Δεν είναι η πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια που πολλοί οικονομολόγοι, χρηματιστηριακοί αναλυτές και ειδικοί δημοσιογράφοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με το ενδεχόμενο εμφάνισης ενός οικονομικού φαινομένου που είχε ταλαιπωρήσει πάρα πολύ τη διεθνή οικονομία τη δεκαετία του 1970. Από τότε μέχρι τώρα, για τους περισσότερους παρατηρητές ο στασιμοπληθωρισμός αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια οικονομία και κυρίως για τις δυτικές χώρες.
Δεν χρειάζεται να πούμε πολλά γι’ αυτό το οικονομικό φαινόμενο, το γεγονός πως συνδυάζει τον επίμονο υψηλό πληθωρισμό με οικονομική στασιμότητα ή και ελαφρά ύφεση είναι αρκετό από μόνο του να τρομοκρατήσει τον διεθνή επιχειρηματικό κόσμο και τα διεθνή χρηματιστήρια και τους επενδυτές τους. Γιατί; Διότι, όπως διδάσκει η προ 50 ετών εμπειρία, σε μία τέτοια κατάσταση τα κέρδη των επιχειρήσεων υφίστανται πολύ μεγάλα πλήγματα την ίδια στιγμή που μεγάλο ποσοστό των πολιτών δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στο αυξανόμενο κόστος ζωής.
Οι σχετικές ανησυχίες είχαν χαθεί από την παγκόσμια επικαιρότητα για πολλά χρόνια, καθώς ο πληθωρισμός ήταν τόσο χαμηλός που οι κεντρικές τράπεζες έκαναν το παν για να τον αναστήσουν.
Όταν όμως ήρθε η ώρα της ανάστασής του, από το καλοκαίρι του 2021 και μετά, και ιδίως μετά την μεγάλη ενεργειακή αναταραχή που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και ο πόλεμος που ακολούθησε και συνεχίζεται μέχρι τώρα, εμφανίστηκαν πάρα πολλές φωνές που προειδοποιούσαν για την σχεδόν βέβαιη επιστροφή του στασιμοπληθωρισμού, εκτιμώντας πως το αυξημένο κόστος ενέργειας θα είχε ως σίγουρο αποτέλεσμα την σημαντική υποχώρηση της οικονομικής ανάπτυξης στις περισσότερες χώρες του κόσμου.
Όπως ξέρουμε όλοι, οι παραπάνω φόβοι τελικά διαψεύσθηκαν και η οικονομική ανάπτυξη παρέμεινε πολύ ζωηρή σε διεθνές επίπεδο ενώ ο πληθωρισμός τέθηκε, έστω και όχι πλήρως, υπό έλεγχο.
Από την τελευταία ημέρα του Φεβρουαρίου όμως έχουν αρχίσει να επανέρχονται αυτές οι προειδοποιητικές φωνές, και ο λόγος είναι απλός. Όπως έχουν διαμορφωθεί αυτές τις μέρες οι ισορροπίες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, το ενδεχόμενο μετεξέλιξης της κατάστασης σε μία μεγάλη ενεργειακή κρίση είναι όντως πραγματικό. Για κάποιους μάλιστα, όπως ο Φατίχ Μπιρόλ, επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (International Energy Agency), η τωρινή κατάσταση συνιστά την χειρότερη στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας (Μπιρόλ (ΙΕΑ): Η σύγκρουση στο Ιράν προκαλεί τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία | Liberal.gr).
Ο γνωστός αξιωματούχος, ο οποίος βρίσκεται σε αυτή την θέση από το 2015, είναι προφανώς ένας από τους πλέον αρμόδιους στον κόσμο πάνω στα ενεργειακά ζητήματα. Εκτιμά λοιπόν πως η τωρινή κατάσταση είναι ήδη χειρότερη από την αντίστοιχη του 1973 (Αραβοϊσραηλινός πόλεμος) του 1979 (Κρίση στο Ιράν μετά την πτώση του Σάχη) και του 2022 (Πόλεμος στην Ουκρανία), τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τα προβλήματα στον εφοδιασμό των αγορών και στις ποσότητες ορυκτών καυσίμων και παραγώγων τους που λείπουν από την αγορά εξαιτίας του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ και των προβλημάτων στις ενεργειακές εγκαταστάσεις των χωρών του Περσικού Κόλπου.
Κοιτώντας την συμπεριφορά των περισσότερων ενεργειακών προϊόντων στα διεθνή χρηματιστήρια εμπορευμάτων, κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί πως δεν αντικατοπτρίζουν μία κατάσταση σαν αυτή που περιγράφει ο Μπιρόλ. Το ίδιο ισχύει, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, αν δει κανείς τις τιμές των μετοχών στα μεγάλα διεθνή χρηματιστήρια. Η παρατήρηση αυτή είναι σωστή αλλά δεν σημαίνει πως ο Τούρκος αξιωματούχος κάνει λάθος στις εκτιμήσεις του.
Αυτό που σημαίνει είναι πως οι περισσότεροι επενδυτές στις διεθνείς αγορές εκτιμούν πως δεν θα αργήσει να βρεθεί τρόπος για την επιστροφή των διεθνών ενεργειακών αγορών στην ομαλότητα και θεωρούν πως τα προβλήματα που περιγράφει ο Μπιρόλ δεν θα προλάβουν να κάνουν μεγάλη ζημιά στην οικονομία και να ανεβάσουν τόσο πολύ τον πληθωρισμό. Αν έχουν δίκιο σε αυτή την εκτίμηση, όλα καλά. Ακόμα και αν επαληθευθούν οι προβλέψεις των μεγάλων διεθνών οργανισμών για μείωση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης, κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία, στους αμέσως επόμενους μήνες, η σταδιακή εξομάλυνση της κατάστασης στην διεθνή ενεργειακή αγορά δεν θα επιτρέψει μία περαιτέρω σημαντική χειροτέρευση των πραγμάτων.
Αν δεν έχουν δίκιο, και τα Στενά παραμείνουν κλειστά για πολλές εβδομάδες ακόμα, τα πράγματα αλλάζουν εντελώς. Η έλλειψη τουλάχιστον 10 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου ανά ημέρα από την διεθνή οικονομία, μέγεθος που αντιστοιχεί στο 10% περίπου της καθημερινής παγκόσμιας ζήτησης), η παραμονή του LNG του Κατάρ εκτός αγορών, η αδυναμία μεταφοράς προϊόντων διύλισης (ντίζελ, βενζίνης, αεροπορικών καυσίμων κ.α.) από τις χώρες του Περσικού Κόλπου προς την Ευρώπη και την υπόλοιπη Ασία θα αρχίσουν να προκαλούν πραγματικές ελλείψεις σε μεγάλες διεθνείς αγορές, καθώς τα αποθέματα που έχουν διατεθεί στην αγορά σταδιακά θα εξαντλούνται.
Προφανώς, αυτό θα προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερη άνοδο στις τιμές των ενεργειακών προϊόντων και σημαντική ανοδική πίεση στον πληθωρισμό. Σημαντικά θα είναι και τα προβλήματα εφοδιασμού των διεθνών αγορών σε άλλους οικονομικούς τομείς, όπως τα αζωτούχα λιπάσματα για τις γεωργικές καλλιέργειες, ορισμένα βιομηχανικά αέρια που είναι απαραίτητα σε πλήθος εφαρμογών όπως το ήλιο στην βιομηχανία μικροεπεξεργαστών.
Δεν χρειάζεται και πολλή φαντασία για να αντιληφθούμε πως μία μακρά παράταση του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ θα επιδράσει άμεσα και ισχυρά σε πολλούς τομείς της παγκόσμιας οικονομίας και ιδίως της ευρωπαϊκής και της ασιατικής, ενισχύοντας και τα δύο συστατικά του στασιμοπληθωρισμού.
Ούτε για να καταλάβουμε ότι ένα μεγάλο μέρος των βιομηχανικών, και όχι μόνον, επιχειρήσεων, θα δει το κόστος λειτουργίας να ανεβαίνει, όπως και το κόστος μεταφοράς των προϊόντων. Δεν έχει πολύ νόημα να προσπαθήσουμε να εκτιμήσουμε την άνοδο στον πληθωρισμό και την υποχώρηση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης που θα προκαλέσει μία τέτοια ενεργειακή κρίση. Μας αρκεί η βεβαιότητα πως αυτές οι μεταβολές θα είναι προς μία μη επιθυμητή κατεύθυνση και πως, κατά πάσα πιθανότητα, η ανησυχία για ενδεχόμενη εμφάνιση στασιμοπληθωρισμού θα αρχίσει να επηρεάζει και τη διάθεση των επενδυτών στα διεθνή χρηματιστήρια.
Οι ανησυχίες αυτές θα μπορούσαν να γίνουν ακόμα μεγαλύτερες αν οι καιρικές συνθήκες στις περιοχές με τη μεγαλύτερη γεωργική παραγωγή στον κόσμο αποφασίσουν να μας παίξουν άσχημα παιχνίδια. Σε μία τέτοια περίπτωση, η επακόλουθη άνοδος των διεθνών τιμών των τροφίμων και οι φόβοι για πιθανές ελλείψεις, θα ενισχύσουν ακόμα περισσότερο τις πληθωριστικές τάσεις και θα επιβαρύνουν ακόμα περισσότερο τη διάθεση των καταναλωτών.
Τι προσπαθούμε να πούμε με όλα αυτά; Ότι αν διαψευσθούν οι ελπίδες των χρηματιστηριακών αγορών σχετικά με την επιστροφή της ομαλότητας και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, τότε οι φόβοι για την εμφάνιση στασιμοπληθωρισμού θα γίνουν πλέον πολύ πιο μεγάλοι και σίγουρα πολύ πιο δικαιολογημένοι, πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή τα τελευταία 5 χρόνια. Το αν ένας ενδεχόμενος στασιμοπληθωρισμός θα αφορά όλη την παγκόσμια οικονομία είναι μία άλλη υπόθεση.
Οι πρώτοι υποψήφιοι είναι πολλές ασιατικές και ευρωπαϊκές οικονομίες, λόγω της εξάρτησής τους από το αργό πετρέλαιο, τα προϊόντα διύλισης και το LNG των χωρών του Περσικού Κόλπου. Οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου έχουν κάποια πλεονεκτήματα που τις κάνουν λίγο πιο ανθεκτικές. Οι μεν ΗΠΑ την αυτάρκειά τους στα περισσότερα προϊόντα που έχουν σχέση με ορυκτά καύσιμα και το τεράστιο επενδυτικό κύμα που σχετίζεται με την Τεχνητή Νοημοσύνη, η δε Κίνα τα τεράστια αποθέματά της σε ενεργειακά προϊόντα και τις δικές της αντίστοιχες τεχνολογικές επενδύσεις.
Όλα αυτά όμως είναι σχετικά. Αν τα εργοστάσια microchips της Ιαπωνίας, της Νότιας Κορέας και της Ταϊβάν δεν μπορούν να δουλέψουν σε πλήρη δυναμικότητα λόγω έλλειψης ηλεκτρικής ενέργειας ή κρίσιμων συστατικών σαν το ήλιο, τότε ακόμα και η τεράστια επενδυτική μηχανή της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν θα μπορεί να αποτρέψει τον στασιμοπληθωρισμό. Καλό θα είναι λοιπόν να ανοίξουν σύντομα τα Στενά του Ορμούζ για να μην χρειαστεί να μάθουμε αν ο στασιμοπληθωρισμός θα παραμείνει φόβος ή θα γίνει πραγματικότητα.
