για την πρωτοκαθεδρία στη Μέση Ανατολή, την οποία και εμφανώς χάνει από το Ισραήλ. Θα ήθελε ένα σχετικά αποδυναμωμένο Ιράν, χωρίς όμως αλλαγή καθεστώτος γιατί κάτι τέτοιο ενδεχομένως να είχε ανεξέλεγκτες συνέπειες και στο «δικό» της εθνικό θέμα: Το κουρδικό. Οι Ιρανοί Κούρδοι μαζί με τους ιρακινούς, οι οποίοι έχουν ήδη την αυτονομία τους, είναι ο μεγάλος πονοκέφαλος της Τουρκίας, τώρα που όπως φαίνεται κλείνει το θέμα με τους Κούρδους της Συρίας και την διαφαινόμενη ενσωμάτωσή τους στο Συριακό κράτος. Θέλει να αποφύγει τυχόν σπίθες στο βορειοδυτικό Ιράν που είναι δυνατόν να αναζωπυρώσουν το κουρδικό ζήτημα σε ολόκληρη την περιοχή.
Η Άγκυρα στηρίζει μεγάλο μέρος της ρητορικής, αλλά και της αναγόρευσής της σε περιφερειακή δύναμη, στο μουσουλμανικό αντι-ισραηλινό μέτωπο. Η προσέγγιση των αραβικών μοναρχιών με το Ισραήλ, που ξεκίνησε με τις «αβρααμικές συμφωνίες», ενδυναμώθηκε με την αντιμετώπιση του κοινού εχθρού, όταν το Ιράν στοχοποίησε εγκαταστάσεις στο έδαφός τους. Κάποιες, όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, τηρούν ακόμα αποστάσεις, ενώ κάποιες άλλες όπως τα ΗΑΕ και το Μπαχρέιν, έχουν ταυτιστεί απόλυτα με το Ισραήλ.
Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορεί να κάνει πολλά. Προσπαθεί να στηρίξει τα απομεινάρια της Χαμάς, λιγότερο τη Χεζμπολά, και να διατηρήσει τα κεκτημένα στη Συρία. Βλέπει το Ισραήλ να αναγορεύεται στο νέο ηγεμόνα της περιοχής και να την απειλεί ακόμα και στο Κέρας της Αφρικής με την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης, την ώρα που η ίδια έχει επενδύσει πολύ στη Σομαλία. Πλέον έχει εναποθέσει τις ελπίδες της στο δυνητικό ρόλο του σουνιτικού - μεταοθωμανικού διαμεσολαβητή Ανατολής – Δύσης, σε μια Μέση Ανατολή, όπου το Ιράν δεν μπορεί πλέον να επιβάλλει την ατζέντα του. Όμως τέτοιος ρόλος θα πρέπει να της αναγνωριστεί, και αυτό είναι δύσκολο.
Η ρητορική της Γαλάζιας πατρίδας, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αντίδοτο στις μεγάλες στρατηγικές δυσκολίες της Τουρκίας;
Όταν η Τουρκία αισθάνεται ότι χάνει χώρο στη Μέση Ανατολή, συχνά επιχειρεί να ανακτήσει πρωτοβουλία στην Ανατολική Μεσόγειο. Το υπό συζήτηση νομοσχέδιο για τη Γαλάζια Πατρίδα εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική: την εσωτερική νομιμοποίηση διεκδικήσεων και το μήνυμα ότι η Τουρκία παραμένει μια μεγάλη περιφερειακή δύναμη. Παράλληλα, η Τουρκία προσπαθεί να φανεί ως ο εναλλακτικός κόμβος που χρειάζεται η Ευρώπη για την ενεργειακή της ασφάλεια. Συνεπώς, η Άγκυρα θα προσπαθήσει να παρουσιάσει τους αγωγούς, τα λιμάνια και τη γεωγραφική της θέση ως εναλλακτική ασφάλειας απέναντι στην αστάθεια του Κόλπου.
Είναι γεγονός ότι η Τουρκία πιέζεται σε πολλά μέτωπα: στη Συρία φοβάται το ρόλο το Ισραήλ σε πιθανή κουρδική αναζωπύρωση. Στη Μέση Ανατολή βλέπει το Ισραήλ να αποκτά μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Στον Κόλπο δεν μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο.
Η οικονομία της παραμένει ευάλωτη και συνεπώς η Γαλάζια Πατρίδα λειτουργεί ως αναπλήρωση στρατηγικού βάθους μέσω θαλάσσιας προβολής ισχύος. Παράλληλα, η ρητορική αυτή λειτουργεί συσπειρωτικά και στο εσωτερικό, ειδικά μετά τις εξελίξεις στο κεμαλικό κόμμα (CHP). Δημιουργεί το αφήγημα ότι η Τουρκία είναι περικυκλωμένη και πρέπει να σπάσει τον θαλάσσιο αποκλεισμό που δήθεν της επιβάλλουν Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Δύση.Το άτυπο σχήμα 3+1 (Ελλάς-Κϋπρος-Ισραήλ και ΗΠΑ) είναι ο μεγαλύτερος εφιάλτης της.
Για τους λόγους αυτούς το επικείμενο νομοθέτημα, καίτοι δεν παράγει έννομες συνέπειες στο διεθνές δίκαιο, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Η κωδικοποίηση του σε νόμο, γίνεται άμεσα θεσμικό εργαλείο διαρκούς διεκδίκησης και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για σειρά τετελεσμένων. Συνεπώς η ρητορική και οι συναφείς ενέργειες της Γαλάζιας Πατρίδας είναι ένα επικίνδυνο αντίδοτο, γιατί μετατρέπει την απώλεια επιρροής στα ανατολικά σε αναθεωρητική κινητικότητα. Η απάντηση Ελλάδας–Κύπρου πρέπει να είναι συντονισμένα: διεθνής απονομιμοποίηση, ευρωπαϊκές συνέπειες για την Άγκυρα και αποτροπή στο πεδίο.
Πόσος χρόνος πιστεύετε ότι θα χρειαστεί ώστε η περιοχή αν επιστρέψει σε μια ισορροπία μετά την επίτευξη συμφωνίας ;
Πιστεύω ότι η περιοχή θα αργήσει πολύ να επιστρέψει σε κανονικότητα, αλλά μπορεί να επιστρέψει σχετικά γρήγορα σε μια νέα, εύθραυστη ισορροπία ελεγχόμενης έντασης. Το σημαντικότερο πρόβλημα παραμένει η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των εμπλεκομένων. Οποιαδήποτε αρχικό πλαίσιο συμφωνίας είναι βέβαιο ότι θα περιλαμβάνει ρητή δέσμευση για ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων και κάποιας μορφής εκεχειρία στο Λίβανο.
Αυτό θα δώσει άμεσα το σήμα θετικής αντίδρασης των αγορών και ανάσας της παγκόσμιας οικονομίας. Όχι επειδή θα λυθεί το πρόβλημα, αλλά επειδή θα μειωθεί ο άμεσος κίνδυνος γενικευμένης σύρραξης. Ήδη υπάρχουν σημάδια σταδιακής επανεκκίνησης της κυκλοφορίας στο Στενό, αλλά ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Κατά τη γνώμη μου το δυσκολότερο πρόβλημα παραμένει το τι μέλλει γενέσθαι στο Λίβανο και το κατά πόσο το Ισραήλ θα συνδράμει στην επίτευξη μιας αρχικής συμφωνίας.
* Ο Στάθης Κυριακίδης είναι Υποναύαρχος (ε.α), Στρατηγικός Αναλυτής και Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Strategy International.
