Στο ίδιο έργο θεατές
Το αγροτικό πρόβλημα, όπως όλα τα μεγάλα προβλήματα που ταλανίζουν την Ελλάδα, Παιδεία, Δημόσια Διοίκηση, Ασφαλιστικό, παραμένει μέχρι σήμερα άλυτο. Κύριες αιτίες ο αχαλίνωτος κομματισμός και η αδυναμία όλων των κυβερνήσεων, μετά το 1981, όταν η χώρα εντάχθηκε στην ΕΕ, να διαμορφώσουν και να εφαρμόσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αγροτικής μεταρρύθμισης. Ακόμη χειρότερα, οι άφθονοι πόροι που εισέρευσαν στον αγροτικό τομέα με την ΚΑΠ, αντί να συμβάλουν στον εκσυγχρονισμό της αγροτικής οικονομίας, συνέβαλαν, με τη συνενοχή και σύμπραξη όλων των Κυβερνήσεων, στην εξειδίκευση των Ελλήνων αγροτών στην εξαπάτηση των κοινοτικών οργάνων. Κορυφαίο παράδειγμα η απόφαση της Κυβέρνησης Κ. Καραμανλή να βαφτίσει τα 500 εκατ. ευρώ, τα «λύτρα» που κατέβαλε στα αγροτικά «μπλόκα», προκειμένου να απελευθερωθούν οι εθνικοί δρόμοι, σε αποζημιώσεις για ανύπαρκτες ζημιές. Οι Έλληνες αγρότες, στη μεγάλη πλειοψηφία, παραμένουν εγκλωβισμένοι στα χρόνια προβλήματα και τις αναχρονιστικές δομές της αγροτικής οικονομίας.
Δανείζομαι τον τίτλο και την πρώτη παράγραφο άρθρο μου που δημοσιεύτηκε στις 31/1/2010.
Με μια μικρή ανάπαυλα δύο ετών τα μπλόκα επανήλθαν. Για μια ακόμη φορά θέτουν την κοινωνία σε κατάσταση ομηρίας, το Κράτος Δικαίου σε αναστολή, εκβιάζοντας την Κυβέρνηση για λύσεις σε κάποια πραγματικά (μείωση κόστους παραγωγής), αλλά και σε ασύμβατα (εγγυημένες τιμές) με τα πραγματικά προβλήματα και συμφέροντα του αγροτικού κόσμου συνολικά.
Τι είναι τα «μπλόκα»;
Το ΚΚΕ, αφού έπαψε να εκπροσωπεί τον κόσμο της εργασίας, μετέτρεψε το σύνθημα του «νόμος είναι το δίκιο του εργάτη» σε «νόμος είναι το δίκιο του αγρότη», δηλαδή των μπλόκων.
Τα μπλόκα, όπως και οι καταλήψεις σχολείων και πανεπιστημίων, είναι η μέθοδος που έχει εφεύρει και εφαρμόζει το ΚΚΕ με στόχο να οργανώνει και να κατευθύνει κοινωνικές αντιδράσεις. Δεν ισχυρίζομαι ότι έχει τη δύναμη να τις προκαλεί. Διαθέτει όμως την τεχνογνωσία να τις ποδηγετεί. Με τους επαγγελματίες κομματικούς συνδικαλιστές επιτυγχάνει να τις ελέγχει και να τις κατευθύνει. Με τις κατ’ ευφημισμό «γενικές συνελεύσεις» και διαβλητές «δημοκρατικές διαδικασίες» καταλήγει στην ανάδειξη, στην πράξη τον διορισμό της «πανελλαδικής» των μπλόκων ή του «συντονιστικού» των καταλήψεων. Είναι το όργανο, το «καπέλο», με το οποίο το ΚΚΕ επιτυγχάνει τον έλεγχο των κινητοποιήσεων.
Ποιους εκπροσωπούν τα μπλόκα;
Τα ΜΜΕ, αλλά και η Κυβέρνηση έχουν αναγορεύσει τα μπλόκα σε εκπροσώπους του αγροτικού κόσμου συνολικά. Δεν είναι αλήθεια. Τα μπλόκα εκπροσωπούν μια μερίδα μόνο των Ελλήνων αγροτών. Είναι οι αγρότες που έχουν επιλέξει να παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ασύμφορες καλλιέργειες (βαμβάκι, σιτάρι, ρύζι κλπ), που ζουν από τις επιδοτήσεις, που αδυνατούν να εκσυγχρονιστούν και να συνεταιριστούν. Στα μπλόκα, τα τρακτέρ που έχουν καταλάβει το εθνικό δίκτυο δεν αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 2% του συνολικού αριθμού των τρακτέρ (6-7 χιλιάδες έναντι 350 χιλιάδων).
Το ίδιο και οι αγρότες-οδηγοί των τρακτέρ με τις οικογένειες τους. Δεν αντιπροσωπεύουν παρά ένα ελάχιστο ποσοστό των 460.000 αγροτών. Μολονότι στην πλειοψηφία τους είναι μικροκαλλιεργητές που ζητούν μείωση του κόστους παραγωγής, οι ίδιοι, με τα θηριώδη τρακτέρ που παρατάσσουν, συμβάλλουν στη διόγκωσή του. Το αίτημά τους για «εγγυημένες» από το κράτος τιμές, αποκαλύπτει την κρατικοδίαιτη νοοτροπία τους.
Υπάρχει όμως και μια σημαντική μερίδα αγροτών που έχει εκσυγχρονιστεί, έχει συνεταιριστεί, παράγει και εξάγει αγροτικά προϊόντα ποιότητας και κερδίζει. Είναι οι αγρότες των συνεταιρισμών των μηλοπαραγωγών Ζαγοράς, των ροδακινοπαραγωγών Βελβεντού, του κρόκου Κοζάνης και άλλων πολλών. Είναι οι ομάδες παραγωγών που εξάγουν ακτινίδια, δαμάσκηνα, απύρηνα σταφύλια κλπ. Είναι οι αγρότες που δεν κλείνουν τους δρόμους. Δείχνουν τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει η αγροτική παραγωγή.
Κενό εκπροσώπησης
Υπάρχει κενό εκπροσώπησης του αγροτικού κόσμου. Οι αγρότες δεν διαθέτουν έγκυρο και αξιόπιστο φορέα ο οποίος να τους εκπροσωπεί. Τα μπλόκα και οι «στρατηγοί» των μπλόκων υπηρετούν περισσότερο κομματικές σκοπιμότητες, παρά τα πραγματικά συμφέροντα των αγροτών. Είναι χαρακτηριστικό ότι στον κατάλογο των αιτημάτων που διαμορφώθηκε, απουσιάζει κάθε αναφορά στο μέλλον της αγροτικής οικονομίας. Η συμφωνία E.E.-MERCOSUR προστέθηκε την τελευταία στιγμή στα αιτήματα, έπειτα από 40 ημέρες κινητοποιήσεων. Είναι πρωτοφανές το φαινόμενο να αρνούνται την πρόσκληση της Κυβέρνησης για διάλογο και να τον επιζητούν… αφού πρώτα ικανοποιηθούν τα αιτήματά τους. Διατηρώ αμφιβολίες αν καταφέρουν να συγκροτήσουν αντιπροσωπευτική επιτροπή για να διεξαγάγουν τον διάλογο με την Κυβέρνηση που τελικά αποδέχτηκαν.
Υπόδειγμα υπεύθυνου διαλόγου αποτελεί η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ ΓΣΕΕ, ΣΕΒ και Κυβέρνησης που κατέληξε στην αποκατάσταση, έπειτα από 13 χρόνια, του θεσμού των συλλογικών συμβάσεων. Βεβαίως χωρίς τη συμμετοχή του ΠΑΜΕ και του ΚΚΕ.
Διαχρονικά προβλήματα
Οι πάντες ομολογούν ότι είναι διαχρονικά τα προβλήματα του αγροτικού τομέα:
Μικρός και κατακερματισμένος αγροτικός κλήρος. Μεγάλης ηλικίας η πλειονότητα των αγροτών. Τεχνολογικός αναλφαβητισμός. Χαμηλή παραγωγικότητα. Ασύμφορες καλλιέργειες. Χαώδης διαφορά τιμής «από το χωράφι στο ράφι». Η αγροτική οικονομία παραμένει καθηλωμένη στο μοντέλο της δεκαετίας του ‘80.
Η σύγκριση με την Ολλανδία που είναι λίγο μεγαλύτερη από την Πελοπόννησο, είναι καταλυτική:
Στην Ολλανδία, η μέση αγροτική ιδιοκτησία είναι 300-500 στρέμματα, έναντι 20-30 στην Ελλάδα. Το 60% των αγροτών διαθέτουν τεχνολογική εκπαίδευση έναντι 1%. Η παραγωγικότητα στην Ολλανδία ανέρχεται σε 1.700-1.900€ ανά στρέμμα έναντι 190-200€. Η Ολλανδία με 45 εκατ. στρέμματα πραγματοποιεί εξαγωγές ύψους 123-125 δισ. ευρώ. Η Ελλάδα με 37 εκατ. στρέμματα πραγματοποιεί εξαγωγές 11-12 δισ. ευρώ. Μία από τις ισχυρότερες Ολλανδικές τράπεζες έχει ως μετόχους τους συνεταιρισμούς.
Στη διαιώνιση των προβλημάτων έχουν συμβάλλει και οι ίδιοι οι αγρότες. Περιορίζομαι σε τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις:
1. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα πρόωρης συνταξιοδότησης, προκειμένου να μειωθεί ο μέσος όρος ηλικίας των αγροτών, οδήγησε σε εικονικές μεταβιβάσεις αγροτικής γης, που παρέμεινε στα χέρια των ηλικιωμένων, αλλά συνταξιοδοτημένων, αγροτών.
2. Στη διαφορά τιμής από «το χωράφι στο ράφι» συμβάλλουν και πολλοί αγρότες που υπογράφουν τιμολόγια στους μεσάζοντες με μεγαλύτερες τιμές απ’ αυτές που πωλούν, με δεδομένο ότι οι ίδιοι δεν φορολογούνται.
3. Το «συνεταιριστικό κίνημα» της δεκαετίας του ‘80 οδήγησε στην χρεοκοπία την Αγροτική Τράπεζα που ιδρύθηκε από τον Αλεξ. Παπαναστασίου για να γλιτώσει τους αγρότες από τα τοκογλυφικά δάνεια των εμπόρων. Η κακοδιαχείριση των Συνεταιρισμών από τους αγροτοπατέρες οδήγησε σε υπερδανεισμό με συνέπεια τη χρεοκοπία και της Τράπεζας και των συνεταιρισμών επί ζημία της εθνικής οικονομίας και των φορολογούμενων πολιτών.
Οι κυβερνητικές ευθύνες
Κυβέρνηση και αγρότες οφείλουν να αντιληφθούν ότι επιβάλλονται ριζικές αλλαγές, τόσο σε επίπεδο αγροτικής παραγωγής, όσο και του ρόλου του κράτους.
Οι αγρότες πρέπει να κατανοήσουν ότι οι τιμές των αγροτικών προϊόντων και το εισόδημά τους δεν μπορούν να προσδιορίζονται από τις επιδοτήσεις και τις κάθε λογής κρατικές ενισχύσεις. Πρέπει να προσδιορίζονται από την υψηλή ανταγωνιστικότητα, δηλαδή την ποιότητα, τον εξαγωγικό προσανατολισμό και συνακόλουθα την αναδιάρθρωση των καλλιεργειών.
Η κρατική παρέμβαση οφείλει να επικεντρωθεί στη βελτίωση των υποδομών, της ορθολογικής διαχείρισης των υδάτινων πόρων, ιδίως σε συνθήκες κλιματικής αλλαγής, της γεωργικής έρευνας, της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης των αγροτών. Στον εκσυγχρονισμό των μεθόδων παραγωγής, της αγροτικής πίστης και της διακίνησης των αγροτικών προϊόντων. Της αναμόρφωσης του συνεταιριστικού και συνδικαλιστικού κινήματος.
Στον 21ο αιώνα ο αγροτικός τομέας μπορεί και πρέπει να αποτελέσει στρατηγικό στόχο στο νέο παραγωγικό μοντέλο που έχει ανάγκη η χώρα. Ανώτερο από αυτόν του τουρισμού. Η Ελλάδα διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να γίνει ο τροφοδότης σε ποιοτικά αγροδιατροφικά προϊόντα των ευρωπαϊκών νοικοκυριών. Απαιτείται χάραξη μακρόπνοης αγροτικής πολιτικής με στόχο τη δομική μεταρρύθμιση της αγροτικής οικονομίας. Σε ολόκληρη τη Μεταπολίτευση καμία Κυβέρνηση δεν επεξεργάστηκε μια οραματική αγροτική πολιτική. Όλες περιορίστηκαν στη διαχείριση των σημαντικών πόρων της ΚΑΠ, συνήθως με πελατειακά κριτήρια, αδιαφορώντας για την αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων των αγροτικών προϊόντων.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και σήμερα το άριστης ποιότητας ελληνικό λάδι, εξάγεται με… βυτιοφόρα στην Ιταλία όπου τυποποιείται και εξάγεται και στην Ελλάδα ως… Ιταλικό. Η ανυπαρξία αγροτικής πολιτικής επιβεβαιώνεται από τη διαπίστωση ότι ο μέσος όρος παραμονής των Υπουργών Γεωργίας σε όλη τη Μεταπολίτευση είναι έντεκα μήνες. Ούτε η σημερινή Κυβέρνηση ξέφυγε από τον κανόνα αλλάζοντας πέντε Υπουργούς σε έξι χρόνια.
Η πρόταση της Κυβέρνησης για συγκρότηση διακομματικής επιτροπής για τη διαμόρφωση κοινής αποδοχής σχεδίου αγροτικής πολιτικής αποκαλύπτει ότι ακόμη δεν έχει αντιληφθεί τη σοβαρότητα του προβλήματος. Τι μπορούν να προσφέρουν τα απαξιωμένα κόμματα της Αντιπολίτευσης όταν όλα έσπευσαν να συμπαρασταθούν στα «δίκαια» αιτήματα των αγροτών των μπλόκων; Από τον Ανδρουλάκη και τον Κουτσούμπα μέχρι την Καρυστιανού και τον Κασιδιάρη.
Εάν πράγματι η Κυβέρνηση επιθυμεί τη διαμόρφωση σύγχρονης αγροτικής πολιτικής οφείλει να συγκροτήσει ΥΠΕΡκομματική επιτροπή από καταξιωμένους τεχνοκράτες και να αξιοποιήσει τις εμπεριστατωμένες μελέτες φορέων όπως η ΔΙΑΝΕΩΣΗ και το Δίκτυο Μεταρρύθμισης της Άννας Διαμαντοπούλου θέτοντας επικεφαλής έναν έμπειρο και γνώστη του αντικειμένου, όπως ο Μιλτιάδης Νεκτάριος ή ο Αθ. Τσαυτάρης.
Η ομηρία της κοινωνίας από τα μπλόκα του 2025 ας αποτελέσει αφετηρία για τη ριζική αντιμετώπιση του Αγροτικού Ζητήματος. Σε αυτή την ευθύνη η Κυβέρνηση Μητσοτάκη οφείλει να ανταποκριθεί.
