Στο νοτιότερο άκρο της Αττικής, ξεκίνησε κατά την αρχαιότητα η λατρεία του παντοδύναμου θεού της θάλασσας. Σε έναν ψηλό λόφο που κοιτούσε τα νερά του Σαρωνικού, χτίστηκε ένας οικισμός και ένα ιερό, το οποίο απέπνεε πάντα μια αύρα θαλασσινής μυστηριακής γοητείας.
Κάποια στιγμή, κατά την Αρχαϊκή περίοδο (8ος - 5ος αιώνας π.Χ.), στο ακρωτήριο του Σουνίου, κατασκευάστηκε ένα οχυρωματικό τείχος, το οποίο περιέβαλε τον λόφο και την απόληξή του στην θάλασσα. Χαμηλά στον λόφο, οι άνθρωποι του αρχαίου Δήμου Σουνιέων, μέλη της Λεοντίδας φυλής, έχτισαν εντός των τειχών λίγα σπίτια, τα οποία συγκρότησαν τελικά έναν μικρό οικισμό.
Το σημείο που επέλεξαν οι αρχαίοι, ήταν κομβικό όχι μόνο τότε, αλλά και για αιώνες αργότερα. Από ψηλά, ήλεγχε το θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ του λιμανιού του Πειραιά και του Αιγαίου πελάγους, γεγονός που το έκανε στρατηγικό σημείο μεγάλης σημασίας. Γι’ αυτό και η στρατιωτική φρουρά του, έμενε μαζί με τους μόνιμους κατοίκους του, στον μικρό οικισμό εντός των τειχών.
Επειδή πάντα, όμως, οι άνθρωποι της αρχαιότητας στηρίζονταν στην κοινή τους πίστη, ξεκίνησε τότε η λατρεία του πιο σχετικού με το σημείο θεού του Ολύμπου: του Ποσειδώνα. Στην κορυφή του λόφου, κατασκεύασαν τον πρώτο ναό του, από πωρόλιθο. Αυτός ο ναός δεν επιβίωσε. Δεν είναι αυτός του οποίου τα ερείπια θαυμάζουμε σήμερα. Γύρω από τον παλιό ναό, είχαν στηθεί επίσης τέσσερεις μαρμάρινοι Κούροι. Λέγεται ότι ήταν τόσο μεγάλοι σε μέγεθος, που οι αρχαίοι ναυτικοί τους έβλεπαν από μακριά, καθώς έφταναν με τα πλοία τους το ακρωτήρι.
Ο ναός καταστράφηκε κατά τις επιδρομές των Περσών, στις αρχές της Κλασικής εποχής (5ος – 4ος αιώνας π.Χ.). Έτσι, πάνω στα θεμέλια του, μετά το τέλος των συρράξεων, κατασκευάστηκε ένας καινούργιος ναός. Το 444 – 440 π.Χ., ανεγέρθηκε στο ίδιο σημείο ο μαρμάρινος ναός του Ποσειδώνα. Το μάρμαρο προμηθεύτηκε από το τοπικό λατομείο της Αγριλέζας, κοντά στο Λαύριο. Εντός των τειχών, λοιπόν, στην κορυφή του λόφου, δημιουργήθηκε ένας επιπλέον μικρότερος περίβολος, στον οποίο πεζοί και άμαξες εισέρχονταν από ένα επιβλητικό μνημειώδες πρόπυλο.
Για να φτάσουν, λοιπόν, οι πιστοί στον ναό, έρχονταν από τον αρχαίο δρόμο προς το Σούνιο ή από την θάλασσα, με πλοία που μπάρκαραν στο λιμάνι του στην παραλία. Προχωρούσαν παραλιακά την ανηφόρα μέχρι την μεγάλη κεντρική πύλη του τείχους και έμπαιναν στον οικισμό. Αφού προχωρούσαν ανάμεσα στα σπίτια, ακολουθούσαν την κεντρική οδό, η οποία ξεμάκραινε από την περιοχή των κατοίκων και ανέβαινε κι άλλο μέχρι το μεγάλο πρόπυλο.
Πίσω από αυτό, δέσποζε ο μαρμάρινος δωρικός ναός του θεού της θάλασσας. Την αετωματική στέγη του ναού στόλιζαν ανθεμωτά ακρωτήρια. Στην είσοδό του, αν κοίταζε κανείς ψηλά πριν μπει μέσα, θα έβλεπε αγάλματα και μία ζωφόρο από παριανό μάρμαρο, η οποία εικόνιζε τα κλασικά αγαπημένα θέματα των αρχαίων Αθηναίων, την Κενταυρομαχία και τους άθλους του Θησέα. Στα βόρεια και στα δυτικά, πλαισιωνόταν από δύο μεγάλες στοές, μαζί με τις οποίες ολοκληρωνόταν το συγκρότημα του ιερού.
Μετά την ανοικοδόμησή του τον 5ο αιώνα π.Χ., το ιερό έγινε πολυσύχναστο. Πάντα κόσμος μπαινόβγαινε στον οικισμό για να προσκυνήσει τον θεό της θάλασσας. Όσοι έφευγαν και όσοι έρχονταν, μάλλον προσεύχονταν να είναι ευσπλαχνικός μαζί τους όταν θα έπλεαν στα αλμυρά νερά του.
Μάλιστα, κάθε τέσσερα χρόνια, όλοι συγκεντρώνονταν στο Σούνιο για την λαμπρή γιορτή που διοργανωνόταν προς τιμήν του. Πλοία μπάρκαραν στο λιμάνι, πλάι στα πολεμικά, με πιο θεαματικό αυτό των επισήμων. Άνθρωποι όλων των τάξεων συνέρρεαν στο ακρωτήρι και έδειχναν την αφοσίωση και τον σεβασμό τους στον Ολύμπιο θεό.
Κατά την Κλασική και Ελληνιστική εποχή, λοιπόν, το ιερό είχε πολλούς επισκέπτες. Μέχρι την εγκατάλειψη του, λόγω της απαγόρευσης της παλιάς θρησκείας. Σιγά σιγά, άρχισε να καταρρέει, τόσο το ιερό όσο και ο οικισμός. Οι κίονες που έστεκαν πεισματικά, έγιναν έμπνευση για τους «ρομαντικούς» των επόμενων μακρινών αιώνων και μέχρι σήμερα, όποιος ανεβαίνει μέχρι την κορυφή και αντικρύζει τα ερείπια του ναού και την θάλασσα του Σαρωνικού που τον περιβάλλει, έχει την ευκαιρία να νιώσει αυτήν την αρχαία μυστηριακή του αύρα…
Βιβλιογραφία:
