Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει την πρόοδο της ελληνικής οικονομίας. Όμως η πραγματική πρόκληση δεν είναι να συνεχίσουμε με τον ίδιο ρυθμό. Είναι να τρέξουμε γρηγορότερα από την υπόλοιπη Ευρώπη. Οι επόμενες εκλογές θα αποτελέσουν καταλύτη επιτάχυνσης ή άλλοθι για να «ξεκουραστούμε»;
Στις 3 Ιουνίου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την ετήσια Έκθεση Χώρας για την Ελλάδα, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η έκθεση αξιολογεί την πορεία της ελληνικής οικονομίας, τις μεταρρυθμίσεις που έχουν υλοποιηθεί και τις βασικές προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η χώρα τα επόμενα χρόνια. Το συμπέρασμα της Επιτροπής είναι σαφές: η Ελλάδα έχει σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο μετά την κρίση και την πανδημία, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαρθρωτικές αδυναμίες που περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.
Η εικόνα που προκύπτει από την Έκθεση Χώρας 2026 είναι σύνθετη. Από τη μία πλευρά, η Ελλάδα καταγράφει ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης, υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μειώνει σταθερά το δημόσιο χρέος της και παρουσιάζει σημαντική πρόοδο στην απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων. Από την άλλη, η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή, οι επενδύσεις στην καινοτομία ανεπαρκείς και οι διαρθρωτικές αδυναμίες του κράτους εξακολουθούν να λειτουργούν ως τροχοπέδη.
Η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια με ρυθμούς που ξεπέρασαν τις περισσότερες ευρωπαϊκές οικονομίες. Η ανεργία βρίσκεται πλέον στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2009, ενώ η απασχόληση των νέων και των γυναικών έχει αυξηθεί σημαντικά. Το Ταμείο Ανάκαμψης και οι ευρωπαϊκοί πόροι συνέβαλαν καθοριστικά σε αυτή την πορεία, χρηματοδοτώντας επενδύσεις, ψηφιακά έργα και μεταρρυθμίσεις.
Ωστόσο, πίσω από τους θετικούς δείκτες κρύβεται μια πιο σύνθετη πραγματικότητα. Παρά την ανάπτυξη, το κατά κεφαλήν εισόδημα των Ελλήνων εξακολουθεί να βρίσκεται αισθητά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η χώρα αναπτύσσεται, αλλά όχι με την ταχύτητα που απαιτείται για να καλύψει γρήγορα το χάσμα που δημιουργήθηκε κατά τη δεκαετία της κρίσης.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με την Επιτροπή, είναι η παραγωγικότητα. Οι Έλληνες εργάζονται περισσότερες ώρες από οποιονδήποτε άλλο εργαζόμενο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά η αξία που παράγεται ανά ώρα εργασίας παραμένει από τις χαμηλότερες. Αυτό μεταφράζεται σε χαμηλότερους μισθούς, περιορισμένη ανταγωνιστικότητα και δυσκολία στη δημιουργία βιώσιμης ευημερίας.
Παράλληλα, η καινοτομία παραμένει αδύναμος κρίκος. Αν και η χώρα διαθέτει αξιόλογο επιστημονικό δυναμικό και πανεπιστήμια με υψηλό επίπεδο έρευνας, οι επιχειρήσεις επενδύουν σχετικά λίγο στην έρευνα και ανάπτυξη. Η συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων και αγοράς παραμένει περιορισμένη, ενώ πολλές νεοφυείς επιχειρήσεις δυσκολεύονται να αναπτυχθούν πέρα από τα πρώτα στάδια λειτουργίας τους.
Η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στο επιχειρηματικό περιβάλλον. Η ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών έχει βελτιώσει αισθητά πολλές διαδικασίες, όμως η γραφειοκρατία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο. Οι καθυστερήσεις στην απονομή δικαιοσύνης, οι χρονοβόρες αδειοδοτήσεις και οι διοικητικές δυσλειτουργίες συνεχίζουν να αποθαρρύνουν επενδύσεις και να αυξάνουν το κόστος για τις επιχειρήσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι παρατηρήσεις για την αγορά κατοικίας. Η άνοδος των τιμών των ακινήτων και των ενοικίων έχει ξεπεράσει την αύξηση των εισοδημάτων, δημιουργώντας πιέσεις κυρίως στα νοικοκυριά μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος. Η περιορισμένη οικοδομική δραστηριότητα της προηγούμενης δεκαετίας, η τουριστική ανάπτυξη και η αυξημένη ζήτηση από το εξωτερικό έχουν επιδεινώσει το πρόβλημα της προσιτής κατοικίας, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Στον τομέα της ενέργειας, η Ελλάδα καταγράφει εντυπωσιακή πρόοδο. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αναπτύσσονται ταχύτατα, η χώρα μετατρέπεται σταδιακά σε εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας και η εξάρτηση από τον λιγνίτη μειώνεται δραστικά. Παρ’ όλα αυτά, η μεγάλη εξάρτηση από το φυσικό αέριο και η έλλειψη επαρκών συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας εξακολουθούν να περιορίζουν τις δυνατότητες της πράσινης μετάβασης.
Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει δύο μακροπρόθεσμες απειλές: το δημογραφικό και την κλιματική αλλαγή. Η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να μειώσει σημαντικά το εργατικό δυναμικό τις επόμενες δεκαετίες, ενώ οι πυρκαγιές, οι ξηρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αυξάνουν ήδη το οικονομικό και κοινωνικό κόστος.
Η Έκθεση Χώρας 2026 δεν είναι μια έκθεση θριάμβου ούτε μια έκθεση ανησυχίας. Είναι μια έκθεση αφύπνισης. Αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα έχει πετύχει πολλά: ισχυρή ανάπτυξη, μείωση της ανεργίας, δημοσιονομική σταθερότητα και αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων. Ταυτόχρονα όμως υπενθυμίζει ότι η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σε παραγωγικότητα, καινοτομία και εισόδημα.
Το πραγματικό δίλημμα της επόμενης περιόδου δεν είναι αν θα συνεχίσουμε να αναπτυσσόμαστε. Είναι αν θα αναπτυσσόμαστε ταχύτερα από τους άλλους. Γιατί μόνο έτσι θα επιτευχθεί πραγματική σύγκλιση με την Ευρώπη. Οι επόμενες εκλογές θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό αν η χώρα θα επιλέξει την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων ή αν θα θεωρήσει ότι η πρόοδος των τελευταίων ετών αρκεί και ότι ήρθε η ώρα να «ξεκουραστεί». Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δίνει μια σαφή απάντηση: η Ελλάδα δεν έχει ακόμη την πολυτέλεια να χαλαρώσει.
* O Αντώνης Παπακώστας είναι πρώην στέλεχος ΕΕ και Επιστημονικός Συνεργάτης, ΕΛΙΑΜΕΠ.
