Η Ρωμαϊκή Εκκλησία (όπως και κάθε εκκλησία) πάντα ενδιαφερόταν για τα συγγραφικά έργα που κυκλοφορούσαν κάθε εποχή. Οι συλλογές σε εκκλησίες και μοναστήρια, είναι συνηθισμένο φαινόμενο εδώ και εκατοντάδες χρόνια.
Τον 4ο αιώνα μ.Χ., η Ρωμαϊκή Εκκλησία ξεκίνησε να δημιουργεί σιγά σιγά από το μηδέν την δική της συλλογή, της οποίας την εξέλιξη θα ακολουθήσουμε εδώ, για να δείτε που έχει φτάσει…
Τον 4ο αιώνα, δημιουργήθηκε το λεγόμενο «Scrinium» («Σκρίνιουμ»), όρος ο οποίος αναφερόταν σε κινητό αρχείο και κινητή βιβλιοθήκη. Γιατί κινητά; Γιατί τότε, στην αρχή, πήγαιναν όπου πήγαινε και ο Πάπας. Μέχρι την στιγμή που η περιοχή του Βατικανού έγινε η μόνιμη, όχι μόνο πνευματική, αλλά και διοικητική έδρα τους.
Στα τέλη του 8ου αιώνα, εμφανίζεται για πρώτη φορά σε επίσημα έγγραφα ο όρος «Βιβλιοθηκάριος». Κάποιος τέθηκε υπεύθυνος της βιβλιοθήκης. Γεγονός που μαρτυρεί την όλο και αυξανόμενη σημασία των γραπτών αρχείων και των συγγραφικών έργων που αποτελούσαν το Scrinium.
Τον 13ο αιώνα, το Scrinium σκορπίστηκε. Ακολουθώντας τους Πάπες ανά τα χρόνια, υπέστη πολλές απώλειες και κάποια κομμάτια του έμειναν στους τόπους όπου πέρασαν. Στην Περούτζια, στην Ασίζη και έπειτα στην Αβινιόν, στην Νότια Γαλλία.
Τον 15ο αιώνα, άρχιζε να αλλάζει το πράγμα. Οι Πάπες εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο Βατικανό. Το 1475, το Scrinium θα αποκτούσε μόνιμο σπίτι. Εκείνη τη χρονιά, ιδρύεται επίσημα η Βιβλιοθήκη του Βατικανού.
Ένας άλλος λόγος που έγινε αυτό, ήταν η ασταμάτητη αύξηση των λατινικών, των ελληνικών και των εβραϊκών κωδίκων (Κώδικες ήταν τα δεμένα μεταξύ τους ενεπίγραφα φύλλα από περγαμηνή ή χαρτί. Ένας μεσαιωνικός όρος για να εκφραστεί η έννοια του σημερινού «βιβλίου».) που συγκεντρώνονταν συνεχώς. Αυτό σημαίνει, ότι η βιβλιοθήκη της Καθολικής Εκκλησίας είχε πάρει τα πάνω της από τότε που σταμάτησε τα «ταξίδια».
Οικοδομήθηκε έτσι, το πρώτο κτήριο για να στεγάσει την εξελισσόμενη συλλογή. Για την διακόσμηση του εσωτερικού του, ο τότε Πάπας προσέλαβε κάποιους από τους καλύτερους ζωγράφους της εποχής. Δεδομένου ότι αυτή η εποχή, ήταν η εποχή της Αναγέννησης, μέσα η Βιβλιοθήκη αποτελεί ένα θαυμαστό κομψοτέχνημα.
Η Βιβλιοθήκη χωρίστηκε σε μέρη. Μικρότερες βιβλιοθήκες, η καθεμία από τις οποίες αφορούσε μια συγκεκριμένη κατηγορία συγγραφικών έργων. Έτσι, δημιουργήθηκαν τέσσερεις αίθουσες. Η «Bibliotheca Latina», με έργα αρχαίων Λατίνων συγγραφέων, η «Bibliotheca Graeca», με έργα αρχαίων Ελλήνων, η Bibliotheca Secreta, η οποία αποτελούνταν από χειρόγραφα και από πολύτιμους κώδικες που δεν ήταν διαθέσιμα στους απλούς αναγνώστες και η «Bibliotheca Pontifica», η οποία κατείχε τα παπικά αρχεία και μητρώα.
Το προσωπικό της Βιβλιοθήκης αυξήθηκε σε σχέση με τους προηγούμενους αιώνες. Ο κύριος Βιβλιοθηκάριος, είχε για βοήθεια τρεις υφιστάμενους και έναν Βιβλιοδέτη, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την υλική διατήρηση των χειρογράφων. Όσα γραπτά έφταναν στην Βιβλιοθήκη, διαβάζονταν και ελέγχονταν επιτόπου. Οι συλλογές συνέχιζαν να αυξάνονται ραγδαία και καθώς περνούσαν τα χρόνια, ο εξωτερικός δανεισμός γινόταν μια καθιερωμένη συνθήκη.
Τα χρόνια 1587-1589, η κατάσταση ξέφυγε. Είχαν μαζευτεί τόσα πολλά βιβλία, που δεν τα χωρούσε το κτήριο. Σίγουρα τότε, ξεχείλιζαν από τα ράφια… Έτσι, χτίστηκε ένα νέο κτήριο, το οποίο στεγάζει την Βιβλιοθήκη μέχρι σήμερα. Το ίδιο, αν όχι καλύτερο, σε καλλιτεχνική πολυτέλεια σε σύγκριση με το προηγούμενο.
Ο 17ος αιώνας, ήταν ένας αιώνας που η Βιβλιοθήκη προσέθετε στα υπάρχοντά της, ολόκληρες βιβλιοθήκες πριγκίπων και ιδιωτών της Ευρώπης. Τον 18ο αιώνα, απέκτησε επίσης και τμήματα συλλογών αρχαιοτήτων και συλλογών τέχνης. Τον 19ο αιώνα, ξεκίνησε το μεγάλο έργο της καταλογογράφησης και παράλληλα, η Βιβλιοθήκη άνοιξε τις πόρτες της σε έναν ακόμα μεγαλύτερο αριθμό ερευνητών και ιστορικών. Τον 20ο αιώνα ιδρύθηκε το Εργαστήριο Αποκατάστασης, γιατί ας μην ξεχνάμε ότι εκεί μέσα υπάρχουν μέχρι και χειρόγραφα που χρονολογούνται μόλις τον 1ο αιώνα μ.Χ. και ξεκίνησαν οι εξαγορές άλλων μεγάλων βιβλιοθηκών και συλλογών.
Η Βιβλιοθήκη του Βατικανού, είναι μία από τις μεγαλύτερες, παλαιότερες και σημαντικότερες βιβλιοθήκες του κόσμου. Μέχρι σήμερα, έχει καταφέρει να αποκτήσει και να διατηρήσει 180.000 χειρόγραφα και αρχειακούς τόμους, 1.600.000 έντυπα βιβλία, 9.000 παλαίτυπα (βιβλία που τυπώθηκαν τον 16ο αιώνα), 300.000 νομίσματα και μετάλλια, χιλιάδες άλλα αρχεία και 200.000 φωτογραφίες.
Βιβλιογραφία:
