Στην αρχή του 2026 το διεθνές επιχειρηματικό περιβάλλον βρίσκεται αντιμέτωπο με μεγάλα ερωτήματα αναφορικά με την πορεία του παγκόσμιου ΑΕΠ, των γεωπολιτικών εξελίξεων και το πως τα παραπάνω συνθέτουν την ευρύτερη «εικόνα» για το επιχειρείν ανά την υφήλιο.
Σε αυτό το πλαίσιο και αναζητώντας τη γνώμη των ειδικών για το θέμα, το Liberal απευθύνθηκε στην StartupBlink, από τους πλέον αναγνωρισμένους διεθνείς οργανισμούς χαρτογράφησης των startup οικοσυστημάτων.
Ο εν λόγω οργανισμός αποτελεί σημείο αναφοράς διεθνώς στη συγκριτική αποτύπωση των startup οικοσυστημάτων και του επιχειρηματικού περιβάλλοντος που τα υποστηρίζει, με τους δείκτες τους οποίους καταρτίζει να αξιοποιούνται από κυβερνήσεις, επενδυτές και φορείς χάραξης πολιτικής σε δεκάδες χώρες.
Υπενθυμίζεται πως το Liberal είχε αναδείξει το καλοκαίρι του 2025 τις έρευνες της StartupBlink, με τη δημοσίευση του Startup Ecosystem Report (GSEI) του 2025, που αναδείκνυε την παγκόσμια κατάταξη του διεθνούς οικοσυστήματος καινοτομίας.
Με αφορμή την πρόσφατη δημοσίευση του δείκτη Επιχειρηματικού Περιβάλλοντος Καινοτομίας (IBEI), ο Ζιβ Μπαϊντά (Ziv Baida), editor-in-chief και επικεφαλής Ανάπτυξης Δεικτών της StartupBlink, εξηγεί το πως το επιχειρηματικό περιβάλλον διεθνώς αναδιαμορφώνεται βάσει των εξελίξεων.
Παράλληλα, εστιάζει στον αντίκτυπο των εμπορικών εξελίξεων (δασμοί) στην παγκόσμια «σκακιέρα» των νεοφυών επιχειρήσεων και αναλύει την γεωγραφική ισορροπία μεταξύ ΗΠΑ, Ευρώπης και Μέσης Ανατολής.
Συνέντευξη στον Αλέξανδρο Βέλμαχο
Πώς θα αξιολογούσατε την τρέχουσα κατάσταση του οικοσυστήματος καινοτομίας και επιχειρηματικότητας στην Ευρώπη;
Στον IBEI βλέπουμε 4 ευρωπαϊκές χώρες, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία, την Ολλανδία και την Εσθονία. Οι δύο πρώτες δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρωτιά του Ηνωμένου Βασιλείου συνδέεται στενά με τη διασυνοριακή χρηματοοικονομική ισχύ και τους παράγοντες που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση, ενώ η Ελβετία συνδυάζει ισχυρές χρηματοδοτικές συνθήκες με πλεονεκτήματα στη διακυβέρνηση και την ψηφιακή ελευθερία.
Οι κορυφαίες χώρες της Ευρώπης συνδυάζουν συνήθως ισχυρή χρηματοοικονομική συνδεσιμότητα και παράγοντες που διευκολύνουν την πρόσβαση σε κεφάλαια (όπως διασυνοριακές τραπεζικές συναλλαγές, άνοιγμα -openness- των χρηματοοικονομικών εργαλείων και ισχυρή χρηματοδότηση) με υψηλή θεσμική προβλεψιμότητα (ισχυρά στοιχεία διακυβέρνησης/κράτους δικαίου) και συχνά επίσης ισχυρά σήματα λειτουργικού πλαισίου (όπως ελευθερία στο διαδίκτυο και αποτελεσματικά συστήματα αφερεγγυότητας - insolvency systems).
Ωστόσο, ακόμη και μεταξύ των χωρών με τις καλύτερες επιδόσεις, το κόστος διαβίωσης και οι φορολογικές τριβές εμφανίζονται συχνά ως περιορισμοί, ενώ η ακαμψία της εργατικής νομοθεσίας αποτελεί κοινό εμπόδιο σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Η Δυτική και η Βόρεια Ευρώπη κυριαρχούν στην κορυφή της κατάταξης και χαρακτηρίζονται συχνότερα από πλεονεκτήματα χρηματοδότησης + διακυβέρνησης + προβλεψιμότητας.
Πολλές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης παρουσιάζουν διαφορετικό προφίλ: τα πλεονεκτήματα συγκεντρώνονται συχνότερα γύρω από την ευκολία εισόδου και τo openness (όπως η ίδρυση επιχειρήσεων, το άνοιγμα του εμπορίου, η ελευθερία/ταχύτητα του διαδικτύου και η ισχύς του διαβατηρίου), ενώ οι περιορισμοί περιλαμβάνουν συχνότερα το μέγεθος της αγοράς και/ή επαναλαμβανόμενες φορολογικές και εργασιακές τριβές. Η Εσθονία είναι η πιο ξεχωριστή περίπτωση της Ανατολικής Ευρώπης, έχοτντας θέση στην παγκόσμια πρώτη δεκάδα.
Μεταξύ των μεγαλύτερων οικονομιών της Ευρώπης με βάση το ΑΕΠ, το Ηνωμένο Βασίλειο είναι παγκόσμιος ηγέτης, ενώ το επιχειρηματικό περιβάλλον της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Ιταλίας κατατάσσεται σημαντικά χαμηλότερα. Καταγράφεται ως μοτίβο πως αυτές οι μεγαλύτερες οικονομίες αντιμετωπίζουν πιο συστηματικά εμπόδια, που σχετίζονται με λειτουργικές τριβές -ειδικά το εργατικό δίκαιο- παράλληλα με φορολογικές πιέσεις και πιέσεις κόστους, κάτι που διαφέρει από τον τυπικό συνδυασμό «χρηματοδότηση/συνδεσιμότητα + θεσμική ισχύς» των χωρών με τις καλύτερες επιδόσεις.
Πώς συγκρίνεται η Ευρώπη με άλλα σημαντικά παγκόσμια hub, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ, η Ασία και η Μέση Ανατολή;
Η Ευρώπη βρίσκεται σε πολύ καλό επίπεδο αναφορικά με τις συνθήκες του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, αλλά η πιο ακριβής σύγκριση γίνεται σε επίπεδο κορυφαίων χωρών, καθώς κάθε περιοχή περιλαμβάνει τόσο τις χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις όσο και τις χώρες που υστερούν.
Υπό αυτό το πρίσμα, κορυφαίες θέσεις στην παγκόσμια πρώτη δεκάδα καταλαμβάνουν οι ΗΠΑ (1), η Σιγκαπούρη (2), τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (5), ο Καναδάς (6), η Ιαπωνία (8) και η Σαουδική Αραβία (9). Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη έχει περισσότερες χώρες στην παγκόσμια πρώτη δεκάδα από την Ασία (Σιγκαπούρη, Ιαπωνία) ή τη Μέση Ανατολή (ΗΑΕ, Σ. Αραβία), ενώ οι ΗΠΑ κατέχουν την πρώτη θέση επί του συνόλου.
Ωστόσο, η κορυφή δεν αφορά μόνο την κατάταξη, αλλά και την απόσταση, ή αν θέλετε καλύτερα, τη διαφορά: οι ΗΠΑ καταγράφουν το απόλυτο 100 (σε κλίμακα 0-100) και η Σιγκαπούρη ακολουθεί πολύ κοντά (99,14 μονάδες), ενώ υπάρχει μεγαλύτερη απόσταση από το Ηνωμένο Βασίλειο ( 93,90 μονάδες). Αυτό δείχνει ότι το κορυφαίο hub της Ασίας (Σιγκαπούρη) είναι σχεδόν ισοδύναμο με τις ΗΠΑ όσον αφορά τις ευνοϊκές συνθήκες, ενώ η χώρα με την καλύτερη επίδοση στην Ευρώπη βρίσκεται σημαντικά πιο πίσω από τις δύο πρώτες.
Ακόμα, οι 10 πρώτες χώρες δεν έχουν ομοιόμορφη απόσταση μεταξύ τους, υποδηλώνοντας έντονο ανταγωνισμό μετά από την κορυφαία δυάδα.
Κατά τη γνώμη σας, πώς επηρεάζουν σήμερα τις επιχειρήσεις οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι εμπορικοί δασμοί; Παρατηρείτε επιβράδυνση ή δισταγμό στην επιχειρηματική δραστηριότητα λόγω της αυξημένης αβεβαιότητας;
Οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι εμπορικοί δασμοί επηρεάζουν κυρίως τις επιχειρήσεις μέσω τριών καναλιών:
- Διασυνοριακές τριβές,
- Εμπιστοσύνη και
- Συνθήκες χρηματοδότησης.
Στην πράξη, ο αυξημένος γεωπολιτικός κίνδυνος και η αβεβαιότητα των δασμών τείνουν να μεταφράζονται σε περισσότερες τριβές για τις διεθνείς δραστηριότητες και ασθενέστερη εμπιστοσύνη, και μπορούν να συμπέσουν με αυστηρότερες ή λιγότερο ευνοϊκές συνθήκες χρηματοδότησης.
Όπως αποτυπώθηκε και στον Παγκόσμιο Δείκτη του Startup Ecosystem για το 2025, οι ΗΠΑ παραμένουν στην πρώτη θέση, αλλά με σημάδια επιβράδυνσης, με το χαμηλότερο ποσοστό ανάπτυξης οικοσυστήματος μεταξύ των 10 πρώτων χωρών.
Δύο σύντομα παραδείγματα είναι η Ουκρανία και το Ισραήλ.
Για την Ουκρανία, περιγράφουμε ένα περιβάλλον για νεοφυείς επιχειρήσεις που λειτουργεί παρά τις πιέσεις του πολέμου και επισημαίνουμε μια πολιτική που επιδιώκει να είναι συμβατή προς τη δημιουργία διεθνώς συμβατών συνθηκών για ιδρυτές και επενδυτές. Πολλοί επαγγελματίες μετακόμισαν προσωρινά στο εξωτερικό, καθιστώντας την κινητικότητα των ταλέντων και τη συμμετοχή της διασποράς της Ουκρανίας ως ένα βασικό παράγοντα στην ανθεκτικότητα του οικοσυστήματος.
Όσον αφορά το Ισραήλ, οι εξελίξεις των τελευταίων ετών συμβάλλουν στην προβολή των δραστηριοτήτων άμυνας και κυβερνοασφάλειας, ενώ το συγκεκριμένο περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει τη χρηματοδότηση και την προσέλκυση ταλέντων (συμπεριλαμβανομένου του κόστους διαβίωσης και των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η τελευταία).
Συνολικά, η γεωπολιτική και η δασμολογική αβεβαιότητα είναι πιο πιθανό να επηρεάσουν την επιχειρηματικότητα μέσω του openness/διασυνοριακών τριβών, της εμπιστοσύνης και των χρηματοδοτικών περιορισμών. Και η τελευταία ετήσια εικόνα δείχνει μια μετρήσιμη επιβράδυνση της δυναμικής του οικοσυστήματος στη Βόρεια Αμερική -ειδικά στις ΗΠΑ-, παρόλο που δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο αιτία.
Μεσοπρόθεσμα, πιστεύετε ότι ορισμένες περιοχές - όπως η Ασία - θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν την ηγετική θέση των ΗΠΑ στην προσέλκυση κεφαλαίων και ταλέντων για νεοσύστατες επιχειρήσεις;
Η Ασία θα μπορούσε να αμφισβητήσει την υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών στην προσέλκυση κεφαλαίων και ταλέντου, όμως χρειάζεται να κοιτάξουμε την ευρύτερη εικόνα, σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο: τη μετατροπή ενός «μοναδικού κόμβου σχεδόν ισοδύναμου» σε «πολλαπλούς προορισμούς κορυφαίου επιπέδου» (one near-parity hub into multiple top-tier destinations).
Η πρόκληση δεν είναι τόσο το να καλύψει τη διαφορά η Σιγκαπούρη, όσο το αν ένα ευρύτερο σύνολο ασιατικών χωρών μπορεί να προχωρήσει προς το επίπεδο των χωρών με υψηλές επιδόσεις, όπως οι ΗΠΑ.
Αυτό που θα χρειαζόταν, είναι η βελτίωση των συγκεκριμένων δεικτών που σχετίζονται με προσέλκυση κεφαλαίων και ταλέντων:
- Συνθήκες κεφαλαίου και χρηματοδότησης: αύξηση της απόδοσης των στοιχείων που υποστηρίζουν την «πρόσβαση σε Κεφάλαια και Χρηματοοικονομική Υποδομή», συμπεριλαμβανομένης της διαθεσιμότητας χρηματοδότησης, της πρόσβασης σε δάνεια και πιστώσεις, και των «σημάτων» διασυνοριακής χρηματοοικονομικής συνδεσιμότητας, παράλληλα με ενδείξεις που σχετίζονται με την εμπιστοσύνη, όπως η πιστοληπτική ικανότητα.
- Προσέλκυση ταλέντων: ενίσχυση των παραγόντων που καταγράφονται στην «αντίληψη της αγοράς» (ποιότητα διακυβέρνησης, σταθερότητα, ανθρώπινο κεφάλαιο και διεθνής κινητικότητα) και στην «παγκόσμια κινητικότητα και ανοιχτότητα» (συμπεριλαμβανομένης της γνώσης της αγγλικής γλώσσας, του κόστους διαβίωσης, της εμπορικής ανοιχτότητας και της ισχύος του διαβατηρίου). Η μεσοπρόθεσμη δοκιμασία είναι αν αυτά τα πλεονεκτήματα θα «ανοίξουν» το αν θα καταστούν κοινά σε πολλές ασιατικές χώρες και δεν θα συγκεντρωθούν σε ένα ή δύο hub.
Η Κίνα πρέπει να αντιμετωπιστεί κάπως διαφορετικά, επειδή συνδυάζει σημαντικά πλεονεκτήματα με σαφείς περιορισμούς. Το προφίλ της Κίνας υπογραμμίζει τα ισχυρά επιχειρηματικά κίνητρα και επισημαίνει την ισχυρή απόδοση σε όρους δανεισμού/πιστωτικών συνθηκών.
Η ίδια περιγραφή δείχνει επίσης ότι η ευρύτερη ανοιχτότητα θα ενίσχυε την ελκυστικότητα της Κίνας ως παγκόσμιου κόμβου και ότι η ψηφιακή υποδομή έχει περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης - παράγοντες που έχουν άμεση σημασία για την προσέλκυση διεθνών ιδρυτών επιχειρήσεων και ταλέντων. Αλλά πόσο πιθανή είναι μια τέτοια ευρύτερη ανοιχτότητα; (αφήνουμε την απάντηση σε αυτό το ερώτημα στον κάθε αναγνώστη).
Συνολικά, η περιοχή της Ασίας-Ειρηνικού διαθέτει μια βάση επιδόσεων στην οποία μπορεί να στηριχθεί, αλλά η διαρκής πρόκληση για τις ΗΠΑ εξαρτάται από το αν οι συνθήκες που ευνοούν τη διασυνοριακή επέκταση και την προσέλκυση ταλέντων θα εξαπλωθούν σε πολλούς προορισμούς της Ασίας, και όχι μόνο σε έναν ή δύο hub.
