Τα ελληνικά μέσα έσπευσαν να περιγράψουν την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο ως «διαβεβαίωση φιλίας υπό τον όρο να γίνει η Ευρώπη MAGA». Είναι μια βολική παρανόηση. Μεταφράζει μια ευρωπαϊκή συζήτηση σε αμερικανικό εμφύλιο, της κολλά ένα σύνθημα, και μετά την απορρίπτει ως εισαγόμενο δηλητήριο. Έτσι αποφεύγεται το δύσκολο ερώτημα. Μήπως αυτά που είπε δεν είναι «τραμπικά», αλλά απλώς αυτονόητα που εμείς σταματήσαμε να λέμε δυνατά.
Τα προβλήματα που εντοπίζει ο Ρούμπιο στην Ευρώπη δεν είναι καινούρια. Τα ζούμε χρόνια. Και οι λύσεις που υπονοεί δεν είναι αμερικανικές. Είναι ευρωπαϊκές, παλιές, σχεδόν κλασικές. Το έθνος κράτος, η κυριαρχία, η λογοδοσία, η παραγωγική βάση, η αποτροπή, τα όρια. Η Ευρώπη δίδαξε στον κόσμο ότι η ελευθερία χρειάζεται θεσμούς και θεσμοί χρειάζονται κοινότητα. Δεν το ανακάλυψε καμία Ουάσιγκτον.
Πρώτα το κλίμα. Από πότε η κλιματική θρησκεία έγινε βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας; Από πότε η ενεργειακή πολιτική αντιμετωπίζεται ως ηθική μύηση και όχι ως εργαλείο ευημερίας, ασφάλειας και ανταγωνιστικότητας; Η τεχνολογία και η καινοτομία μπορούν να μειώσουν ρύπους χωρίς να γκρεμίσουν την οικονομία. Όμως όταν η πολιτική γίνεται τελετουργικό ενοχής, το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο. Ακριβή ενέργεια, αποβιομηχανοποίηση, κόστος στα μεσαία στρώματα, και στο τέλος «καθαρή» συνείδηση μέσω εισαγωγών από χώρες που ρυπαίνουν πολύ περισσότερο. Δεν είναι πράσινη μετάβαση αυτό. Είναι πράσινη υποκρισία με τεράστιο και κρυφό λογαριασμό.
Μετά η σχέση μας με την ιστορία. Από πότε η ντροπή για το παρελθόν μας έγινε προϋπόθεση κοινωνικής ειρήνης; Η ήπειρος μας δεν είναι άσπιλη. Ως γηραιά που είναι, έχει υπέρλαμπρες και σκοτεινές σελίδες στην ιστορία της. Όταν ο δημόσιος λόγος επιτρέπει μόνο αυτομαστίγωμα, προκειμένου να μην θιχτούν μειονότητες και προοδευτικοί, τότε διαλύει το κοινό νήμα. Και όταν σπάει το κοινό νήμα, δεν κερδίζει η αρετή. Κερδίζει ο κυνισμός.
Τρίτο και κρισιμότερο, το έθνος κράτος. Από πότε η αποδυνάμωσή του βαφτίστηκε «ευρωπαϊκή ολοκλήρωση»; Η συνεργασία μεταξύ κρατών είναι πολιτισμικό επίτευγμα. Η κατάργηση της πολιτικής ευθύνης δεν είναι. Όταν αρμοδιότητες και εξουσία φεύγουν διαρκώς προς υπερεθνικά κέντρα που δεν λογοδοτούν στον ψηφοφόρο, η δημοκρατία γίνεται σκηνικό. Οι πολίτες νιώθουν ότι ψηφίζουν, αλλά δεν αποφασίζουν. Κι όταν η ψήφος δεν αλλάζει τίποτα, τότε αλλάζει ο ψηφοφόρος. Γίνεται πιο οργισμένος, πιο καχύποπτος, πιο έτοιμος να ρίξει σπίρτο. Αυτή είναι η πραγματική πολιτική οικονομία του λαϊκισμού, όχι τα tweets. Για αυτό και στη χώρα μας, από την αρχή του θεσμού των ευροεκλογών τα μικρότερα και πιο ακραία κόμματα έπαιρναν μεγαλύτερα ποσοστά από ότι στις εθνικές εκλογές.
Τέταρτο, εμπόριο και μετανάστευση. Ο Ρούμπιο δεν είπε ότι δεν υπήρξαν οφέλη. Είπε ότι οι ελίτ μιλούν μόνο για τα οφέλη και θάβουν τα κόστη. Η αποβιομηχάνιση δεν είναι αφηρημένη «μετάβαση». Είναι απώλεια ικανοτήτων, εξάρτηση από ανταγωνιστές, ευαλοτότητα σε κρίσεις. Και η πολιτική των συνόρων δεν είναι ζήτημα καλών προθέσεων. Είναι ζήτημα ελέγχου. Όταν η κλίμακα και ο ρυθμός των ροών αγνοούν την ικανότητα ενσωμάτωσης, διαβρώνεται η κοινωνική συνοχή. Αυτή η φράση δεν είναι κώδικας μίσους. Είναι περιγραφή μιας πραγματικότητας που, όταν την αγνοείς, επιστρέφει ως φόβος, γκετοποίηση, εγκληματικότητα, και στο τέλος ως πιο βαρύ κράτος.
Αυτό που ενόχλησε δεν είναι ότι ένας Αμερικανός μίλησε αυστηρά. Είναι ότι είπε πράγματα που σκέφτονται πολλοί Ευρωπαίοι και δεν τα ακούν από τους δικούς τους. Γι’ αυτό τα ελληνικά ΜΜΕ κατέφυγαν στο σχήμα «γίνετε MAGA». Επειδή αλλιώς θα έπρεπε να παραδεχθούν ότι η απόσταση ανάμεσα στις ελίτ και στις κοινωνίες έχει γίνει χάσμα. Η ομιλία του Ρούμπιο δεν είναι μια αμερικανική οδηγία μεταμφίεσης. Είναι ένα καμπανάκι. Και το καμπανάκι χτυπά για μια Ευρώπη που έμαθε να διοικεί αντί να κυβερνά, να ηθικολογεί αντί να αποφασίζει, να μεταθέτει το κόστος αντί να το αναλαμβάνει.
Αν σήμερα το αίτημα για κυριαρχία, ασφάλεια, παραγωγή και όρια ακούγεται “ξένο”, τότε το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιος θέλει να μας κάνει MAGA. Το πρόβλημα είναι ότι εμείς ξεχάσαμε πότε ακριβώς σταματήσαμε να είμαστε Ευρώπη.
