Η επόμενη συνταγματική αναθεώρηση δεν έχει αξία αν περιοριστεί σε διακηρύξεις. Το Σύνταγμα υπάρχει για να βάζει όρια στην εξουσία. Και σήμερα το πιο αναγκαίο όριο είναι δημοσιονομικό. Η Ελλάδα χρειάζεται έναν καθαρό κανόνα που να μην επιτρέπει στην εκάστοτε κυβέρνηση να αυξάνει τις συνολικές κρατικές δαπάνες με ρυθμό ταχύτερο από την αύξηση του ΑΕΠ.
Η πρόταση είναι απλή και απολύτως λογική. Να κατοχυρωθεί συνταγματικά ότι η ετήσια αύξηση των κρατικών δαπανών δεν μπορεί να υπερβαίνει τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας. Όταν η οικονομία μεγαλώνει κατά 3%, το κράτος δεν μπορεί να μεγαλώνει κατά 6% ή 8%. Δεν μπορεί να απορροφά ολοένα μεγαλύτερο μέρος του παραγόμενου πλούτου μόνο και μόνο επειδή το επιθυμεί η εκάστοτε πολιτική πλειοψηφία.
Βεβαίως, ένα σοβαρό κράτος χρειάζεται και εξαιρέσεις για πραγματικές έκτακτες ανάγκες. Πόλεμος, πανδημία, φυσική καταστροφή ή άλλη εθνική κρίση μπορούν να δικαιολογούν προσωρινή απόκλιση από τον κανόνα. Αλλά αυτή η εξαίρεση πρέπει να ορίζεται αυστηρά. Να απαιτεί αυξημένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, σαφή χρονικό ορίζοντα και ρητή υποχρέωση επιστροφής στην κανονικότητα. Αλλιώς κάθε εκλογικός κύκλος θα βαφτίζεται «έκτακτη συνθήκη» και ο κανόνας θα καταντήσει διακοσμητικός.
Το πρώτο μεγάλο όφελος αυτής της πολιτικής είναι ότι επιβάλλει πειθαρχία στην εξουσία. Οι κυβερνήσεις έχουν μόνιμο κίνητρο να ξοδεύουν περισσότερα. Μοιράζουν παροχές σήμερα και μεταθέτουν το κόστος για αύριο. Ένας συνταγματικός φραγμός αλλάζει το πλαίσιο. Υποχρεώνει την κυβέρνηση να θέτει προτεραιότητες, να κόβει περιττές δαπάνες και να λογοδοτεί για κάθε ευρώ. Αυτό είναι η ουσία της υπεύθυνης διακυβέρνησης. Όχι, να υπόσχεσαι τα πάντα σε όλους, αλλά να αποδέχεσαι ότι οι πόροι είναι πεπερασμένοι.
Το δεύτερο όφελος είναι ότι δημιουργεί χώρο για χαμηλότερους φόρους και ισχυρότερη ανάπτυξη. Όταν το κράτος δαπανά συνεχώς πιο γρήγορα από όσο αναπτύσσεται η οικονομία, αργά ή γρήγορα χρειάζεται περισσότερους φόρους ή περισσότερο δανεισμό. Και τα δύο πνίγουν την παραγωγή. Αντίθετα, όταν οι δαπάνες συγκρατούνται, το κράτος παύει να απορροφά ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο της οικονομίας. Έτσι ανοίγει ο δρόμος για φορολογική ελάφρυνση, περισσότερες επενδύσεις, καλύτερους μισθούς και μεγαλύτερη ελευθερία για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.
Το τρίτο και ίσως σημαντικότερο όφελος είναι η διαγενεακή δικαιοσύνη. Το ελληνικό πολιτικό σύστημα έχει μάθει εδώ και δεκαετίες να αγοράζει πρόσκαιρη δημοφιλία με μελλοντικά βάρη (με την παρούσα κυβέρνηση να αποτελεί σπάνια εξαίρεση ως προς τη δημοσιονομική πειθαρχία). Δίνει παροχές στο παρόν και στέλνει τον λογαριασμό στα παιδιά των φορολογουμένων. Αυτό δεν είναι ούτε ηθικό ούτε δημοκρατικό. Μία γενιά δεν έχει δικαίωμα να υποθηκεύει την επόμενη για να αποφύγει το πολιτικό κόστος. Ο δημοσιονομικός κανόνας βάζει ένα φρένο ακριβώς σε αυτή την ανεύθυνη λογική.
Θα ακουστεί ότι έτσι περιορίζεται η πολιτική. Μα αυτό ακριβώς κάνει ένα καλό Σύνταγμα. Περιορίζει την πολιτική εκεί όπου αρχίζει η κατάχρηση. Δεν γράφουμε κανόνες για τις ιδανικές κυβερνήσεις. Γράφουμε κανόνες για να προστατευόμαστε από τις κακές.
Η Ελλάδα πλήρωσε ακριβά την ψευδαίσθηση ότι το κράτος μπορεί να ξοδεύει χωρίς όρια. Αν θέλουμε να μην ξαναζήσουμε τα ίδια, η επόμενη αναθεώρηση πρέπει να τολμήσει το αυτονόητο. Να βάλει συνταγματικό φρένο στην κρατική απληστία. Αυτός είναι ο πραγματικός χρυσός δημοσιονομικός κανόνας. Ένα όριο υπέρ της σταθερότητας, της ανάπτυξης και τελικά της ελευθερίας.
