Στη φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, ο Μάρκο Ρούμπιο έθεσε ένα διακύβευμα που υπερβαίνει τη συμβατική γεωπολιτική: ο ελεύθερος κόσμος οφείλει να αναζητήσει ξανά την ηθική του πυξίδα, για να αναστρέψει την πορεία της «διαχειριζόμενης παρακμής» του.
Το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών υπερθεμάτισε, υπενθυμίζοντας πως η αποτροπή αυτής της πορείας προϋποθέτει την επιστροφή στην κοινή μας κληρονομιά - μια αδιάσπαστη γραμμή που ενώνει την Αθήνα και τη Ρώμη με την Αμερική. Σε αυτή την κρίσιμη καμπή αυτοπεποίθησης και ιστορικής μνήμης της Δύσης, η Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς το γεωγραφικό σύνορο. Αναδεικνύεται σε αυθεντικό θεματοφύλακα του δυτικού αξιακού κώδικα, υπογραμμίζοντας πως η συμμαχία μας είναι πρωτίστως ριζωμένη σε μια κοινή μοίρα.
Βιώνουμε μια εποχή βαθιάς ρήξης, μια πραγματική «αλλαγή παραδείγματος». Η παγκοσμιοποίηση, έχοντας δημιουργήσει νικητές και ηττημένους εντός των δυτικών κοινωνιών, ενεργοποίησε ισχυρότερα ταυτοτικά και πολιτισμικά αντανακλαστικά απέναντι στις μεταναστευτικές πιέσεις.
Σε αυτό το τοπίο, η ταυτότητα μετατρέπεται σε κατεξοχήν «σκληρή ισχύ». Εδώ αναδεικνύεται ο ρόλος της Ελλάδας: όπως σημείωνε ο Χένρι Κίσινγκερ, το υπέρτατο χρέος της ηγεσίας σε περιόδους μετάβασης είναι η αναζωογόνηση της χαμένης πίστης. Η χώρα μας προσφέρει αυτό ακριβώς το πνευματικό περιεχόμενο στην Ουάσιγκτον. Δεν εισφέρει απλώς την ανάμνηση της κλασικής αρχαιότητας, αλλά το ζωντανό ιστορικό της συνεχές: τη «Ρωμιοσύνη» - το ταυτοτικό αφήγημα που εξασφάλισε την ιστορική μας επιβίωση.
Αυτό το πολυπολιτισμικό ψηφιδωτό, ζυμωμένο με ορθόδοξη συνείδηση, δεν εγκλωβίζεται σε στείρο εθνικισμό, ούτε διαλύεται στον άμορφο σχετικισμό της παγκοσμιοποίησης. Στον ρόλο της ιστορικής μήτρας, η Ελλάδα αναδεικνύεται στην πνευματική άγκυρα των κοινών μας αξιών.
Ως επίκεντρο μιας Χριστιανοσύνης ανοιχτής και δημοκρατικής - εναρμονισμένης με το κοσμικό κράτος δικαίου - η Αθήνα αποκτά τον κρίσιμο ρόλο του θεσμικού και πνευματικού αντίβαρου. Η οικουμενική της παράδοση της επιτρέπει να συνομιλεί με αξιοπιστία με τον αραβικό κόσμο και τα Βαλκάνια, αποτελώντας παράλληλα το ισχυρότερο ανάχωμα έναντι της εργαλειοποίησης της πίστης.
Απέναντι στις αναθεωρητικές βλέψεις τρίτων για την υπονόμευση των ιστορικών θεσμών και τη μετατροπή της Ορθοδοξίας σε αντιδυτικό γεωπολιτικό όπλο, η Ελλάδα προασπίζεται την αυθεντική κληρονομιά της. Παράλληλα, προστατεύει την αξιακή συμβατότητα της παράδοσής της με τον ελεύθερο κόσμο, διατηρώντας την αταλάντευτη προσήλωσή της στο ευρωατλαντικό όραμα.
Η στρατηγική υπεραξία αυτού του ρόλου προβάλλει ανάγλυφη στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν και είναι κατανοητή η διπλωματική μέριμνα της Δύσης να διατηρήσει την Τουρκία σε μια στενότερη «α λα καρτ» προσέγγιση, τα πραγματικά δεδομένα δεν μπορούν πλέον να παρακαμφθούν.
Το γειτονικό κράτος βιώνει μια συστημική υποχώρηση του κράτους δικαίου, αμφιταλαντευόμενο ανάμεσα σε αντιφατικές ταυτότητες και αναθεωρητικές ορμές. Το νέο άνοιγμα της Δύσης οφείλει να συνυπολογίσει το ταυτοτικό και πολιτισμικό υπόβαθρο της Τουρκίας, το οποίο δεν συμβαδίζει με τον δυτικό κώδικα.
Στην περίπτωσή της, η γεωπολιτική τέμνεται αναπόδραστα με τον πολιτισμό. Καθίσταται, επομένως, σαφές πως η συμμαχία δυσκολεύεται να βασιστεί μακροπρόθεσμα σε μια δύναμη που συστηματικά δεν σέβεται τις θεμελιώδεις ελευθερίες των πολιτών της και τα κυριαρχικά δικαιώματα των γειτόνων της.
Στον αντίποδα αυτής της ασυμβατότητας, η Ελλάδα ορθώνεται ως ένα εμβληματικό πρότυπο θεσμικής αντοχής. Βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα μιας οικονομικής κατάρρευσης εν καιρώ ειρήνης, πιέστηκε ασφυκτικά από τον λαϊκισμό, αλλά αναδύθηκε ισχυρή και στέρεα δημοκρατική, σφυρηλατώντας την ανθεκτικότητά της μέσα στο καμίνι της κρίσης.
Αποτελεί, συνεπώς, προνοητική επιταγή για την Ελλάδα να αρθρώσει ένα νέο, μεστό αφήγημα, αξιοποιώντας στοχευμένα τη δημόσια και θρησκευτική της διπλωματία.
Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζονται ιστορικά ως το «τέκνο της Ευρώπης», η χώρα μας καλείται να κατοχυρώσει την επανατοποθέτησή της στην αναδυόμενη διατλαντική αρχιτεκτονική. Οφείλει να λειτουργήσει ως πρωτοπόρος και να ενσωματωθεί δυναμικά σε στρατηγικά εγχειρήματα όπως η Pax Silica.
Σε αυτό το νέο αμερικανικό γεωοικονομικό πλαίσιο, η θωράκιση των τεχνολογικών δικτύων και των αλυσίδων εφοδιασμού απαιτεί ένα αδιαπραγμάτευτο «σκληρό νόμισμα»: την απόλυτη συμμαχική εμπιστοσύνη. Μια εμπιστοσύνη που εδράζεται πρωτίστως στην αξιακή ταύτιση και τον κοινό πολιτισμικό κώδικα.
Συνενώνοντας, επομένως, την τεχνολογική καινοτομία με το ιστορικό της βάθος, η Ελλάδα δεν διεκδικεί απλώς ρόλο τυπικού γεωπολιτικού αντίβαρου. Συμβάλλει ενεργά στην αναζωογόνηση του δυτικού πολιτισμού, προσφέροντας την απαραίτητη άγκυρα που θα επιτρέψει στη συμμαχία να ανακτήσει τη μνήμη, την ηθική της πυξίδα και τη συλλογική της αυτοπεποίθηση.
*Ο Σωτήριος Σέρμπος είναι Σύμβουλος του Πρωθυπουργού σε θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.
