Η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας μετά την πανδημική ύφεση, συνδυάζεται με τις διαρθρωτικές αδυναμίες της και τροφοδοτεί, εν μέρει, τον πληθωρισμό. Παρόμοιες αντιφάσεις είναι συνηθισμένες στα οικονομικά πράγματα. Στην περίπτωσή μας όμως, υπήρχε άλλος δρόμος. Υπό την προϋπόθεση ότι θα είχαμε ενδιαφερθεί εγκαίρως και θα ήμασταν πρόθυμοι να υποστούμε το κόστος των απαιτούμενων δομικών αλλαγών.
Επειδή όμως αυτά δεν υπάρχουν, γιατί κάτι τέτοια δεν τα σηκώνει ο χαρακτήρας μας, το πληρώνουμε ακριβότερα και, δυστυχώς, δεν το ευχαριστιόμαστε.
Προ ολίγων ημερών, η ομάδα μελετών της Eurobank (Στέλιος Γώγος) παρουσίασε τις μεταβολές τιμών της παρελθούσης εξαετίας (2020-25) κατά την οποία ο πληθωρισμός τσίμπησε σχεδόν κατά 20 εκατοστιαίες μονάδες.
Ο πληθωρισμός θα μπορούσε να έχει αντιμετωπιστεί με τις πραγματικές προσαρμογές που έγιναν στις αμοιβές και τα επιχειρηματικά κέρδη. Η εξέλιξη αυτή δεν θα περιόριζε βεβαίως την αίσθηση ακρίβειας, θα συντηρούσε όμως ικανοποιητικά την αγοραστική δύναμη σε πραγματικούς όρους.
Η ανάλυση δείχνει πως δύο κατηγορίες προϊόντων έκαναν πρωταθλητισμό στο πορτοφόλι των καταναλωτών. Η μία είναι η γνωστή ενέργεια της καθημερινότητας (ηλεκτρικό, αέριο), η οποία κατέγραψε άνοδο κατά 40%. Η δεύτερη όμως είναι τα «μη επεξεργασμένα είδη διατροφής» οι τιμές των οποίων σκαρφάλωσαν κατά 44%. Και τα δύο ευαίσθητα.
Θα μπορούσαν όμως άλλες κατηγορίες αγαθών και το χαμηλότερο κόστος βασικών υπηρεσιών, όπως είναι η στέγαση, να ισορροπήσουν την κατάσταση, όπως συνέβαινε παλαιότερα, αλλά ούτε αυτό συμβαίνει πλέον, ειδικά στις περιοχές της πρωτεύουσας που φιλοξενεί τον μισό πληθυσμό της χώρας.
Όλα τα παραπάνω εξηγούν την αριθμητική εξέλιξη του δείκτη τιμών. Αλλά αυτό που εξηγεί τον επίμονο πληθωρισμό είναι κάτι πιο βαθιά οικονομικό.
Όπως επισημαίνει το τμήμα μελετών της Alpha Bank η «δυσκαμψία του πληθωρισμού αντανακλάται στο θετικό παραγωγικό κενό της ελληνικής οικονομίας, δηλαδή τις συνθήκες υπερβάλλουσας συνολικής ζήτησης, οι οποίες στην παρούσα συγκυρία τροφοδοτούνται, σε κάποιο βαθμό, από το πλεονασματικό ισοζύγιο υπηρεσιών στις εξωτερικές συναλλαγές».
Σε μη-οικονομικούς όρους η εξήγηση δίνεται από τη διαπίστωση ότι η αγορά καλείται να προσαρμοστεί σε ζήτηση μεγαλύτερη από εκείνη που μπορεί να εξυπηρετήσει η ελληνική οικονομία. Υπάρχει δηλαδή ένα χάσμα μεταξύ όσων προσφέρει η εσωτερική αγορά και εκείνων που ζητούν οι καταναλωτές, άτομα και επιχειρήσεις. Πρόκειται, κατά τους οικονομολόγους, για εκδήλωση «θετικού παραγωγικού κενού», το οποίο «οδηγεί» τον πληθωρισμό μετά το 2023.
Πώς προκαλείται το «κενό»; Δεν είναι και τόσο περίπλοκο. Έχουμε απότομη αύξηση της απασχόλησης, που είναι μεν θετική εξέλιξη αλλά πουσάρει τις τιμές. Έχουμε έκρηξη τουρισμού (θετικό κι αυτό) που προσθέτει όμως «εισαγόμενη ζήτηση» που επίσης σπρώχνει τις τιμές. Έχουμε επιπλέον σημαντική άνοδο του κόστους εργασίας (κατά το πολύ σημαντικό 8% στο πρώτο εννεάμηνο 2025), που προφανώς όμως περνά τελικά στις τιμές. Έχουμε (επιτυχή) διεύρυνση εξαγωγών που σημαίνει ότι τα ομοειδή προς τα εξαγόμενα προϊόντα πετυχαίνουν υψηλότερες τιμές. Έχουμε τέλος τη σημαντική αλλά απότομη άνοδο των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης συνοδευόμενη μάλιστα με επιστροφή τραπεζικού δανεισμού, που επίσης συμμετέχει στην άνοδο των τιμών.
Θα ήταν καλύτερα τα πράγματα αν διαθέταμε μεγαλύτερες παραγωγικές ικανότητες, δηλαδή δομές παραγωγής προσαρμοσμένες στα νέα χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας και αν, ταυτοχρόνως, η πολιτεία φρόντιζε να λάβει μέτρα περιστολής των ανατιμήσεων, πράγμα δύσκολο αλλά όχι αδύνατο, σε τομείς όπως η κατοικία και η ενέργεια.
Όλα αυτά καθιστούν επείγουσες δύο ομάδες μέτρων της κυβέρνησης. Η μια αφορά στην ταχύτερη, δηλαδή πιο τολμηρή, μείωση των φόρων επί του διαθέσιμου εισοδήματος. Η άλλη θα πρέπει να στραφεί στην ριζοσπαστική μείωση του γραφειοκρατικού κόστους και των εμποδίων στις επιχειρηματικές πρακτικές.
Το 2026, έτος κατά το οποίο εκτιμάται ότι θα συνεχιστούν οι ως άνω «δομικές» πληθωριστικές πιέσεις πρέπει να γίνει έτος διαρθρωτικών αλλαγών στις λειτουργίες της εσωτερικής αγοράς.
