Η «Οδύσσεια» του Ομήρου διατηρεί αμείωτη τη γοητεία της και εξακολουθεί να συναρπάζει, παρότι έχουν περάσει 28 αιώνες από τότε που πρωτοεμφανίστηκε. Η μεταφορά του ομηρικού έπους από τον Κρίστοφερ Νόλαν εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα κινηματογραφικά γεγονότα της χρονιάς.
Η «Οδύσσεια», με τον Ματ Ντέιμον στον ρόλο του Οδυσσέα, απέφερε 123,5 εκατομμύρια δολάρια μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, με παγκόσμιες εισπράξεις 264 εκατομμυρίων δολαρίων, το πρώτο Σαββατοκύριακο της προβολής της. Πρόκειται για το μεγαλύτερο παγκόσμιο άνοιγμα, στην ιστορία, των ταινιών του Νόλαν. Αυτό δείχνει ότι οι θεατές εξακολουθούν να συρρέουν στις αίθουσες όταν τους προσφέρεται η σωστή κινηματογραφική εμπειρία, ένα αληθινό έπος. Όπως αυτό του Νόλαν που αναδεικνύει ως ύψιστη ελληνική αρετή την επιβίωση.
Κανείς από όλους όσοι έχουν παρακολουθήσει την ταινία δεν κατάλαβε πώς πέρασαν οι δυόμιση ώρες της διάρκειας της. Η Οδύσσεια τους καθήλωσε. Πού οφείλεται η διαχρονική, οικουμενική της δύναμη, η οποία κατορθώνει να ενσωματώνει στοιχεία από κάθε εποχή;
Ο Δρ Ιωάννης Φωτόπουλος, Πρόεδρος και Αν. καθηγητής του Τμήματος Θρησκειολογίας και Θεολογίας του Saint Mary’s College, στο Νοτρ Νταμ της Ιντιάνα, εξηγεί στο Liberal.gr, τους βασικούς λόγους στους οποίους οφείλεται η επιτυχία της ταινίας.
Ιωάννης Φωτόπουλος, Ph.D.
Πρόεδρος και Αν. Καθηγητής, Τμήμα Θρησκειολογίας και Θεολογίας
«Η τελευταία ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, η Οδύσσεια, προκάλεσε παγκόσμιο ενθουσιασμό. Το περασμένο Σαββατοκύριακο στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Οδύσσεια ήταν η ταινία με τα υψηλότερα έσοδα στο κινηματογράφο, ενώ στην Ελλάδα κόπηκαν πάνω από 80.000 εισιτήρια τις δύο πρώτες ημέρες προβολής της ταινίας. Γιατί έχει αυτό το έπος ακόμα και σήμερα την ικανότητα να αιχμαλωτίζει το ανθρώπινο ενδιαφέρον σε όλο τον πλανήτη; Σίγουρα, ένας λόγος είναι ότι η Οδύσσεια μεταφέρει τις συναρπαστικές περιπέτειες ενός πολύ ευφυούς, αρχαίου Έλληνα ήρωα που αντιμετωπίζει πολυάριθμους, υπερφυσικούς κινδύνους καθώς διάφορες θεϊκές προσωπικότητες παρεμβαίνουν, υπέρ και εναντίον του, κατά τη διάρκεια του απαιτητικού δεκαετούς ταξιδιού του στην Ιθάκη. Ακόμα και έτσι, η Οδύσσεια φαίνεται να έχει μια επιπλέον βαρυσήμαντη γοητεία που ξεπερνά χρόνο και κουλτούρες.
Ο Οδυσσέας ξέρει πού πηγαίνει-στο σπίτι του. Ακόμα και όταν παρεκκλίνει από την πορεία του κυριολεκτικά και ηθικά, ο Οδυσσέας έχει μια σαφή εικόνα του τελικού του προορισμού, αρνούμενος ακόμη και την αθανασία για να φτάσει τελικά στη γυναίκα του και στον γιο του στην Ιθάκη. Στον σύγχρονο κόσμο μας, γεμάτο με αβεβαιότητα για το αύριο, ακόμη και για την ύπαρξη του θείου, είναι παρήγορο να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μια σαφή εικόνα κατεύθυνσης καθώς αυτοί που τους αγαπούν, είτε άνθρωποι είτε θεοί, επιδιώκουν ενεργά το νόστο τους». Ο νόστος είναι το κλέος του Οδυσσέα.
Για αυτό τον νόστο, για αυτό τον γυρισμό στην Ιθάκη, ο Νόλαν εδωσε έμφαση στο «χειροποίητο», το οποίο συνιστά από πολλές απόψεις μια επιστροφή στην κλασική Χολιγουντιανή κινηματογραφική βιομηχανία.
Όπως σε όλες σχεδόν τις σύγχρονες υπερπαραγωγές, χρησιμοποιήθηκαν κι εδώ ψηφιακές επεξεργασίες (CGI) όπου ήταν απαραίτητες. Η διαφορά είναι ότι ο Νόλαν επιδίωξε να κάνει όσο το δυνατόν περισσότερα γυρίσματα με πραγματικά, φυσικά σκηνικά, αληθινές τοποθεσίες, κατασκευές και πρακτικά εφέ, αντί να βασίζεται στην AI ή στην πλήρη δημιουργία εικόνων από υπολογιστή. Επίσης, η ταινία γυρίστηκε σε φιλμ και δεν καταγράφηκε με ψηφιακές κάμερες.
Η μεγάλη επιτυχία οφείλεται και στο ότι οι ταινίες του Νόλαν καταφέρνουν και αποτυπώνουν το πνεύμα της εποχής. Αυτός είναι ένας βασικός λόγος που οι θεατές επιστρέφουν διαρκώς στις αίθουσες διότι ξέρουν ότι κάθε φορά θα ζήσουν μια ξεχωριστή εμπειρία. Οι ταινίες του γίνονται σημείο αναφοράς στον δημόσιο διάλογο και αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης ποπ κουλτούρας, κι αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί.
O Δημήτρης Δανίκας είδε την «Οδύσσεια», το έπος του Κρίστοφερ Νόλαν, και θα την έβλεπε ξανά. Γιατί; Όπως σημειώνει: «Επειδή καθηλώθηκα. Επειδή, εκτός των άλλων, πρόκειται για τη μεγαλύτερη, τη σπουδαιότερη και την τζάμπα διαφήμιση της Ελλάδας, του αρχαίου πολιτισμού, του Ομήρου, του Οδυσσέα και φυσικά της Ithaca (Ιθάκης). Και επειδή με έτρωγε η περιέργεια να μάθω πόσο πιστός στο ποταμιαίο κείμενο είναι ο Νόλαν και σε ποια σημεία ''παρεκτρέπεται'' και κάνει το δικό του. Αν και κάθε έργο τέχνης διεκδικεί την αυτονομία του. Άλλωστε τα κλασικά, τα μεγάλα κείμενα παραμένουν διαχρονικά και επίκαιρα επειδή είναι ανοιχτά σε ερμηνείες, σε εκτροπές, πανέτοιμα να ενσωματώσουν την εμπνευσμένη φαντασία σύγχρονων δημιουργών».
Η Οδύσσεια του Ομήρου, που θεωρείται «ένα αιώνιο αριστούργημα της ανθρώπινης διανόησης» προσφέρεται για ρηξικέλευθες αναγνώσεις και προσεγγίσεις. Όπως αυτή της Μάργκαρετ Ατγουντ με τίτλο «Πηνελοπιάδα» (Ωκεανίδα, 2005, μετάφραση Λεων. Καρατζά). Αν σας ενδιαφέρει η εκδοχή της Πηνελόπης ένα μικρό απόσπασμα:
«Ο Οδυσσέας είχε πάει στον Κάτω Κόσμο για να συμβουλευτεί τους νεκρούς, έλεγαν κάποιοι. Όχι, είχε περάσει τη νύχτα του σε μια υγρή σπηλιά γεμάτη νυχτερίδες, έλεγαν οι αμφισβητίες. Έβαλε τους άντρες του να κλείσουν με κερί τ’ αυτιά τους, είπε ένας, καθώς περνούσαν στ’ ανοιχτά του νησιού των Σειρήνων -αυτές οι Σειρήνες ήταν μισές πουλιά και μισές γυναίκες και έπειθαν με το τραγούδι τους τούς ταξιδιώτες ν’ αποβιβαστούν στο νησί τους για να τους φάνε-, ενώ ο ίδιος είχε βάλει να τον δέσουν στο κατάρτι για να μπορέσει ν’ ακούσει το ακαταμάχητο τραγούδι τους χωρίς να πέσει στο νερό. Όχι, είπε κάποιος άλλος, ήταν ένα πορνείο πολυτελείας στη Σικελία και οι παλλακίδες εκεί ήταν γνωστές για το μουσικό τους ταλέντο και για τα πλουμιστά τους ενδύματα».
