Το πώς η Ελλάδα μετατρέπεται σε γεωστρατηγικό κόμβο μέσω του Κάθετου Διαδρόμου αναλύει σε συνέντευξή του στο Liberal, ο διεθνής δικηγόρος και ειδικός σε θέματα ενέργειας, Ορέστης Ομράν.
Επιπλέον, εξηγεί γιατί η εμπορική συμφωνία από την Atlantic See (ΑΚΤΟΡ-ΔΕΠΑ) για την προμήθεια και πώληση αμερικανικού LNG αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη για την υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου αλλά και για την αναβάθμιση της χώρας μας στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Όπως αναφέρει, ενισχύεται η εθνική ασφάλεια ενώ παράλληλα διαφοροποιείται το ενεργειακό μίγμα και δημιουργούνται οι συνθήκες για καλύτερες τιμές στην εγχώρια αγορά για τους Έλληνες καταναλωτές.
Περαιτέρω, αναλύει τα οφέλη που θα αποκομίσει η Ελλάδα στον τομέα της ενέργειας και της ναυτιλίας από την πρόσφατη στρατηγική συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ινδία, ενώ ιδιαίτερη μνεία κάνει στις προοπτικές αξιοποίησης των εγχώριων υδρογονανθράκων αλλά και του καλωδίου Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ.
Συνέντευξη στη Μαργαρίτα Ασημακοπούλου
Τις τελευταίες ημέρες τέθηκε και επίσημα σε ισχύ η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου από το Φθινόπωρο του 2027. Πόσο επιταχύνει αυτή η εξέλιξη τις διεργασίες για την ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου και πώς ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας στην προσπάθεια απεξάρτησης της Ευρώπης από τις ρωσικές ενεργειακές πηγές;
Σωστά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει ένα σαφές χρονοδιάγραμμα πλήρους απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο, με πλήρη απαγόρευση των εισαγωγών LNG από τις αρχές του 2027 και τερματισμό των ροών μέσω αγωγών από το φθινόπωρο του ίδιου έτους. Με αυτή την απόφαση η απεξαρτημένη από το ρωσικό φυσικό αέριο ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας θα προσπαθήσει να βγει πιο ανθεκτική και περισσότερο διαφοροποιημένη. Σε διαδικαστικό επίπεδο, τα Κράτη-Μέλη οφείλουν να καταθέσουν εθνικά σχέδια διαφοροποίησης των προμηθειών φυσικού αερίου, ενώ οι εταιρείες θα πρέπει να δηλώσουν την ύπαρξη τυχόν εναπομείναντων συμβολαίων ρωσικού αερίου.
Καθώς τίθενται σε εφαρμογή οι νέες κυρώσεις αυτές με στόχο το ρωσικό φυσικό αέριο, έργα όπως ο «Κάθετος Διάδρομος» επιταχύνονται και αποκτούν καθοριστικό ρόλο για την ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς δημιουργούν συγκεκριμένους εναλλακτικούς διαδρόμους για φυσικό και υγροποιημένο φυσικό αέριο μη ρωσικής προέλευσης. Με τον Κάθετο Διάδρομο, του οποίου αναπόσπαστο τμήμα είναι η χώρα μας, αναβαθμίζεται ο ρόλος της στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας και ο γεωστρατηγικός ρόλος της ως πύλης εισόδου ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενισχύεται η εθνική ασφάλεια ενώ παράλληλα διαφοροποιείται το ενεργειακό μίγμα και δημιουργούνται οι συνθήκες για καλύτερες τιμές στην εγχώρια αγορά για τους Έλληνες καταναλωτές.
Το συμβόλαιο που υπεγράφη από την Atlantic See για τη μεταφορά φυσικού αερίου προς την Ουκρανία δείχνει ότι υπάρχουν σημαντικές προοπτικές για τη δυναμική του Κάθετου Διαδρόμου και τον ρόλο της Ελλάδας σε αυτόν. Παράλληλα, ωστόσο, βλέπουμε ότι ο Ερντογάν προσδοκά ενδεχόμενη αστοχία του Κάθετου Διαδρόμου, ώστε η Τουρκία να αναδειχθεί σε βασικό ενεργειακό κόμβο. Πόσο ρεαλιστικό είναι ένα τέτοιο σενάριο;
Η εμπορική αυτή συμφωνία για την προμήθεια και πώληση αμερικανικού LNG αποτελεί, πράγματι, μια σημαντική εξέλιξη για την υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου. Στον απόηχο των εξελίξεων, σενάρια περί πιθανής υπονόμευσης του Κάθετου Διαδρόμου προκειμένου η Τουρκία να αναβαθμίσει το δικό της ενεργειακό ρόλο, δεν είναι, προς το παρόν, ρεαλιστικά. Ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί μια σημαντική στρατηγική επένδυση, η οποία στηρίζεται σε δεσμευτικές συμφωνίες, διεθνή συνεργασία και έχει σαφή ευρωπαϊκό προσανατολισμό.
Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι αρκετά για να διασφαλίσουν επαρκώς τη συνέχεια και τη βιωσιμότητά του έργου, περιορίζοντας σημαντικά τα περιθώρια οποιασδήποτε αμφισβήτησης ακόμα και από μόνιμους αμφισβητίες του διεθνούς status quo και του διεθνούς δικαίου, όπως η Τουρκία. Σαφώς, δεν πρέπει να υπάρξει ελληνικός ή ευρωπαϊκός εφησυχασμός. Οι καλές, προς το παρόν, σχέσεις μεταξύ τουρκικής και αμερικανικής κυβέρνησης και ο παραδοσιακός – ακόμα- και εμπορικός αναθεωρητισμός της Τουρκίας μπορούν να την ενθαρρύνουν να προκαλέσει μεμονωμένα επεισόδια τεχνητής έντασης, τα οποία πρέπει να αντιμετωπίζονται πάντοτε με ψυχραιμία και αποφασιστικότητα από την ελληνική πλευρά.
Περνώντας, τώρα, στην πρόσφατη στρατηγική συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ινδία, η οποία περιλαμβάνει και κρίσιμες παραμέτρους σε ενέργεια και ναυτιλία, πώς εκτιμάτε ότι επηρεάζει τη χώρα μας σε γεωοικονομικό επίπεδο;
Η εν λόγω εμπορική συμφωνία είναι σημαντική τόσο από ιστορικής όσο και από στρατηγικής απόψεως. Δημιουργεί σταθεροποιητικά αντίβαρα για τη διεθνή οικονομία και το διεθνές εμπόριο, και ενισχύει τη θέση της Ένωσης σε μια εποχή ανακατατάξεων των διεθνών εμπορικών σχέσεων. Ταυτόχρονα, τα οφέλη που θα αποκομίσει η Ελλάδα είναι αδιαμφισβήτητα σημαντικά. Η συμφωνία Ε.Ε.-Ινδίας συνιστά την απαρχή μιας νέας δυναμικής, καθώς συμπίπτει με τον συνολικό σχεδιασμό της ελληνικής Κυβέρνησης για την περαιτέρω ενίσχυση των οικονομικών δεσμών με την Ινδία.
Οι υπό διαμόρφωση συνθήκες είναι ευνοϊκές για την ελληνική αγορά, καθώς ενδυναμώνονται οι εξαγωγικές δυνατότητες και προσελκύονται νέες επενδύσεις στρατηγικού ενδιαφέροντος. Ειδικότερα, η ελληνική ναυτιλία αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω με τη μεταφορά ινδικών προϊόντων μέσω των ελληνικών λιμανιών, τα οποία μαζί με άλλες κομβικές υποδομές θα αναβαθμιστούν (και) με τη συνδρομή ινδικών κεφαλαίων. Στον τομέα της ενέργειας, ανοίγονται, ένθεν και εκείθεν, νέες πιθανές αγοράς ενώ αναμένονται καινούριες επενδύσεις, ιδίως σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Οι επόμενοι μήνες θεωρούνται καθοριστικοί και για την αξιοποίηση των εγχώριων υδρογονανθράκων, ενώ τις επόμενες ημέρες αναμένεται η άφιξη της ηγεσίας της Chevron στην Ελλάδα για την υπογραφή των σχετικών συμβάσεων. Ποια είναι τα πρακτικά οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η χώρα μας από αυτές τις εξελίξεις;
Η επικείμενη άφιξη της ηγεσίας της Chevron στην Ελλάδα, με αφορμή την υπογραφή των τεσσάρων συμβάσεων, αναμένεται να αποφέρει οφέλη για την Ελλάδα, τόσο σε οικονομικό, όσο και σε γεωπολιτικό και ενεργειακό επίπεδο. Οι συμβάσεις αυτές αφορούν συγκεκριμένα τα θαλάσσια οικόπεδα «Νότια της Πελοποννήσου», «Α2», «Νότια της Κρήτης Ι» και «Νότια της Κρήτης ΙΙ», οι οποίες έχουν ήδη εγκριθεί από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Θα ακολουθήσει η κύρωση από τη Βουλή, ενώ θα εξειδικευτεί περαιτέρω το περιεχόμενο των ερευνητικών εργασιών. Ο στόχος να ξεκινήσουν οι γεωφυσικές και σεισμικές έρευνες στο δεύτερο εξάμηνο του 2026 παραμένει απόλυτη προτεραιότητα.
Η συνεργασία αυτή πρόκειται να συμβάλει στην αναβάθμιση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας μας, θα δημιουργήσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις για τη μεταφορά τεχνογνωσίας, ενώ η παρουσία ενός ενεργειακού παίκτη όπως είναι η Chevron, θα ενισχύσει τον ρόλο της Ελλάδας σε δύο επίπεδα: αφενός ως αξιόπιστου ενεργειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο, αφετέρου ως χώρας με ισχυρή επενδυτική αξιοπιστία. Και να αναφέρουμε φυσικά και το αυτονόητο: Πιθανές επιτυχημένες γεωτρήσεις και ενδεχόμενη εξόρυξη τα επόμενα χρόνια θα εκτοξεύσει την οικονομική, πολιτική και γεωστρατηγική δυναμική της χώρας.
Παρατηρούμε ότι οι μεγάλοι ενεργειακοί κολοσσοί, η ExxonMobil και η Chevron, δραστηριοποιούνται παράλληλα εκτός από την Ελλάδα, στη Λιβύη αλλά και στην Τουρκία. Υπάρχει ενδεχόμενο αυτές οι κινήσεις να επηρεάσουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις ή ευρύτερα τα εθνικά μας ζητήματα;
Αυτό δεν πρέπει να ξενίζει. Εταιρείες τέτοιου βεληνεκούς επενδύουν όπου κρίνουν πως υπάρχουν επικερδείς ευκαιρίες ανεξαρτήτως και παρά τις διεθνείς ανταγωνιστικές σχέσεις ή διαφορές μεταξύ των κρατών όπου ευρίσκονται οι ευκαιρίες αυτές. Στην περίπτωσή μας, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Τουναντίον, η δραστηριοποίηση των εταιρειών αυτών στην Ελλάδα και στην Τουρκία μειώνει δραστικά τις ορέξεις παρεμβολής της τελευταίας στο έργο τους καθώς αυτό θα σήμανε ρήξη όχι μόνο με αυτές τις εταιρείες αλλά πιθανόν και με την αμερικανική Κυβέρνηση.
Οπότε, μάλλον δημιουργείται μια ακόμα δικλείδα ασφαλείας παρά ενθαρρύνεται η Τουρκία. Εξάλλου, η προσήλωση στο εθνικό στρατηγικό δόγμα και στο διεθνές δίκιο είναι, να επαναλαμβάνουμε, ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης των αναθεωρητικών τάσεων της γείτονος.
Μιλώντας για τη γεωστρατηγική διάσταση της ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο, δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε στο έργο του Great Sea Interconnector. Ποιες είναι οι προοπτικές του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ και τι αντίκτυπο έχουν οι καθυστερήσεις που καταγράφονται στην πορεία υλοποίησής του;
Σε τεχνικό όσο και σε γεωστρατηγικό επίπεδο, το έργο του Great Sea Interconnector είναι μία από τις πιο κρίσιμες υποδομές ενέργειας που έχουν σχεδιαστεί στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια. Αξίζει να σημειωθεί πως Ελλάδα και Κύπρος πρόσφατα συμφώνησαν στο να επανεξεταστεί το κόστος του έργου από εξωτερικό σύμβουλο ώστε να επικαιροποιηθούν τα στοιχεία και να προσελκυσθούν νέοι επενδυτές.
Σε κάθε περίπτωση, η επιτάχυνση των διαδικασιών υλοποίησης κρίνεται καθοριστική τόσο για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας του σχεδιασμού όσο και για την έγκαιρη αποκόμιση των πολλαπλών οφελών για την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Περαιτέρω καθυστερήσεις δεν εξυπηρετούν καμία από τις τρεις συμμάχους κι ελπίζω σύντομα να υπάρξει οριστική συμφωνία, ώστε να προχωρήσει γρήγορα το κομβικό αυτό έργο, με τη συμμετοχή και νέων επενδυτών.
Τέλος, σε ό,τι αφορά τις τιμές ενέργειας, τις τελευταίες ημέρες παρατηρούμε ένα ασανσέρ στις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου. Πού οφείλεται αυτή η τάση;
Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης επηρέασαν πρόσφατα την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, οδηγώντας, σε σημαντική προσωρινή άνοδο της τιμής του φυσικού αερίου. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται σε ένα συνδυασμό παραγόντων- κυρίως στις χαμηλές θερμοκρασίες που αύξησαν τη ζήτηση, τη μείωση των ενεργειακών αποθεμάτων με ταχύτερους από τους συνήθεις ρυθμούς, καθώς και σε προβλήματα στην τροφοδοσία από αμερικανικό LNG.
Τα φαινόμενα αυτά είναι κάτι παραπάνω από συνήθη γι'αυτήν την περίοδο του χρόνου και δεν υφίσταται ουσιαστικός λόγος ανησυχίας. Ήδη, η πορεία των τιμών του φυσικού αερίου εμφανίζει σημάδια υποχώρησης, γεγονός που υποδηλώνει ότι υπάρχει ασφάλεια προμηθειών και εμπιστοσύνη στο σχέδιο της Ένωσης για την ενεργειακή ασφάλεια παρά την επικείμενη πλήρη εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.
