Στις Ηνωμένες Πολιτείες συνέβη κάτι που στην Ελλάδα δύσκολα θα δούμε στα δελτία ειδήσεων. Μια 22χρονη γυναίκα, η Fox Varian, κέρδισε την πρώτη αγωγή ιατρικής αμέλειας εναντίον του ψυχολόγου και του πλαστικού χειρουργού της. Στα 16 της, με τη δική τους εισήγηση, υποβλήθηκε σε διπλή μαστεκτομή στο πλαίσιο «αλλαγής φύλου». Σήμερα, έχοντας απομακρυνθεί από την ταυτότητα «τρανς», τους κατηγορεί ότι δεν λειτούργησαν ως γιατροί αλλά ως φορείς μιας ιδεολογίας. Οι ένορκοι στο Westchester της Νέας Υόρκης συμφώνησαν και της επιδίκασαν 2 εκατομμύρια δολάρια, στην πρώτη νικηφόρα αγωγή detransitioner (ατόμου που αφού πέρασε διαδικασία αλλαγής φύλου, προσπαθεί αργότερα να την αναιρέσει και να επιστρέψει στο αρχικό του φύλο) που έφτασε ποτέ μέχρι ετυμηγορία.
Η υπόθεση δεν αμφισβήτησε θεωρητικά την ύπαρξη της ιατρικής φροντίδας για την επιβεβαίωση φύλου. Εστίασε σε κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: παραβίαση των προτύπων φροντίδας, ελλιπή διερεύνηση των πολλαπλών ψυχικών προβλημάτων της Varian και ανύπαρκτη στην πράξη «ενημερωμένη συναίνεση» για μια μη αναστρέψιμη επέμβαση σε ανήλικο άτομο. Η νεαρή κοπέλα, ενώ είχε ιστορικό κατάθλιψης, άγχους, διατροφικής διαταραχής και αυτισμού, πέρασε μέσα σε λίγους μήνες από αμφιβολίες για το φύλο της σε χειρουργική μαστεκτομή. Το σώμα ενόρκων έκρινε ότι οι γιατροί της πρόδωσαν την ίδια την επιστήμη τους.
Το νομικό βάρος είναι τεράστιο. Πάνω από είκοσι παρόμοιες αγωγές detransitioners εκκρεμούν στις ΗΠΑ και πλέον γιατροί, ψυχολόγοι, και ασφαλιστικές εταιρίες ξέρουν ότι ένα δικαστήριο μπορεί να θεωρήσει τις fast track επεμβάσεις σε ανηλίκους όχι «προοδευτική φροντίδα», αλλά ιατρική αμέλεια με σοβαρές αποζημιώσεις.
Ταυτόχρονα, η υπόθεση Varian ήρθε ακριβώς τη στιγμή που ραγίζει η ιδεολογικά φορτισμένη «ομοφωνία» γύρω από τις χειρουργικές παρεμβάσεις σε ανηλίκους. Η American Society of Plastic Surgeons, η μεγαλύτερη ένωση πλαστικών χειρουργών στις ΗΠΑ, ανακοίνωσε ότι συνιστά οι επεμβάσεις αλλαγής στήθους, γεννητικών οργάνων και προσώπου να μην γίνονται κάτω από τα 19. Η ίδια γραμμή, με πιο προσεκτική γλώσσα, υιοθετήθηκε από την American Medical Association. Στη Σουηδία, στη Φινλανδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι κρατικές υπηρεσίες υγείας ήδη αντιμετωπίζουν τα ιατρικά πρωτόκολλα για ανηλίκους ως ουσιαστικά πειραματικά και περιορίζουν δραστικά ορμόνες και χειρουργεία σε εφήβους.
Και μέσα σε αυτή τη θύελλα έρχεται μια σχεδόν άγνωστη στην Ελλάδα πτυχή. Επί προεδρίας Biden, την ώρα που δεκάδες συντηρητικές πολιτείες απαγόρευαν πλήρως ή περιόριζαν αυστηρά το gender affirming care για ανηλίκους, μια άλλη ομάδα «μπλε» πολιτειών κινήθηκε στην αντίθετη κατεύθυνση. Ψήφισαν νόμους που ουσιαστικά μείωναν τον ρόλο των γονέων στις αποφάσεις για τέτοιας φύσης φροντίδα. Στο Όρεγκον, για παράδειγμα, ο νόμος επιτρέπει εδώ και χρόνια σε ανηλίκους 15 ετών και άνω να συναινούν μόνοι τους στη δική τους ιατρική περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής φύλου, χωρίς γονική έγκριση. Παράλληλα, πολιτείες όπως η Καλιφόρνια αυτοχαρακτηρίστηκαν «καταφύγια» για παιδιά που ταξιδεύουν από άλλες πολιτείες για να λάβουν τέτοια φροντίδα, περιορίζοντας τη δυνατότητα των γονέων και των δικαστηρίων άλλων πολιτειών να παρέμβουν.
Με απλά λόγια, την εποχή Biden διαμορφώθηκε ένα παράδοξο: από τη μία πλευρά πολιτείες που ποινικοποιούν το gender affirming care σε ανηλίκους, από την άλλη πολιτείες που διευρύνουν την πρόσβαση μέχρι το σημείο να επιτρέπουν σε εφήβους να λάβουν σοβαρή ιατρική φροντίδα με ελάχιστη ή και καθόλου ουσιαστική γονική συμμετοχή. Η σύγκρουση δεν είναι μόνο πολιτισμική. Είναι και βαθιά θεσμική: ποιος αποφασίζει για το σώμα ενός ανηλίκου, ο γονιός, ο γιατρός, ο ακτιβιστής ή ο νομοθέτης;
Εδώ ακριβώς πρέπει να μιλήσει ο φιλελευθερισμός. Για τους ενηλίκους, η απάντηση είναι καθαρή. Αν ένας 25χρονος, μετά από σοβαρή ενημέρωση για κινδύνους, εναλλακτικές και μη αναστρέψιμες συνέπειες, επιλέξει ορμονοθεραπεία ή χειρουργείο, η επιλογή ανήκει σε εκείνον. Η πολιτεία οφείλει να προστατεύει την ιδιωτική του ζωή και την σωματική του ακεραιότητα από βία και διακρίσεις και να διασφαλίζει ότι οι γιατροί ακολουθούν διαφανή, επιστημονικά πρότυπα. Αλλά δεν έχει δικαίωμα να λειτουργεί πατερναλιστικά στο σώμα του ενήλικου πολίτη.
Για τα παιδιά και τους εφήβους όμως, η απάντηση είναι εντελώς διαφορετική. Ο ίδιος ο νόμος αναγνωρίζει ότι η κρίση τους δεν έχει ωριμάσει: δεν μπορούν να πάρουν στεγαστικό, να αγοράσουν αλκοόλ ή να υπογράψουν σοβαρά συμβόλαια. Κι όμως, κάποιοι ζητούν από αυτούς τους εφήβους να αποφασίσουν αν θα αφαιρέσουν υγιή όργανα ή θα πάρουν ορμόνες με μη αναστρέψιμες παρενέργειες. Ποιος ακριβώς πιστεύει ότι αυτό συνάδει με το «πρώτον μη βλάπτειν» που κληρονομήσαμε από τον Ιπποκράτη;
Το πρόβλημα με την φροντίδα επιβεβαίωσης φύλου στους ανηλίκους δεν είναι ότι προσφέρει βοήθεια σε τρανς ανθρώπους - αυτό είναι ακόμα υπό διερεύνηση. Είναι ότι σε πολλές χώρες μετατράπηκε σε ιδεολογικό δόγμα. Η «επιβεβαίωση» έγινε αυτοσκοπός. Κάθε επιφύλαξη ψυχιάτρου καταγγέλλεται ως «conversion therapy», κάθε αίτημα για περισσότερα δεδομένα βαφτίζεται «τρανσοφοβία». Έτσι όμως δεν λειτουργεί η ιατρική, έτσι λειτουργεί ο ακτιβισμός. Και όταν φτάσει η τρομακτική στιγμή που ο ακτιβισμός φοράει λευκή μπλούζα και κρατά νυστέρι, αργά ή γρήγορα ακολουθεί και η στιγμή της νομικής κρίσης. Η υπόθεση Varian είναι η πρώτη. Δεν θα είναι η τελευταία.
Η φιλελεύθερη στάση για την Ελλάδα οφείλει να είναι κρυστάλλινη. Σεβασμός και νομική προστασία για τους ενήλικους τρανς συμπολίτες μας, χωρίς δαιμονοποίηση και χωρίς ηθικό πανικό. Ταυτόχρονα, ξεκάθαρο «όχι» σε μη αναστρέψιμες ιατρικές παρεμβάσεις σε ανηλίκους, ιδιαίτερα όταν ο ρόλος των γονέων παρακάμπτεται ή μετατρέπεται σε τυπική υπογραφή κάτω από ιδεολογική πίεση. Όταν αφήνεις την ιδεολογία να υποκαταστήσει την ιατρική και τη γονική φροντίδα, στο τέλος πληρώνουν οι πιο αδύναμοι: τα παιδιά.
