Διπλωματικού αδιεξόδου συνέχεια, αγωνία για το Ορμούζ και το βλέμμα πλέον καρφώνεται στη συνάντηση των Ντόναλντ Τραμπ και Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο. Για το απόλυτο παράδοξο της σύγκρουσης Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν -ο νικητής δεν επιβάλλεται, ο ηττημένος απαιτεί- και τα σενάρια εν όψει μιλά ο στρατηγικός αναλυτής Στάθης Κυριακίδης σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη.
Ο κ. Κυριακίδης, υποναύαρχος ε.α., αμυντικός αναλυτής και μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Strategy International, αποτυπώνει τη δυναμική της σύγκρουσης αναδεικνύοντας ένα ιδιότυπο στρατηγικό αδιέξοδο: παρά τη σαφή στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών, η αδυναμία επιβολής πολιτικών όρων ως προς το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και η εκμετάλλευση εκ μέρους του Ιράν του γεωγραφικού του πλεονεκτήματος δημιουργούν μια αντιφατική εικόνα ισχύος.
Ο ίδιος εστιάζει τόσο στην επιχειρησιακή κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ -με ιδιαίτερη έμφαση στον διάπλου των Στενών του Ορμούζ από τα τρία αμερικανικά αντιτορπιλικά και τη στοχοποίηση ιρανικών θέσεων- όσο και στις διπλωματικές διεργασίες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από καθυστερήσεις και μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της ιρανικής πλευράς.
Η συνέχεια συνδέεται με τη στάση της Κίνας και τη δυναμική που θα προκύψει από την επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο. Αν και αυτή δεν αποδώσει ως προς την άσκηση ικανών πιέσεων του Πεκίνου προς την Τεχεράνη (έναντι ανταλλαγμάτων), δύσκολα μπορεί να προβλεφθεί το επόμενο βήμα. Ο Στάθης Κυριακίδης εκτιμά ότι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα εμπλακούν πιο ενεργά και οι ΗΠΑ θα βρεθούν μπροστά στο δίλημμα μεταξύ της αποχώρησης και της επανάληψης στρατιωτικών επιχειρήσεων πλήρους κλίμακας - με μόνη βεβαιότητα ότι χερσαίες επιχειρήσεις ήταν και παραμένουν εκτός «κάδρου».
Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης
Ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη, διπλωματικό αδιέξοδο διαρκείας και αγωνία για το Ορμούζ. Κύριε Κυριακίδη, πού βρισκόμαστε;
Έχουμε το εξής παράδοξο όσον περνούν οι ημέρες: βλέπουμε έναν νικητή, ο οποίος, λόγω της πολύ κακής πολιτικής στοχοθεσίας του αλλά και της υποτίμησης της γεωγραφίας του αντιπάλου και της βούλησής του -αναφέρομαι στα Στενά του Ορμούζ-, δεν μπορεί να επιβάλλει τους όρους της νίκης του.
Και από την άλλη, έχουμε έναν ηττημένο, ο οποίος, έχοντας σχεδιάσει όλη αυτή τη διαδικασία ασύμμετρης αντίδρασης και έχοντας παίξει εξαιρετικά το «χαρτί» της γεωγραφίας, έχει την αίσθηση ο ίδιος ότι είναι νικητής. Και όχι μόνο αυτό: προσπαθεί να επιβάλλει μαξιμαλιστικούς όρους στον πραγματικό νικητή. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, ότι πρόκειται περί απόλυτου παράδοξου στον πόλεμο αυτό, ο οποίος έχει συμπληρώσει ένα μήνα εκεχειρίας και δεν γνωρίζουμε πώς θα εξελιχθεί
Ας περάσουμε τώρα στα θετικά και στα αρνητικά. Το πρώτο θετικό στοιχείο είναι ότι και οι δύο πλευρές διατηρούν το κανάλι επικοινωνίας μέσω του Πακιστάν. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό. Δεν έχει ειπωθεί από καμία πλευρά ότι σταματούν οι επαφές ή ότι αλλάζουν πορεία.
Το δεύτερο θετικό στοιχείο είναι ότι το πολύ σημαντικό συμβάν με τον διάπλου των Στενών από τα τρία αμερικανικά αντιτορπιλικά υποβαθμίστηκε και από τις δύο πλευρές. Ο μεν Τραμπ έκανε τη δήλωση περί «χτυπήματος αγάπης’», το δε Ιράν αρκέστηκε στη γνωστή προπαγάνδα. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που ήταν ο αποδέκτης της πρώτης ιρανικής αντίδρασης, επίσης το άφησαν εκεί - δεν μπήκαν, δηλαδή, σε εχθροπραξίες. Και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι επόμενος πολύ σημαντικός παράγοντας στην περιοχή, διότι πλέον, μετά την αποχώρησή τους από τον ΟΠΕΚ, έχουν ευθυγραμμιστεί πλήρως με την πολιτική των ΗΠΑ-Ισραήλ, διαφοροποιούμενα από τις υπόλοιπες αραβικές μοναρχίες.
Έχει σημασία να εξετάσουμε όμως το περιστατικό, το οποίο μπορεί να πέρασε στα «ψιλά», αλλά έχει μεγάλη βαρύτητα: Περνούν τρία αντιτορπιλικά προς τα έξω, προς τον Κόλπο του Ομάν, τα οποία είχαν περάσει προφανώς προς τα μέσα την προηγούμενη εβδομάδα, στο πλαίσιο του σχεδίου Project Freedom, το οποίο και «πάγωσε» λόγω των απολύτως δικαιολογημένων αντιδράσεων της Σαουδικής Αραβίας.
Βλέπουμε, λοιπόν, τρία αντιτορπιλικά που βγαίνουν σε σχηματισμό από τα Στενά, όχι κοντά στο Ομάν απ’ ό,τι φαίνεται - με την πάγια επιφύλαξη ότι δεν έχουμε πλήρη στοιχεία, άρα δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ακριβώς το ίχνος της κίνησής τους και περιοριζόμαστε σε εικασίες. Βγήκαν όμως σε σχηματισμό, έχοντας απέναντί τους την βληματική απειλή του Ιράν αλλά και των μικρών ταχύπλοων, του λεγόμενου «mosquito fleet» («στόλου των κουνουπιών»).
Το γεγονός αυτό το θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό σε δύο επίπεδα. Στο μεν επίπεδο των ψυχολογικών επιχειρήσεων, είναι ξεκάθαρο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κάνουν μία επίδειξη ότι «όποτε θέλω, μπαίνω και βγαίνω». Από την άλλη, το Ιράν, επίσης στο σκέλος των ψυχολογικών επιχειρήσεων, απαντά ότι «μπαίνεις και βγαίνεις, αλλά εγώ είμαι σε θέση να σε πλήξω».
Στο καθαρά επιχειρησιακό επίπεδο τώρα: ποιος κέρδισε; Τα τρία αντιτορπιλικά που βγήκαν είναι κλάσης Arleigh Burke, ραχοκοκκαλιά του αμερικανικού Ναυτικού στα πλοία επιφανείας. Είναι υπερσύγχρονα και σχεδιασμένα να επιχειρούν και να αντιδρούν σε περιβάλλον πολλαπλών απειλών. Στην περίπτωση του Ορμούζ, δεν υπάρχει απειλή από υποβρύχια ή αεροπορία. Συνεπώς, εστιάζονται στην αντιβληματική προστασία και στην αντιμετώπιση ταχυπλόων σκαφών.
Προφανώς δεν είναι ικανός ούτε ο αριθμός των βλημάτων, ούτε των ταχέων σκαφών, που σαφώς ήταν επανδρωμένα, για να δημιουργήσουν πρόβλημα στη διέλευση των τριών αντιτορπιλικών. Η εκτίμησή μου είναι -χωρίς να έχουμε όλες τις πληροφορίες, θα σας επισημάνω εκ νέου- ότι πέρασαν πολύ άνετα, αντιμετωπίζοντας οποιαδήποτε επίθεσης δέχθηκαν.
Παράλληλα, και εδώ είναι το πολύ σημαντικό σημείο, η υποστήριξη των τριών αντιτορπιλικών από την αντιβληματική «ομπρέλα» και τα υπόλοιπα μέσα των ΗΠΑ που χρησιμοποιήθηκαν, έδωσαν κατευθείαν τη δυνατότητα να εντοπιστούν και να στοχοποιηθούν θέσεις στο Κεσμ, στο Μπαντάρ Αμπάς, στο Μινάμπ, περίπου 50 μίλια ανατολικότερα, καθώς και στη δυτική άκρη του Κεσμ, από όπου επιχειρούν τα ταχύπλοα που έχουν και εκτοξευτήρες. Αυτοί καταστράφηκαν όλοι - διότι με τις επιθέσεις αποκαλύπτουν τη θέση τους.
Τι σημαίνει αυτό; Ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ελέγχουν τα Στενά; Όχι. Είναι ένα ακόμα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Διότι υπάρχουν πάρα πολλά αντιπλοϊκά βλήματα, πάρα πολλές θέσεις εκτόξευσης, πολύ δύσκολο έδαφος, βραχώδες, με σπηλιές. Δεν είναι εύκολο να εξαντληθούν όλες οι ιρανικές δυνατότητες. Όμως ήταν ένα πολύ σημαντικό πλήγμα. Και αυτή η διαδικασία θα συνεχιστεί εκτιμώ. Και σύντομα.
Θα δούμε επαναλαμβανόμενες κινήσεις αμερικανικών αντιτορπιλικών, με στόχο να δείξουν ότι αρχίζουν να αποκτούν τον έλεγχο και προσπαθώντας να πείσουν την παγκόσμια ναυτιλία να επιχειρήσει το πέρασμα - μολονότι οι ΗΠΑ έχουν τα μέσα για να διέλθουν. Να επισημάνουμε, όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενες συνομιλίες μας, ότι μέσω της απενεργοποίησης του AIS (Automatic Identification System), δηλαδή του συστήματος που μεταδίδει τη θέση του πλοίου στην πλατφόρμα MarineTraffic, εξακολουθούν να διέρχονται και πλοία που μεταφέρουν LNG και τάνκερ με φορτία αργού πετρελαίου - μπορεί όχι στον βαθμό που θα θέλαμε, αλλά συνεχίζουν.
Περνώντας από το επιχειρησιακό, στο διπλωματικό σκέλος: Γιατί έπεσε στο κενό και η τελευταία προσπάθεια;
Στο διπλωματικό επίπεδο, δεν έχουμε δει ούτε το πλήρες κείμενο της πρότασης των 14 σημείων, ούτε την επίσημη απάντηση του Ιράν. Όλα βασίζονται σε διαρροές και κατ’ επέκταση αναγκαζόμαστε και εμείς να κάνουμε ανάλυση και εκτίμηση βάσει των διαρροών. Αντίθετα, το Ιράν -πάντα με βάση τις διαρροές και ιδίως από τα ιρανικά μέσα, όπου εκεί βάζουμε δύο αστερίσκους και όχι έναν- εμφανίζεται με μια μη αναμενόμενη απάντηση, μάλλον μαξιμαλιστική.
Θα ανέμενα κάτι πιο συγκαταβατικό από την πλευρά τους. Δηλαδή δεν μπορεί να θέτουν ζητήματα αποζημιώσεων, νέου καθεστώτος στο Ορμούζ, άρσης κυρώσεων, ξεπαγώματος περιουσιακών στοιχείων, εγγυήσεων ασφαλείας, και να μην συζητούν, αλλά να λένε ότι θα συζητήσουν το πυρηνικό πρόγραμμα.
Γιατί κινούνται έτσι;
Γιατί μπορούν. Αυτή είναι η απάντηση. Είμαστε σε μια διαδικασία «ποιος θα ανοιγοκλείσει πρώτος τα μάτια». Οι Ιρανοί θεωρούν ότι η πίεση του χρόνου είναι πολύ μεγαλύτερη για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν ξέρω αν έχουν δίκιο ή όχι. Γιατί σίγουρα υποφέρουν από τον ναυτικό αποκλεισμό. Αλλά το πιστεύουν και το αποδεικνύουν με τις πράξεις τους – καταρχήν, τόσο από την καθυστέρηση στην απάντηση, όσο και από το περιεχόμενο αυτής. Είναι κατ’ ελάχιστο περίεργη η απάντηση και μαξιμαλιστική - δηλαδή δεν μπορούν πλέον να συνδέουν πάλι την κατάσταση με τον Λίβανο και τη Χεζμπολάχ και να επιμένουν σε όλα όσα σας προανέφερα.
Αυτό μπορεί να σημαίνει δύο πράγματα: είτε ότι είναι απόλυτα πεπεισμένο το Ιράν πως δεν θα υπάρξει νέα στρατιωτική κλιμάκωση, είτε ότι πιστεύουν πως οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποχωρήσουν από την περιοχή πολύ πιο γρήγορα απ’ ότι θα «γονατίσουν» εκείνοι.
Το παγκόσμιο ενδιαφέρον στρέφεται τώρα στη συνάντηση Τραμπ-Σι, η οποία έχει ήδη αναβληθεί μία φορά και, ενώ είχε λειτουργήσει ως μια άτυπη προθεσμία για αποκλιμάκωση και διπλωματική διευθέτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα και το Ορμούζ, μέχρι στιγμής αυτό δεν έχει συμβεί. Τι περιμένουμε από την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου στο Πεκίνο σε μια τόσο κρίσιμη συγκυρία διεθνώς; Θα «φέρει» τη λύση;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προτιμούσαν σαφώς να μην υπάρχει το θέμα των Στενών του Ορμούζ στο «τραπέζι», αλλά υπάρχει. Και εκεί ενδέχεται να υπάρξει μια συνεννόηση ώστε η Κίνα να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο και να πιέσει περισσότερο το Ιράν, προφανώς με κάποια ανταλλάγματα.
Πιστεύω, λοιπόν, ότι η Κίνα θα μπει πιο ενεργά στο παιχνίδι, όπως ήδη έχει αρχίσει να κάνει και η Ρωσία, ενδεχομένως σε ρόλο εγγυητή των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Έχει διατυπώσει τη θέση να παραλάβει εκείνη προς φύλαξη το ουράνιο έως ότου διαφανεί πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση.
Πράγματι αυτή η εβδομάδα αναμένεται να φέρει πολιτικές εξελίξεις, οι οποίες όλοι ελπίζουμε να οδηγήσουν σε κάποια διέξοδο. Μέχρι τότε, ωστόσο, δεν βλέπω κάτι ουσιαστικά διαφορετικό.
Είμαι, όμως, απολύτως πεπεισμένος ότι, αν ήταν αποκλειστικά στο χέρι του Τραμπ, αύριο θα είχε επανεκκινήσει τις επιχειρήσεις, δηλαδή τις αεροπορικές επιδρομές, διότι αυτό που κάνει το Ιράν απέναντι στις ΗΠΑ είναι πραγματικά υποτιμητικό.
Το είχε επισημάνει σε κάποια φάση και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, έστω κι αν στη συνέχεια ανασκεύασε. Αυτό που συμβαίνει είναι πράγματι πρωτοφανές: ο ηττημένος στο πεδίο να επιχειρεί να επιβάλει όρους. Από στρατιωτική άποψη, αυτό είναι εξαιρετικά εκνευριστικό και, θα έλεγα, αδιανόητο. Ωστόσο, βλέπετε ότι η υποτίμηση της γεωγραφίας έχει αυτά τα αποτελέσματα.
Συνεπώς, αναμένουμε τη συνάντηση των προέδρων Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας που ενδέχεται να μας δώσει κάποιες ενδείξεις για το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μια κατάσταση που θα διαρκέσει. Ακόμη κι αν, υποθετικά, όλα τελείωναν αύριο το πρωί, η επιστροφή στην κανονικότητα -κάτι που επηρεάζει τόσο εμάς όσο και την Ευρώπη συνολικά- θα απαιτήσει μήνες.
Γιατί περιμένει η Κίνα να «φθάσει» στη συνάντηση με τον Τραμπ για να ασκήσει ισχυρές ή ισχυρότερες πιέσεις στο Ιράν;
Η Κίνα ήδη ασκεί πιέσεις και είναι βέβαιο ότι έχει ασκήσει πιέσεις και σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών, αλλά θέλει και τον συμβολισμό. Δηλαδή, μετά τη συνάντηση, να φανεί ότι σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ισχυρός παίκτης που μπορεί να καθορίζει τις εξελίξεις. Δηλαδή, πιστεύω ότι η Κίνα θα εντείνει τις πιέσεις της μετά. Πιθανόν να έχει υπάρξει και μία προσυνεννόηση με τον Ντόναλντ Τραμπ, ώστε να παρουσιαστεί ένα αποτέλεσμα.
Και εάν δεν υπάρξει κάποιο αποτέλεσμα;
Εάν δεν υπάρξει αποτέλεσμα κάποιο αποτέλεσμα λίγο διάστημα μετά από αυτή τη συνάντηση, τότε πραγματικά δεν μπορώ να προβλέψω το επόμενο βήμα. Εκτιμώ ότι ο παράγων Εμιράτα θα εμπλακεί πολύ πιο ενεργά και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βρεθούν θα φθάσουν στο σημείο του είτε αποχωρούν άμεσα είτε επιστρέφουν στον πόλεμο και επανεκκινούν στρατιωτικές επιχειρήσεις πλήρους κλίμακας. Το μόνο που παραμένει βέβαιο είναι ότι δεν θα δούμε χερσαίες επιχειρήσεις. Αυτό δεν έχει αλλάξει.
