Σε φάση αναπροσαρμογής εισέρχεται ο οικονομικός σχεδιασμός της χώρας, καθώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η εκτόξευση των ενεργειακών τιμών αναγκάζουν το οικονομικό επιτελείο να επανακαθορίσει βασικές παραμέτρους του προϋπολογισμού.
Οι επικαιροποιημένες εκτιμήσεις, που θα ενσωματωθούν στην αναθεωρημένη έκθεση προόδου του Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος και θα αποσταλούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έως το τέλος Απριλίου, αποτυπώνουν μια οικονομία που εξακολουθεί να αντέχει, αλλά υπό σαφώς δυσμενέστερες συνθήκες σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις.
Πιο αδύναμη ανάπτυξη και υψηλότερος πληθωρισμός το 2026
Το 2026 αναμένεται να αποτελέσει έτος επιβράδυνσης, με τον ρυθμό ανάπτυξης να αναθεωρείται προς τα κάτω στο 2%, από 2,4% που προέβλεπε ο προϋπολογισμός. Η αναθεώρηση συνδέεται άμεσα με την άνοδο των τιμών ενέργειας, καθώς οι νέες προβλέψεις βασίζονται σε σημαντικά υψηλότερη τιμή πετρελαίου.
Ενδεικτικά, ενώ ο αρχικός σχεδιασμός στηριζόταν σε μέση τιμή Brent κοντά στα 62 δολάρια ανά βαρέλι, πλέον το βασικό σενάριο για το 2026 τοποθετεί την τιμή σχεδόν στα 90 δολάρια.
Παράλληλα, αναθεωρείται προς τα πάνω και ο πληθωρισμός για το 2025, ο οποίος εκτιμάται πλέον στο 3,2% έναντι 2,2% προηγουμένως, επιβεβαιώνοντας τις ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις που προκαλεί η ενεργειακή κρίση.
Ωστόσο, παρά το δυσμενές περιβάλλον, τα δημόσια οικονομικά εμφανίζουν ανθεκτικότητα. Το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται ότι θα κινηθεί στο 3,2% του ΑΕΠ, υψηλότερα από τον αρχικό στόχο, ενώ το δημόσιο χρέος προβλέπεται να αποκλιμακωθεί ταχύτερα, στο 136,8% του ΑΕΠ.
Η βελτίωση αυτή αποδίδεται τόσο στη δυναμική του 2025 όσο και σε κινήσεις διαχείρισης χρέους, όπως η πρόωρη αποπληρωμή δανείων του πρώτου μνημονίου.
Ανάκαμψη το 2027 με ώθηση από επενδύσεις
Μέρος των απωλειών του 2026 αναμένεται να ανακτηθεί το 2027, με την ανάπτυξη να αναθεωρείται ανοδικά στο 2% από 1,7%. Η ενίσχυση αυτή θα προέλθει κυρίως από την αύξηση των δημόσιων επενδύσεων και την αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.
Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων ενισχύεται μόνιμα, με το ύψος του να αυξάνεται στα 7 δισ. ευρώ, ενώ επιπλέον πόροι αναμένονται από νέα ευρωπαϊκά ταμεία που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση και την ενεργειακή προσαρμογή.
Την ίδια στιγμή, το δημόσιο χρέος προβλέπεται να συνεχίσει την πτωτική του πορεία, υποχωρώντας κοντά στο 130% του ΑΕΠ, ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα αποκλιμακωθεί σε πιο ήπια επίπεδα.
Τα όρια των παρεμβάσεων και το «μαξιλάρι» για νέα μέτρα
Παρά τις δύο διαδοχικές δέσμες μέτρων στήριξης –με κόστος άνω των 800 εκατ. ευρώ– το δημοσιονομικό περιθώριο δεν έχει εξαντληθεί πλήρως.
Η υπεραπόδοση του 2025, που οδήγησε σε υπερπλεόνασμα 2,9 δισ. ευρώ, δημιούργησε διαθέσιμο χώρο περίπου 800 εκατ. ευρώ. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού έχει ήδη αξιοποιηθεί, ωστόσο παραμένει ένα «απόθεμα» περίπου 200 εκατ. ευρώ για το 2026, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί εφόσον απαιτηθεί νέος κύκλος παρεμβάσεων.
Το οικονομικό επιτελείο διατηρεί αυτό το περιθώριο ως «δίχτυ ασφαλείας», λόγω της αβεβαιότητας που προκαλεί η γεωπολιτική κρίση και η πιθανότητα περαιτέρω επιβάρυνσης των τιμών ενέργειας.
Για το 2027, ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος διευρύνεται σημαντικά και εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει περίπου το 1 δισ. ευρώ, δημιουργώντας μεγαλύτερα περιθώρια για μόνιμες παρεμβάσεις.
Από πού προκύπτει ο δημοσιονομικός χώρος
Ο επιπλέον χώρος δεν προκύπτει μόνο από την υπεραπόδοση των εσόδων, αλλά και από συνδυασμό μόνιμων παρεμβάσεων και συγκράτησης δαπανών.
Στα έσοδα, καθοριστικό ρόλο παίζουν:
- η επέκταση της ψηφιακής κάρτας εργασίας σε νέους κλάδους,
- η φορολόγηση των διαδικτυακών παιγνίων,
- καθώς και η ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης μέσω νέων ψηφιακών εργαλείων.
Ταυτόχρονα, καταγράφηκε σημαντική υποεκτέλεση δαπανών, μέρος της οποίας θεωρείται μόνιμο και συμβάλλει στη δημιουργία διατηρήσιμου δημοσιονομικού χώρου για τα επόμενα χρόνια.
Ωστόσο, οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ θέτουν σαφή όρια. Η Ελλάδα κινείται οριακά εντός των επιτρεπόμενων αυξήσεων δαπανών, με το περιθώριο για το 2026 να περιορίζεται περίπου στα 200 εκατ. ευρώ και για το 2027 να φτάνει κοντά στο 1 δισ. ευρώ.
Ισορροπία ανάμεσα σε στήριξη και πειθαρχία
Το βασικό στοίχημα για το οικονομικό επιτελείο το επόμενο διάστημα θα είναι η ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης των εισοδημάτων και στη διατήρηση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Κι αυτό γιατί παρά το ισχυρό υπερπλεόνασμα, η κυβέρνηση θα πρέπει να κινηθεί με προσοχή, καθώς η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή και οι εξελίξεις στο ενεργειακό μέτωπο μπορούν να ανατρέψουν εκ νέου τις προβλέψεις. Σύμφωνα με έμπειρους αναλυτές σε αυτό το δυσμενές περιβάλλον, ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος λειτουργεί περισσότερο ως «στρατηγικό απόθεμα» παρά ως άμεσο περιθώριο δαπανών, ενόψει πιθανών νέων πιέσεων τους επόμενους μήνες.
