Η Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας κα Χριστίνα – Μαρία Κράββαρη μιλά στο Liberal.gr και στη Σοφία Κωστάρα για την αναγέννηση στον τομέα της Δημόσιας Υγείας στη χώρα μας, τα έργα του ΤΑΑ, την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, τις πολιτικές για τα παιδιά και τις μεγάλες προκλήσεις της σύγχρονης εποχής.
- Η Δημόσια Υγεία φαίνεται να μετατοπίζεται από τη θεραπεία στην πρόληψη. Ποιο είναι το όραμά σας για αυτή τη μετάβαση και ποιες είναι οι βασικές σας προτεραιότητες για την επόμενη περίοδο;
Η μετάβαση από ένα σύστημα που παραδοσιακά εστίαζε κυρίως στη θεραπεία, σε ένα σύστημα που επενδύει στρατηγικά στην πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση, αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις Δημόσιας Υγείας στη χώρα μας και σαφή κυβερνητική προτεραιότητα.
Το όραμά μας είναι ένα σύγχρονο, ανθεκτικό και ανθρωποκεντρικό σύστημα υγείας, το οποίο δεν θα περιμένει τον πολίτη να νοσήσει για να παρέμβει, αλλά θα επενδύει ενεργά στη διατήρηση της υγείας, στη μείωση των ανισοτήτων και στην ενίσχυση της ποιότητας ζωής σε όλα τα στάδια του βίου.
Η πανδημία ανέδειξε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι η Δημόσια Υγεία δεν αποτελεί απλώς έναν επιμέρους τομέα πολιτικής, αλλά κρίσιμο πυλώνα κοινωνικής συνοχής, εθνικής ανθεκτικότητας και βιώσιμης ανάπτυξης. Για αυτόν τον λόγο, η πρόληψη, η υγειονομική ετοιμότητα, η ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας και η ενδυνάμωση της κοινότητας αποτελούν πλέον βασικούς άξονες του εθνικού σχεδιασμού.
Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Υγείας, αξιοποιώντας σημαντικούς πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, υλοποιεί ένα ευρύ πλέγμα μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που αλλάζουν ουσιαστικά το αποτύπωμα της Δημόσιας Υγείας στη χώρα. Πρόκειται για έργα που αφορούν τα εθνικά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, την ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την ψυχική υγεία, την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, την πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας, αλλά και την ενίσχυση της υγειονομικής ετοιμότητας απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μετάβαση προς πολιτικές βασισμένες σε δεδομένα, τεκμηρίωση και αξιολόγηση αποτελεσματικότητας. Η Δημόσια Υγεία σήμερα απαιτεί σύγχρονα εργαλεία επιδημιολογικής επιτήρησης, αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και διεπιστημονική συνεργασία. Δεν αρκεί να θεραπεύουμε οφείλουμε να προβλέπουμε, να προλαμβάνουμε και να προστατεύουμε.
Για την επόμενη περίοδο, οι βασικές μας προτεραιότητες είναι η περαιτέρω ενίσχυση της πρόληψης σε όλο τον κύκλο ζωής, η μείωση των κοινωνικών και γεωγραφικών ανισοτήτων στην υγεία, η ανάπτυξη υπηρεσιών κοινοτικής και πρωτοβάθμιας φροντίδας, η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας του πληθυσμού, η προστασία των παιδιών και των εφήβων από σύγχρονους κινδύνους, καθώς και η μετάβαση σε ένα νέο «παράδειγμα» δημόσιας υγείας, με επίκεντρο την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση.
Η Δημόσια Υγεία δεν είναι μόνο πολιτική υγείας. Είναι πολιτική ζωής, κοινωνικής ευθύνης και επένδυση στο μέλλον της χώρας.
- Τα εθνικά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου έχουν επεκταθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ποια είναι τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα και πώς διασφαλίζεται η ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών;
Τα εθνικά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου αποτελούν μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις πρόληψης που υλοποιήθηκαν στη χώρα τις τελευταίες δεκαετίες. Για πρώτη φορά η Ελλάδα απέκτησε ένα οργανωμένο, εθνικής εμβέλειας σύστημα πρόληψης με πληθυσμιακή στόχευση, ψηφιακή υποστήριξη και δωρεάν πρόσβαση για όλους τους πολίτες.
Μέσα από το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, υλοποιούνται προγράμματα για τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τη νεφρική δυσλειτουργία, καθώς και για την παχυσαρκία ενηλίκων, διευρύνοντας σταδιακά το πεδίο της οργανωμένης πρόληψης στη χώρα.
Τα αποτελέσματα είναι ήδη εξαιρετικά σημαντικά. Έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 8 εκατομμύρια δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, ενώ έχουν εντοπιστεί περισσότερα από 170.000 «ύποπτα ευρήματα», τα οποία οδηγήθηκαν έγκαιρα σε περαιτέρω διερεύνηση και αντιμετώπιση, σώζοντας ουσιαστικά ανθρώπινες ζωές μέσω της έγκαιρης διάγνωσης.
Η ισότιμη πρόσβαση αποτελεί θεμελιώδη αρχή του σχεδιασμού μας. Για αυτό αξιοποιείται η άυλη συνταγογράφηση και η αυτόματη ενημέρωση των πολιτών, ενώ παράλληλα αναπτύσσονται συνεργασίες με δημόσιες και ιδιωτικές δομές υγείας σε όλη τη χώρα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η δράση των Κινητών Ομάδων Υγείας (ΚΟΜΥ), οι οποίες φέρνουν υπηρεσίες πρόληψης και δημόσιας υγείας σε απομακρυσμένες, νησιωτικές, ορεινές και δυσπρόσιτες περιοχές, διασφαλίζοντας ότι κανένας πολίτης δεν μένει πίσω λόγω γεωγραφικών ή κοινωνικών περιορισμών.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η χώρα αποκτά σταδιακά μια νέα αντίληψη για την πρόληψη και τη φροντίδα της υγείας. Και αυτό αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη αλλαγή νοοτροπίας που έχει ανάγκη ένα σύγχρονο σύστημα υγείας.
- Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας αποτελεί τον βασικό πυλώνα ενός αποτελεσματικού συστήματος υγείας. Ποιες είναι οι βασικές παρεμβάσεις που προωθείτε και πώς συνδέονται με την πρόληψη και τη διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων;
Η διεθνής εμπειρία και οι κατευθύνσεις του World Health Organization επιβεβαιώνουν ότι ισχυρά συστήματα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας συνδέονται με καλύτερους δείκτες υγείας, μικρότερες ανισότητες και πιο βιώσιμα συστήματα περίθαλψης.
Στην Ελλάδα προωθούμε μια συνολική αναβάθμιση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ώστε να αποτελέσει τον πρώτο και ουσιαστικότερο χώρο πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης, διαχείρισης χρόνιων νοσημάτων και κοινοτικής παρέμβασης.
Μέσα από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας υλοποιούνται ανακαινίσεις και εκσυγχρονισμός Κέντρων Υγείας, ψηφιακή αναβάθμιση υπηρεσιών, ανάπτυξη προγραμμάτων κατ’ οίκον φροντίδας και ενίσχυση προληπτικών υπηρεσιών στην κοινότητα.
Παράλληλα, σε συνεργασία με τον World Health Organization αναπτύσσεται ο «Οδικός Χάρτης του Πολίτη στο Σύστημα Υγείας», μια σημαντική πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην καλύτερη πλοήγηση του πολίτη μέσα στο σύστημα υπηρεσιών υγείας, ενισχύοντας τη συνέχεια της φροντίδας και την πρόσβαση στις κατάλληλες υπηρεσίες την κατάλληλη στιγμή.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η ανάπτυξη των Ιατρείων Χρονίων Νοσημάτων στα Κέντρα Υγείας, τα οποία δημιουργούν ένα πιο οργανωμένο πλαίσιο παρακολούθησης και διαχείρισης ασθενών με χρόνια νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Καθοριστικό ρόλο έχει επίσης ο θεσμός του Προσωπικού Γιατρού, ο οποίος ενισχύει τη συνέχεια της φροντίδας, την πρόληψη και τη μακροχρόνια παρακολούθηση του πολίτη μέσα στο σύστημα υγείας.
Παράλληλα, υλοποιείται ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα εκπαίδευσης ανθρώπινου δυναμικού στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, με περισσότερους από 10.000 επαγγελματίες υγείας όλων των ειδικοτήτων να συμμετέχουν σε εκπαιδευτικά προγράμματα αναβάθμισης δεξιοτήτων.
Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας είναι το φυσικό πεδίο εφαρμογής της πρόληψης. Εκεί εντοπίζονται εγκαίρως οι παράγοντες κινδύνου, προωθούνται οι εμβολιασμοί, εφαρμόζονται τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου και υποστηρίζονται οι πολίτες στη διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων.
Στόχος μας είναι ένα πιο κοντινό, προσβάσιμο και ανθρωποκεντρικό σύστημα φροντίδας, με έμφαση στην κοινότητα και όχι αποκλειστικά στο νοσοκομείο.
- Πώς αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των πολιτικών Δημόσιας Υγείας; Υπάρχουν συγκεκριμένοι δείκτες ή μηχανισμοί που σας επιτρέπουν να μετράτε τον πραγματικό τους αντίκτυπο;
Η σύγχρονη Δημόσια Υγεία δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε καλές προθέσεις. Οφείλει να στηρίζεται σε δεδομένα, τεκμηρίωση και μετρήσιμα αποτελέσματα. Για αυτόν τον λόγο αναπτύσσουμε σταδιακά ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης των πολιτικών υγείας, αξιοποιώντας επιδημιολογικά δεδομένα, ψηφιακά εργαλεία, μητρώα ασθενών και δείκτες δημόσιας υγείας.
Η αξιολόγηση αφορά τόσο τη συμμετοχή των πολιτών σε προγράμματα πρόληψης και προσυμπτωματικού ελέγχου, όσο και τη δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης, τη βελτίωση της πρόσβασης στις υπηρεσίες, τη μείωση παραγόντων κινδύνου, τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα από χρόνια νοσήματα. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται πλέον και σε δείκτες ποιότητας ζωής, ψυχικής ανθεκτικότητας και κοινωνικών ανισοτήτων στην υγεία.
Η αξιοποίηση της ψηφιακής υγείας και των νέων πληροφοριακών συστημάτων επιτρέπει για πρώτη φορά πιο αξιόπιστη αποτύπωση του πραγματικού αντίκτυπου των πολιτικών δημόσιας υγείας στον πληθυσμό. Παράλληλα, συνεργαζόμαστε με ακαδημαϊκά ιδρύματα, επιστημονικούς φορείς και ευρωπαϊκούς οργανισμούς ώστε οι πολιτικές να αξιολογούνται με διεθνώς αναγνωρισμένα κριτήρια και βέλτιστες πρακτικές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η παρακολούθηση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, τα οποία συνοδεύονται από αυστηρά ορόσημα, δείκτες απόδοσης και μηχανισμούς λογοδοσίας.
Η πραγματική επιτυχία μιας πολιτικής Δημόσιας Υγείας αποτυπώνεται τελικά στην καθημερινότητα του πολίτη: στο αν ζει περισσότερο και καλύτερα, στο αν έχει ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και στο αν το κράτος μπορεί να παρεμβαίνει έγκαιρα, οργανωμένα και αποτελεσματικά πριν η ασθένεια εξελιχθεί σε σοβαρό κοινωνικό και υγειονομικό πρόβλημα.
- Η πρόληψη σήμερα δεν περιορίζεται στη σωματική υγεία, αλλά περιλαμβάνει και την ψυχική υγεία, τις εξαρτήσεις και τους κοινωνικούς προσδιοριστές της υγείας. Πώς διαμορφώνεται μια ολοκληρωμένη πολιτική Δημόσιας Υγείας που να ανταποκρίνεται σε αυτές τις σύνθετες προκλήσεις;
Η Δημόσια Υγεία του 21ου αιώνα είναι πολυπαραγοντική και βαθιά διατομεακή. Η υγεία δεν καθορίζεται μόνο από το σύστημα περίθαλψης, αλλά και από το περιβάλλον, την εργασία, την εκπαίδευση, την οικονομική κατάσταση, την ψυχική ανθεκτικότητα και τις κοινωνικές συνθήκες ζωής.
Για αυτόν τον λόγο, η πολιτική μας βασίζεται σε μια ολιστική προσέγγιση που συνδέει τη σωματική και ψυχική υγεία, την πρόληψη των εξαρτήσεων, την κοινωνική προστασία και τη μείωση των ανισοτήτων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδουμε στην ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην κοινότητα, στην αποστιγματοποίηση των ψυχικών διαταραχών, στην πρόληψη και αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, καθώς και στην υποστήριξη ευάλωτων πληθυσμών.
Η χώρα μας προχωρά σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα των εξαρτήσεων, με έμφαση στη συνέχεια της φροντίδας, στην πρόληψη, στη θεραπεία, στην κοινωνική επανένταξη και στη διυπουργική συνεργασία. Παράλληλα, αναγνωρίζουμε όλο και περισσότερο τον ρόλο των κοινωνικών προσδιοριστών της υγείας και την ανάγκη πολιτικών που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και την ανθεκτικότητα των κοινοτήτων.
Η Δημόσια Υγεία δεν μπορεί να ασκείται αποσπασματικά. Απαιτεί συνεργασία μεταξύ διαφορετικών τομέων πολιτικής, επιστημονική τεκμηρίωση και ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας.
- H υγεία των παιδιών και των εφήβων αποτελεί σημαντική προτεραιότητα με πρωτοβουλίες για την παχυσαρκία, τις εξαρτήσεις και το ψηφιακό περιβάλλον. Πώς αξιολογείτε αυτές τις παρεμβάσεις και ποιο είναι το επόμενο βήμα για μια πιο προστατευμένη και υγιή νέα γενιά;
Η προστασία της υγείας των παιδιών και των εφήβων αποτελεί στρατηγική επένδυση για το μέλλον της κοινωνίας. Οι σύγχρονες απειλές για την υγεία των νέων είναι πολυδιάστατες και περιλαμβάνουν όχι μόνο τη σωματική υγεία, αλλά και την ψυχική ευημερία, τις συμπεριφορικές εξαρτήσεις, τη διατροφή και το ψηφιακό περιβάλλον.
Η παιδική παχυσαρκία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις Δημόσιας Υγείας στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη χώρα μας. Για αυτόν τον λόγο, το Υπουργείο Υγείας, σε συνεργασία με την UNICEF, υλοποιεί ένα ολοκληρωμένο εθνικό πρόγραμμα για την πρόληψη και αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας, με δράσεις που αφορούν τη διατροφική εκπαίδευση, τη σωματική άσκηση, την ενδυνάμωση των οικογενειών και την προαγωγή υγιεινών συνηθειών ήδη από την παιδική ηλικία.
Παράλληλα, αναπτύσσεται το πρόγραμμα Προαγωγής της Υγείας Παιδιών και Εφήβων, το οποίο ενισχύει την πρόληψη, την ψυχοκοινωνική υποστήριξη και την αγωγή υγείας στη σχολική και κοινοτική ζωή.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στην προστασία των ανηλίκων από το κάπνισμα, το αλκοόλ και τις νέες μορφές εξάρτησης. Οι σχετικές νομοθετικές παρεμβάσεις ενισχύουν το πλαίσιο προστασίας των παιδιών και των εφήβων από προϊόντα και συμπεριφορές υψηλού κινδύνου.
Ταυτόχρονα, το ψηφιακό περιβάλλον αποτελεί πλέον κρίσιμο πεδίο Δημόσιας Υγείας. Το Kids Wallet και οι νέες πολιτικές προστασίας ανηλίκων από ακατάλληλο ψηφιακό περιεχόμενο λειτουργούν ως σημαντικά εργαλεία ελέγχου ηλικίας και προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι πρωτοβουλίες που ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός για την αυστηροποίηση της προστασίας των ανηλίκων και τον περιορισμό της ανεξέλεγκτης πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών σε επιβλαβές διαδικτυακό περιεχόμενο.
Το επόμενο μεγάλο βήμα είναι η διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης φιλοσοφίας πρόληψης ήδη από την παιδική ηλικία. Μιας προσέγγισης που θα ενδυναμώνει τα παιδιά όχι μόνο να αποφεύγουν τους κινδύνους, αλλά να αναπτύσσουν ψυχική ανθεκτικότητα, υγιείς συμπεριφορές, κριτική σκέψη και κοινωνικές δεξιότητες.
Συμπερασματικά, η Δημόσια Υγεία στην Ελλάδα αλλάζει σελίδα. Με στρατηγικό σχεδιασμό, ισχυρή πολιτική βούληση και αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, οικοδομούμε ένα νέο μοντέλο υγείας που επενδύει στην πρόληψη, στην ισότητα, στην επιστημονική τεκμηρίωση και στον άνθρωπο.
Γιατί η πραγματική δύναμη ενός συστήματος υγείας δεν μετριέται μόνο από την ικανότητά του να θεραπεύει, αλλά κυρίως από την ικανότητά του να προστατεύει έγκαιρα τη ζωή, την αξιοπρέπεια και το μέλλον των πολιτών του.
