Αν τα δικαστήρια που ενέταξαν περί τις 100.000 δανειολήπτες στις προστασίες του λεγόμενου νόμου Κατσέλη του 3869/2010 (αν και οι καίριες διατάξεις - και πολύ ωφέλιμες στους πολλούς - είναι στον νόμο 4224/2013 της κυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου) είχαν κληθεί να κρίνουν κατά πόσον έπρεπε να δωθούν τα χρήματα, μάλλον θα είχαν απορρίψει την αίτηση του δανείου.
Οι τράπεζες όμως ήσαν, τότε, γενναιόδωρες, δηλαδή «καλές» πριν το 2010-2012, όταν πλέον φαλίρισαν (πριν ξαναφαλιρίσουν το 2015). Διευκόλυναν λοιπόν χιλιάδες συμπολιτών μας - υπολογίζεται ότι δόθηκαν κοντά στο 1.000.000 στεγαστικά δάνεια σε μια δεκαετία - ώστε να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι. Πολλές άλλες χιλιάδες νοικοκυραίων δεν πήραν ποτέ στεγαστικό δάνειο. Έμειναν στο νοίκι, γιατί φοβήθηκαν πως δεν θα τα κατάφερναν να αποπληρώνουν το δάνειο, οι δόσεις του οποίου ήσαν βαρύτερες από τα τρέχοντα ενοίκια.
Πολλές ακόμη χιλιάδες ήσαν πιο τυχεροί γιατί κληρονόμησαν σπιτικό ή απέκτησαν το σπίτι τους προτού έρθει η αφθονία των εύκολων δανείων. Οι τελευταίοι μάλιστα είχαν ακριβοπληρώσει το ακίνητό τους (αφού δεν είχαμε ακόμη τα χαμηλά επιτόκια του ευρώ), με γραμμάτια και άλλα «μέσα» της παραοικονομίας που έτρεφε πάντοτε η οικοδομή.
Η μεγάλη πλειοψηφία όλων των παραπάνω, δανειοληπτών, «νοικάρηδων» και ιδιοκτητών ήταν, το 2019 και το 2023, ψηφοφόροι του Κυριάκου Μητσοτάκη. Ανήκουν σε αυτό που ονομάζουμε «μεσαία τάξη» και, κατά την μεγάλη πλειοψηφία τους θεωρούν ότι πρέπει να σέβονται τις υποχρεώσεις τους.
Κάποιοι από τους δανειολήπτες δεν τα κατάφεραν. Έφταιξε η κρίση; Προφανώς. Συμβαίνει πάντοτε και παντού. Το πιο απλό θα ήταν ο δανειολήπτης που δεν μπορεί να συνεχίσει να πληρώνει, να τίθεται σε «πτώχευση» και η τράπεζα να «σβήνει» το δάνειο και να παίρνει σε αντάλλαγμα το ακίνητο. Τέτοια προφύλαξη των δανειοληπτών δεν ψηφίστηκε ποτέ στην Ελλάδα. Οι δανεισμένοι μένουν πάντοτε και υποχρεωτικά με το βάρος του δανείου, ενώ με την πτώση των τιμών των ακινήτων (που ξεκίνησε το 2007 και κράτησε μέχρι το 2017) ακόμη κι αν πωλούσαν το σπίτι τους και πάλι δεν θα ξεχρέωναν.
Τα δικαστήρια που έκριναν τις προϋποθέσεις για την προστασία του νόμου σε «πτωχούς» δανειολήπτες απέρριψαν σχεδόν τις μισές από τις υποθέσεις. Για να εγκρίνουν την προστασία, το εισόδημα του «πτωχού» δεν θα ξεπερνούσε τις 35.000 ευρώ, το σύνολο κινητής και ακίνητης περιουσίας θα ήταν μικρότερη από 270.000 ευρώ και δεν θα είχε καταθέσεις μεγαλύτερες από 15.000 ευρώ. Δεν είναι ακριβώς ο πτωχός που έχουν κατά νου όσοι υπερασπίζονται την προστασία για όλους ή υπερασπίστηκαν κατά καιρούς τη σεισάχθεια προς όλους.
Τα κριτήρια αυτά οδήγησαν σε απίθανες καταστάσεις. Δανειολήπτες ξεπούλησαν ή «έκρυψαν» με ρυθμούς ταχείς ό,τι είχαν και δεν είχαν για να μην τα βρει το δικαστήριο όταν ερχόταν η ώρα της εκδίκασης. Με αποτέλεσμα, πολλοί από όσους έλαβαν την πολυπόθητη προστασία, κατά τις αφηγήσεις ακόμη και δικηγόρων των «πτωχών» να αποκλείονται οριστικά από μια κάποια κανονικότητα στην οικονομική τους ζωή ή να είναι υποχρεωμένοι να δραστηριοποιούνται μόνον στην γκρίζα οικονομία.
Εκτιμώ πως αν οι κάτοχοι των δανείων (οι περίφημοι servicers των κόκκινων δανείων) ενεργοποιήσουν την πρόβλεψη του νόμου που προστατεύει τους «ευάλλωτους», τα όσα σήμερα, προεκλογικά, χαρίζει η κυβέρνηση Μητσοτάκη μπορεί να ξαναγίνουν απαιτητά.
Για έναν απλό λόγο. Είναι πιθανόν ότι η μοίρα όσων είχαν βρεθεί σε δύσκολη θέση στα χρόνια της μεγάλης κρίσης, μπορεί να έχει αλλάξει προς το καλύτερο. Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να εξαιρεθούν από τις προστασίες του νόμου. Συμπεριλαμβανομένης της τωρινής.
Μη ξεχνάμε ότι τα δικαστήρια στηρίχθηκαν κυρίως στα κατά δήλωσιν εισοδήματα. Τα οποία, κατά κοινή παραδοχή απήχαν κατά πολλές χιλιάδες ευρώ από τα πραγματικά. Αυτό γνώριζαν οι τράπεζες και γι αυτό έδιναν εύκολα δάνεια, τα οποία δεν θα έδιναν ποτέ τα δικαστήρια. Πλην όμως, από τότε και μέχρι σήμερα, τα εισοδήματα βελτιώθηκαν καθώς ξεπεράσαμε την κρίση.
Το ίδιο συνέβη και με την αξία των ακινήτων. Όταν βρω χρόνο θα κάτσω να υπολογίσω πόσα μπορεί να κερδίσει ένας «πτωχός» δανειολήπτης, σε περίπτωση που θα πωλήσει το προστατευμένο ακίνητό του. Θα συμπεριλάβω βεβαίως και την τελευταία γενναιοδωρία του κυρίου Πιερρακάκη.
Μάλλον όμως θα με προλάβουν οι πάρα πολλοί ψηφοφόροι της Νέας Δημοκρατίας οι οποίοι, τόσα χρόνια, έκαναν το «σκα... τους παξιμάδι» για να πληρώνουν το δάνειό τους. Μπορεί να είναι της «μεσαίας τάξης», αλλά διαθέτουν ανώτερη πολιτική οξυδέρκεια.
