Τα τελευταία κρούσματα βίας στα Πανεπιστήμια που είχαν σαν αποτέλεσμα ακόμα και τραυματισμούς φοιτητών, ενεργοποιούν τα αντανακλαστικά του Υπουργείου Παιδείας για την καταπολέμιση αυτού και άλλων φαινομένων ανομίας που καταγράφονται σε χώρους ακαδημαϊκής φοίτησης. Όμως, όπως προκύπτει από όσα περιγράφει σήμερα στο liberal.gr o υφυπουργός Παιδείας και πρώην Πρύτανης του ΑΠΘ Νίκος Παπαϊωάννου, κάποια από τα μέτρα που θα βοηθούσαν αποτελεσματικά, όπως οι κάμερες σε επιλεγμένους χώρους, καθυστερουν, μπλεγμενα στις γραφειοκρατικές διαδικασίες του συστήματων δημοσίων προμηθειών.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα τοποθέτησης των καμερών στους χώρους των Πανεπιστημίων;
Η διαδικασία για την τοποθέτηση καμερών στα Πανεπιστήμια βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, στο πλαίσιο του συνολικού σχεδίου ενίσχυσης της ασφάλειας στα ΑΕΙ. Πρέπει, όμως, να είμαστε απολύτως σαφείς: το ακριβές χρονοδιάγραμμα δεν εξαρτάται μόνο από την πολιτική βούληση, η οποία υπάρχει, αλλά και από τις υποχρεωτικές διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων και διαγωνισμών, που διασφαλίζουν τη διαφάνεια και τη νομιμότητα σε κάθε στάδιο.
Παράλληλα, το Κέντρο Μελετών Ασφάλειας, το ΚΕΜΕΑ, που εποπτεύεται από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, ολοκληρώνει την αποτύπωση της εικόνας επικινδυνότητας για φαινόμενα βίας και παραβατικότητας στα μεγαλύτερα πανεπιστήμια της χώρας. Με βάση αυτά τα ευρήματα, αλλά και τις ανάγκες που έχουν προσδιορίσει τα ιδρύματα μέσω των σχεδίων ασφαλείας που έχουν ήδη καταθέσει, θα προχωρήσουν οι επόμενες παρεμβάσεις.
Ως άνθρωπος που έχω ζήσει το ελληνικό Πανεπιστήμιο από πολλές θέσεις —ως φοιτητής, ακαδημαϊκός και Πρύτανης του ΑΠΘ— γνωρίζω καλά ότι η ασφάλεια και η ακαδημαϊκή ελευθερία δεν είναι έννοιες αντίθετες. Αντιθέτως, η ασφάλεια είναι προϋπόθεση για να μπορεί το Πανεπιστήμιο να λειτουργεί ελεύθερα.
Οι κάμερες θα τοποθετούνται σε κοινόχρηστους χώρους, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, με απόλυτο σεβασμό στο θεσμικό πλαίσιο και στους κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων. Παράλληλα, προχωρούμε σε σύγχρονα εργαλεία, όπως ψηφιακή κάρτα εισόδου, ελεγχόμενη πρόσβαση ή οτιδήποτε άλλο κρίνει η μελέτη του ΚΕΜΕΑ.
Η ασφάλεια δεν περιορίζει το Πανεπιστήμιο. Το απελευθερώνει από τη βία, τον φόβο και την ανομία. Και αυτό είναι προϋπόθεση για να λειτουργήσει ως χώρος γνώσης, έρευνας, δημιουργίας και ανάπτυξης.
Γιατί, αφού και ο σημερινός νόμος το προβλέπει, οι κάμερες δεν είχαν τοποθετηθεί;
Η εγκατάσταση καμερών στα Πανεπιστήμια δεν είναι μια απλή διοικητική πράξη. Είναι μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί τεχνικές μελέτες, προμήθεια κατάλληλου εξοπλισμού, διασύνδεση με τα σχέδια ασφάλειας των ιδρυμάτων και πλήρη συμμόρφωση με το πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Για μεγάλο διάστημα υπήρχαν εύλογοι προβληματισμοί γύρω από το πώς τέτοια μέτρα μπορούν να εφαρμοστούν σε έναν χώρο ανοιχτό, όπως είναι το Πανεπιστήμιο, χωρίς να θίγεται ο ακαδημαϊκός του χαρακτήρας. Γι’ αυτό δόθηκε βάρος στη διαμόρφωση θεσμικών εγγυήσεων, ώστε κάθε παρέμβαση να είναι νόμιμη, αναλογική και αποτελεσματική.
Επιπλέον, οι διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων και διαγωνισμών είναι εκ των πραγμάτων χρονοβόρες, γιατί απαιτούν διαφάνεια και αυστηρή τήρηση συγκεκριμένων σταδίων. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την ανάγκη να προχωρήσουμε.
Σήμερα έχουμε περάσει σε μια φάση όπου το ζητούμενο δεν είναι η συζήτηση επί της αρχής, αλλά η εφαρμογή στην πράξη. Στόχος μας δεν είναι να κάνουμε μια πρόχειρη κίνηση για λόγους εντυπώσεων, αλλά να εφαρμόσουμε ένα σύστημα ασφάλειας που θα λειτουργεί, θα αντέχει θεσμικά και θα προστατεύει πραγματικά την ακαδημαϊκή ζωή.
Ποιοι είναι αυτοί που εξακολουθούν να αψηφούν τις προειδοποιήσεις και συνεχίζουν να εγκλωβίζουν τα Πανεπιστήμια σε κλοιό βίας;
Η πραγματικότητα είναι ότι τα περιστατικά έντασης και παραβατικότητας προέρχονται από συγκεκριμένες μειοψηφικές ομάδες και συμπεριφορές που δεν έχουν καμία σχέση με τον δημοκρατικό διάλογο, τη φοιτητική εκπροσώπηση και την ακαδημαϊκή ζωή. Όσα είδαμε πρόσφατα στο ΑΠΘ δεν εκφράζουν το Πανεπιστήμιο. Εκφράζουν πρακτικές βίας, εκφοβισμού και σύγκρουσης που πρέπει να τελειώσουν.
Αυτές οι πρακτικές —είτε αφορούν επιθέσεις, είτε καταστροφές υποδομών, είτε πράξεις εκφοβισμού— δεν μπορούν και δεν θα γίνουν ανεκτές. Το Πανεπιστήμιο οφείλει να είναι χώρος ελευθερίας, γνώσης και δημιουργίας, όχι πεδίο σύγκρουσης, ανομίας ή άτυπων κανόνων.
Η πολιτική της κυβέρνησης είναι καθαρή: εφαρμογή του νόμου, ενίσχυση των μηχανισμών ασφάλειας και λογοδοσίας, προστασία των φοιτητών, των καθηγητών, των εργαζομένων και της ίδιας της ακαδημαϊκής λειτουργίας.
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας έχει δεσμευτεί ότι δεν θα υπάρξει καμία ανοχή στη βία στα ΑΕΙ. Αυτό σημαίνει σταθερή παρουσία του κράτους, σεβασμό στο αυτοδιοίκητο, αλλά και σαφή ευθύνη όλων των εμπλεκομένων να διασφαλίσουν την κανονικότητα μέσα στα Πανεπιστήμια.
Έχουν ευθύνη οι Πανεπιστημιακές αρχές για όσα συμβαίνουν;
Τα Πανεπιστήμια διέπονται από το αυτοδιοίκητο. Και το αυτοδιοίκητο δεν είναι μια τυπική διατύπωση· είναι μια βαθιά δημοκρατική αρχή, η οποία συνοδεύεται και από ευθύνη. Οι πρυτανικές αρχές έχουν την κύρια ευθύνη για την καθημερινή λειτουργία, την τήρηση των κανόνων και τη διασφάλιση ενός περιβάλλοντος ασφάλειας και ακαδημαϊκής ομαλότητας.
Ως άνθρωπος που έχω διατελέσει Πρύτανης του ΑΠΘ, του μεγαλύτερου Πανεπιστημίου της χώρας, γνωρίζω πολύ καλά τι σημαίνει αυτή η ευθύνη στην πράξη. Ξέρω τις δυσκολίες της διοίκησης, τις ισορροπίες που απαιτούνται, αλλά και τις πραγματικές δυνατότητες που υπάρχουν όταν υπάρχει αποφασιστικότητα και προσήλωση στην εφαρμογή του νόμου.
Κατά τη διάρκεια της θητείας μου, η Βιβλιοθήκη της Σχολής Θετικών Επιστημών, που για 34 χρόνια παρέμενε υπό κατάληψη, αποδόθηκε ξανά στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Αυτό δείχνει ότι όταν υπάρχει σχέδιο, συνεργασία και θεσμική βούληση, μπορούν να υπάρξουν αποτελέσματα.
Το Υπουργείο Παιδείας δεν υποκαθιστά τις διοικήσεις των ΑΕΙ. Τους δίνει, όμως, τα αναγκαία εργαλεία: θεσμικό πλαίσιο, δυνατότητες ελέγχου πρόσβασης, μηχανισμούς ασφάλειας και χρηματοδοτικά μέσα. Από εκεί και πέρα, η εφαρμογή απαιτεί ευθύνη, συνεργασία και καθαρό καταμερισμό ρόλων.
Δεν χρειάζεται μετάθεση ευθυνών. Χρειάζεται σοβαρή θεσμική συνεργασία. Το ζητούμενο είναι ένα Πανεπιστήμιο που λειτουργεί με κανόνες, ασφάλεια και σεβασμό στον ακαδημαϊκό του ρόλο.
Τι συμβαίνει στο «δικό σας» πανεπιστήμιο, το ΑΠΘ; Γιατί υπάρχει εκεί αυτή η ένταση;
Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης είναι το μεγαλύτερο Πανεπιστήμιο της χώρας, με τεράστια ακαδημαϊκή, κοινωνική και χωρική εμβέλεια. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός με χιλιάδες φοιτητές, καθηγητές, εργαζόμενους και καθημερινή κίνηση. Σε έναν τόσο μεγάλο και σύνθετο χώρο είναι λογικό να υπάρχουν δυσκολίες και εντάσεις. Δεν είναι, όμως, ούτε φυσιολογικό ούτε αποδεκτό αυτές οι εντάσεις να μετατρέπονται σε βία ή σε καθεστώς ανομίας.
Το ΑΠΘ είναι πράγματι το «δικό μου» Πανεπιστήμιο, όπως λέτε. Το έζησα από τα φοιτητικά μου χρόνια μέχρι την πρυτανική μου θητεία. Γνωρίζω τη δυναμική του, τη ζωντάνια του, τη συμβολή του στη Θεσσαλονίκη, αλλά και τις δυσκολίες που συνεπάγεται η διοίκηση ενός τόσο μεγάλου ιδρύματος.
Αυτό που πρέπει να κάνουμε δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε το ΑΠΘ. Είναι να το στηρίξουμε και να το προστατεύσουμε. Γι’ αυτό δίνονται πλέον συγκεκριμένα εργαλεία για τη θωράκιση τόσο του ΑΠΘ όσο και των υπολοίπων Πανεπιστημίων: ελεγχόμενη πρόσβαση, ψηφιακή κάρτα, ενίσχυση της φύλαξης, κάμερες σε κοινόχρηστους χώρους και επικαιροποιημένα σχέδια ασφάλειας.
Το ΑΠΘ είναι πυλώνας για τη Θεσσαλονίκη, για τη Βόρεια Ελλάδα και για ολόκληρη τη νοτιοανατολική Ευρώπη. Πρέπει να παραμείνει χώρος γνώσης, έρευνας, δημιουργίας, καινοτομίας και περιφερειακής ανάπτυξης. Όχι χώρος έντασης, φόβου ή παραβατικότητας.
Πιστεύετε ότι η κυβέρνηση πρέπει να κάνει την αυτοκριτική της για την υποχώρηση στο θέμα της πανεπιστημιακής αστυνομίας;
Η κυβέρνηση έχει ήδη αξιολογήσει με ειλικρίνεια τον τρόπο εφαρμογής του συγκεκριμένου μέτρου. Η πολιτική ωριμότητα φαίνεται ακριβώς εκεί: στο να μπορείς να βλέπεις τι λειτούργησε, τι δεν λειτούργησε και τι χρειάζεται προσαρμογή.
Η βασική στόχευση, όμως, παραμένει απολύτως σωστή: τα Πανεπιστήμια πρέπει να είναι ασφαλή. Το κρίσιμο δεν είναι η ονομασία ενός σχήματος ή η δημιουργία ενός συγκεκριμένου σώματος. Το κρίσιμο είναι η αποτελεσματικότητα του συστήματος ασφάλειας μέσα στα ΑΕΙ.
Από την προσωπική μου εμπειρία γνωρίζω ότι κάθε Πανεπιστήμιο έχει διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικά χαρακτηριστικά. Τα μεγάλα και κεντρικά ιδρύματα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με οριζόντιες λύσεις. Χρειάζεται συνδυασμός μέτρων: τεχνολογικά εργαλεία, σχέδια ασφάλειας, ελεγχόμενη πρόσβαση, φύλαξη, συνεργασία με τις αρχές και καθαρή διοικητική ευθύνη.
Η κυβέρνηση δεν εγκατέλειψε ποτέ τον στόχο της ασφάλειας στα Πανεπιστήμια. Αντίθετα, προχωρά σε μια πιο λειτουργική και θεσμικά ώριμη προσέγγιση, με μεγαλύτερο βάρος στο αυτοδιοίκητο των ΑΕΙ, στα σύγχρονα μέσα πρόληψης και στην εφαρμογή του νόμου.
Το αποτέλεσμα είναι αυτό που μετράει: να πάψει η μειοψηφική βία να κρατά όμηρο την ακαδημαϊκή ζωή και να μπορούν οι φοιτητές, οι καθηγητές και οι εργαζόμενοι να κάνουν τη δουλειά τους σε ένα περιβάλλον ελευθερίας, ασφάλειας και αξιοπρέπειας.
------
*Ο Νίκος Παπαϊωάννου είναι Υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, αρμόδιος για την Ανωτάτη Εκπαίδευση και πρώην Πρύτανης του ΑΠΘ
