Μια ιστορία για μία νέα γυναίκα και έναν επιτυχημένο συγγραφέα. Μια βαθιά βουτιά στον συναισθηματικό και ψυχολογικό κόσμο του καθενός. Η εξέλιξη και το αποκορύφωμα ενός απρόσμενου έρωτα και το αντίκτυπό του στην ζωή της νεαρής φοιτήτριας. Μια ματιά σε μια «κρυφή επιστολή», την οποία μπορούν να διαβάσουν πολλοί, αλλά ποτέ ο παραλήπτης της…
Αυτά αφηγείται η βραβευμένη Ισραηλινή συγγραφέας και ποιήτρια, Sarai Shavit, η οποία μετά από συνέντευξη στο Liberal και την Ίλια Πορίκη, αποκαλύπτει στο κοινό τις πολλαπλές πτυχές του τελευταίου της βιβλίου με τίτλο «Σχήματα Λόγου», το οποίο μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά.
Συνέντευξη στην Ίλια Πορίκη
Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να γράψετε αυτό το βιβλίο; Ένα γεγονός, μια παλιά ή μια νέα συγγραφική ιδέα;
Πρώτα απ’ όλα, άρχισα να το γράφω λίγο μετά την εποχή του #MeToo. Η πρώτη σκηνή που έγραψα, είναι η σκηνή στην Νέα Υόρκη. Είναι η ερωτική σκηνή, η σκηνή επιθυμίας μεταξύ των χαρακτήρων μου. Πηγαίνουν σε ένα ξενοδοχείο, ο μεγαλύτερος σε ηλικία άνδρας με αυτήν την νεαρή όμορφη φοιτήτρια. Έχουν 26 χρόνια διαφοράς να τους χωρίζουν. Προσπάθησα να σκεφτώ όπως θα σκεφτόταν εκείνη. Ότι ήθελε να είναι εκεί, ότι ήθελε να παίξει αυτό το «παιχνίδι». Είναι δίκαιο; Μήπως αυτός την εκμεταλλεύεται; Είναι σαν την «Λολίτα» (μυθιστόρημα του Ρωσο-Αμερικανού συγγραφέα Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, θεωρείται ένα από τα καλύτερα έργα του 20ου αιώνα). Ή μπορεί και όχι. Μπορεί να είναι αρκετά μεγάλη, ώστε να παίρνει τις δικές της αποφάσεις. Αυτή ήταν η αρχή. Νόμιζα ότι ήταν ένα ποίημα. Στην πραγματικότητα στην αρχή έγραψα ένα ποίημα, περίπου δύο σελίδων και το έδωσα στην εκδότριά μου (η οποία εκδίδει τα ποιήματά μου). Το δουλέψαμε και μου είπε ότι ήταν ωραίο σαν θέμα, αλλά ίσως θα έπρεπε να το αναπτύξω λίγο. Μετά από αυτό, πήγα σπίτι και έγραψα κι άλλο και μετά οι χαρακτήρες απλά μου ήρθαν στο μυαλό και δεν βγήκα από την επιφάνεια εργασίας του υπολογιστή μου για τρεισήμισι εβδομάδες, μέχρι να το τελειώσω. Ήταν σαν ξόρκι που με συνεπήρε. Δεν μου είχε ξανασυμβεί κάτι τέτοιο. Φέτος θα εκδώσω ένα νέο βιβλίο, μυθιστόρημα. Αυτό το έγραψα κανονικά, το αντιμετώπισα σαν δουλειά. Για δύο χρόνια περίπου, ξυπνούσα το πρωί και έγραφα. Αλλά αυτό εδώ το βιβλίο, τα «Σχήματα Λόγου», ήταν σαν ξόρκι. Απλά μου ήρθε. Πήγα στην εκδότριά μου, λοιπόν, με το προσχέδιο. Είχα την δομή, είχα το πρώτο ραντεβού, το δεύτερο ραντεβού, την ερωτική σκηνή, είχα τον χωρισμό, είχα την συνάντηση μετά από χρόνια, είχα την οπτική. Είμαι πολύ πρακτικός άνθρωπος, αλλά αυτή η εμπειρία ήταν τόσο πνευματική. Μετά η εκδότριά μου είπε «Εντάξει, αυτό είναι πολύ ωραίο, μπορούμε να δουλέψουμε με αυτό, αλλά ίσως χρειάζεσαι έναν εκδότη μυθοπλασίας.» Έτσι δούλεψα και με τους δύο. Με την εκδότρια της ποίησής μου και με τον εκδότη μυθοπλασίας μου. Γιατί ένιωσα ότι αυτό ήταν ένα υβρίδιο. Δεν είναι ένα απλό μυθιστόρημα, αλλά δεν είναι ούτε ποίημα, γιατί είναι πολύ αφηγηματικό. Είναι πολύ προσιτό, δεν χρειάζεται να σκέφτεσαι πολλαπλά νοηματικά «στρώματα» για να καταλάβεις το κείμενο.
Έτσι, πιστεύω ότι η ερωτική σκηνή, λόγω της εποχής του #MeToo, με έκανε να σκεφτώ για αυτό το φαινόμενο ως γυναίκα. Αυτό που θεωρώ σπουδαίο για αυτήν την εποχή, παρότι δεν άλλαξε τον κόσμο, αλλά άλλαξε κάτι στην συνείδησή μας όσον αφορά την σχέση μεταξύ ανδρών και γυναικών και την δομή της δύναμης, είναι ότι οι λέξεις σημαίνουν κάτι. Δεν είναι απλά λόγια του αέρα. Ο κόσμος τις ακούει. Είναι εξομολογήσεις, είναι πράγματα που γίνονται viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτή ήταν η αρχή για αυτό το σύνθετο βιβλίο. Γιατί έπειτα, όταν συνέχισα να το γράφω, κατάλαβα ότι δεν είναι για το #MeToo. Ίσως ήταν ένα βιβλίο για το πλεονέκτημα ή για την δομή της δύναμης ή για το «παιχνίδι ελέγχου». Δεν είναι για έναν μεγαλύτερο σε ηλικία άνδρα, που θέλει να είναι μαζί ή ακόμα να ερωτευτεί με μια νεαρή φοιτήτρια. Ίσως αυτή χρειάζεται να πάρει κάτι από αυτόν. Αυτό είναι πολύ πιο ενδιαφέρον και παρόμοιο με την ζωή. Γιατί τις περισσότερες φορές, ακόμα και σε υγιείς σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών, βλέπεις ότι μερικές φορές η γυναίκα έχει πολλή δύναμη στην σχέση.
Όταν είσαι στην δεκαετία των 20, μπαίνεις σε καταστάσεις, σε ερωτικές σχέσεις, σε κρεβάτια με διάφορους ανθρώπους. Αλλά όταν είσαι 40 και είσαι μητέρα, δεν είσαι πια το ίδιο άτομο. Η εποχή του #MeToo έφερε στο μυαλό μου αυτό το ζευγάρι. Έπειτα μου ήρθε και ο «απαγορευμένος έρωτας» και η διαφορά ηλικίας και έτσι τα συνδύασα όλα μαζί.
Από την δική μου ζωή, έβαλα την ορφάνια, η οποία είναι κάτι με το οποίο είμαι εξοικειωμένη. Έχασα τον πατέρα μου όταν ήμουν 2 ετών και την μητέρα μου όταν ήμουν έφηβη. Όταν έγραφα, ήθελα η σύνδεση ανάμεσα στους χαρακτήρες να μην είναι επιφανειακή και κλισέ. Αφού εξέδωσα το βιβλίο, πολλοί μου έλεγαν «Μου έχει συμβεί και μένα! Με τον καθηγητή μου, με το αφεντικό μου, με τον γείτονά μου, με τον φίλο του πατέρα μου…» Εντάξει, αυτά είναι γνωστά. Ξέρουμε αυτές τις καταστάσεις από την ζωή. Αλλά όταν δούλευα αυτήν την ιστορία, αυτό το μακροσκελές ποίημα, ήθελα να τους κάνω ιδιαίτερους. Ήθελα να κάνω την σύνδεσή τους ιδιαίτερη.
Έτσι μετά σκέφτηκα, ποιο είναι το τραύμα; Ποιος είναι ο πόνος που θα μπορούσε να τους συνδέσει; Γιατί, όταν ερωτευόμαστε, όταν νιώθουμε επιθυμητοί από κάποιον άλλον, δεν είναι απλά και μόνο λόγω της εμφάνισης. Αν είναι κάτι βαθύ, είναι για κάτι περισσότερο από αυτό. Έτσι η ορφάνια, είναι αυτό που τους συνδέει. Εκείνη θέλει έναν μέντορα, κάποιον να της δείξει πώς να είναι άνθρωπος σε αυτόν τον κόσμο. Αυτός θέλει κάποιον να τον διδάξει πώς να είναι ένα ορφανό, επειδή έχασε την μητέρα του, η οποία τον έμαθε πώς να συγγράφει.
Ποιος είναι ο κύριος άξονας γύρω από τον οποίο αναπτύχθηκε το βιβλίο;
Νομίζω ότι τα «Σχήματα Λόγου», αφορούν τον έλεγχο, την επιθυμία, είναι για τον έρωτα, για τον απαγορευμένο έρωτα, για τα μυστικά. Σημασία έχει, όμως, και η δομή. Το βιβλίο είναι ένα γράμμα. Στα ιταλικά για παράδειγμα, ο τίτλος του βιβλίου είναι «Lettera d’amore e d’assenza», δηλαδή «Ένα γράμμα έρωτα και απουσίας», «Ένα γράμμα για τον απόντα εραστή μου». Είναι σαν άσκηση: Ένα γράμμα που θες να γράψεις στο πρώτο άτομο που άλλαξε την ζωή σου, αλλά δεν θα το στείλεις ποτέ. Έτσι, η ηρωίδα μου το στέλνει στους αναγνώστες μου. Μέσα από εμένα, το στέλνει στον κόσμο. Είναι σαν να λέει στον εραστή της «Θέλω να σου πω κάτι που δεν μπορώ να σου πω. Θέλω να σου πω, πώς είναι όλο αυτό από την δική μου πλευρά. Αλλά ποτέ δεν θα καταλάβεις την δική μου πλευρά, γιατί είσαι μεγαλύτερος, γιατί έχει αλλάξει η προσωπικότητά σου, γιατί ίσως δεν κάτι σημαντικό για εσένα πια. Αλλά θέλω να το κάνω. Θα γράψω αυτό το γράμμα.»
Υπάρχουν τόσα πολλά μυθιστορήματα, που λειτούργησαν δομικά ως γράμματα. Εμένα προσωπικά μου αρέσουν πολύ τα γράμματα. Μου αρέσει να διαβάζω γράμματα και να γράφω γράμματα. Οπότε ο κόσμος θα μας διαβάσει, και εμένα και εκείνη, και θα μας κρίνουν μόνοι τους. Ίσως οι αναγνώστες μπορεί να συναντήσουν τους εαυτούς τους σε αυτήν την ιστορία.
Η πλοκή στηρίζεται περισσότερο στα ίδια τα γεγονότα ή στο πώς επηρεάζουν όλα αυτά την πρωταγωνίστρια σε προσωπικό επίπεδο, πώς επηρεάζουν ψυχολογικά την ζωή της;
Πιστεύω πώς στηρίζεται καθαρά στο πώς την επηρεάζουν όλα ψυχολογικά, γιατί η ηρωίδα μου γράφει αυτό το γράμμα, αυτή την ιστορία, μόνο όταν βρίσκεται πολύ μακριά πια από αυτήν. Όταν έχει γίνει πια σοφή από τα χρόνια που έχουν περάσει. Κοιτάει πίσω από τον ώμο της και λέει «Ναι, τώρα μπορώ να πω αυτήν την ιστορία σε εσένα, σε εμένα, στους αναγνώστες, γιατί χρειαζόμουν πολλά χρόνια για να καταλάβω τι πραγματικά συνέβη τότε.» Οπότε αυτή η αντίληψη, αυτή η οπτική, είναι ψυχολογία. Γιατί όποιος πάει στον ψυχολόγο, κάθεται μπροστά του και μιλάει για την παιδική του ηλικία. Αλλά δεν είναι παιδί πια. Γνωρίζουμε ότι τα χρόνια από την γέννησή μας μέχρι τα 6, είναι πολύ σημαντικά για την διαμόρφωση της προσωπικότητάς μας. Αλλά όταν ξεκινάμε να μιλάμε για αυτά είμαστε ίσως 20κάτι…
Χρειαζόμαστε την οπτική, για να καταλάβουμε τα πρώτα χρόνια της ζωής μας. Έτσι αν έχουμε μία τεράστια, υπέροχη, σπαρακτική, συναρπαστική σχέση, δεν μπορούμε να την καταλάβουμε πλήρως όταν συμβαίνει. Πρέπει να αφήσουμε κάποιο χρόνο να περάσει για να την αντιληφθούμε σε βάθος.
Δεν ξέρω για εκείνον. Για τον άνδρα. Δεν ξέρω πώς το επεξεργάστηκε εκείνος όλο αυτό. Όταν βγήκε το βιβλίο, πολλοί με ρωτούσαν «Αυτός; Τι έγινε με αυτόν;» και είπα «Δεν ξέρω.». Έγραψα για εκείνη. Είμαι γυναίκα. Με ενδιαφέρει να γράφω για γυναίκες. Οι αναγνώστες μου μου είπαν ότι ήθελαν να ακούσουν και την δική του πλευρά, ότι έπρεπε να γράψω και ένα δικό του γράμμα. Αλλά αυτό δεν είναι στο χέρι μου. Δεν μπορώ να γράψω ως άνδρας. Αυτό είναι το όριο των δημιουργικών μου ικανοτήτων.
Οι δύο χαρακτήρες του βιβλίου, ο μεγαλύτερος σε ηλικία συγγραφέας και η νέα πρωτοετής φοιτήτρια φιλολογίας, λειτουργούν ως σύμβολα; Τι συμβολίζει ο καθένας;
Δεν νομίζω ότι είναι οι ίδιοι σύμβολα. Αλλά για να απαντήσω στην ερώτηση, θέλω να βασιστώ στο εξώφυλλο της εβραϊκής και ιταλικής έκδοσης του βιβλίου. Στο εξώφυλλο είναι ένα κεφάλι ελαφιού. Αυτό είναι ένα σύμβολο. Θυμάμαι, είχα πάει στην σαβάνα, σε ένα ταξίδι στην Αφρική, και είχα δει αντιλόπες. Τότε μας είχαν πει «Ορίστε. Αυτό εδώ είναι το σνακ. Τα σαρκοφάγα της περιοχής, το έχουν σαν ορεκτικό πριν το κυρίως γεύμα.» Αλλά εγώ δεν το έβλεπα έτσι. Έβλεπα τις αντιλόπες και σε συνάρτηση με αυτές, τα ελάφια, σαν τον Μπάμπι, από την ταινία της Ντίσνεϊ. Τι συνέβη στην ταινία; Κυνήγησαν και σκότωσαν την μητέρα του, την ελαφίνα. Το ελάφι, λοιπόν, είναι ένα σύμβολο. Έχει μια ευαλωτότητα, μια ευγένεια, ένα αθώο βλέμμα. Είναι σαν μια θηλυκή ύπαρξη, που θέλει να εμπιστευτεί τον κόσμο, να πιστέψει ότι ο κόσμος θα είναι ευγενικός μαζί της. Κάτι που δεν συμβαίνει ποτέ με ένα τέτοιο είδος ζώου, γιατί είναι πολύ αδύναμο για την «ζούγκλα».
Στο εξώφυλλο του βιβλίου, η καταπληκτική καλλιτέχνης και σχεδιάστρια, έβαλε λουλούδια στο κεφάλι της ελαφίνας. Λουλούδια που μοιάζουν σαν αυτά της Φρίντα Κάλο, η οποία ήταν μεγάλη φεμινίστρια, με πολύ δυνατή προσωπικότητα, μία από τις σημαντικότερες καλλιτέχνιδες της εποχής μας. Εκείνη δεν ήταν ευάλωτη, ήταν το αντίθετο. Ήταν δυνατή, ήταν σκληρή, ήταν η κυρία του εαυτού της. Ήξερε πώς να χρησιμοποιήσει το θηλυκό εγώ της στο πεδίο της τέχνης.
Έχουμε και τις σκηνές στο βιβλίο, που οι δύο χαρακτήρες πάνε μαζί σε ένα μπαρ την νύχτα και η πρωταγωνίστρια βλέπει αυτό το ελάφι στον τοίχο. Έτσι πιστεύω, ότι αυτός ο συνδυασμός, η ελαφίνα (και ό,τι αντιπροσωπεύει) και τα λουλούδια της Φρίντα Κάλο στο κεφάλι της, αυτό είναι το σύμβολο του βιβλίου. Το να είσαι γυναίκα ή μια νεαρή γυναίκα σε αυτόν τον κόσμο. Στην φαντασία μου, η ηρωίδα του βιβλίου είναι μια 20άρα, ακόμα στην αρχή. Ξέρει αυτά που ξέρει, αλλά ταυτόχρονα ψάχνει και για ένα «μοντέλο». Είναι ορφανή, έχει μια πολύ σκληρή ιστορία, ίσως όπως εγώ. Γι’ αυτό θέλει κάποιον δυνατό μέντορα για να στηριχθεί.
Μετά, όμως, καταλαβαίνει μέσα από αυτήν την σχέση με τον μεγαλύτερο σε ηλικία συγγραφέα, ότι ίσως δεν υπάρχει κάτι τέτοιο. Ίσως δεν υπάρχουν ενήλικες, παρά μόνο ορφανά. Ίσως όλοι είναι ορφανά, που ψάχνουν να βρουν κάποιον να τους εξηγήσει πώς να υπάρχουν σε αυτόν τον τρελό κόσμο.
Στην περίληψη του βιβλίου, αναφέρεται ότι αποτελεί ένα απόκρυφο γράμμα μιας γυναίκας στον μεγαλύτερο σε ηλικία εραστή της. Το βιβλίο τελικά αποτελεί πράγματι μία «επιστολή», έναν εσωτερικό μονόλογο ή μια αφήγηση αναμνήσεων;
Το βιβλίο έχει περίπου 170 μικρά κεφάλαια. Είναι πολύ μικρές παράγραφοι. Όταν αυτός την γνωρίζει, της λέει για το σημαντικότερο βιβλίο του, τα απομνημονεύματά του. Είναι ένα βιβλίο για την εμπειρία της συγγραφής. Εκείνη θέλει να την μάθει πώς να γράφει, πώς να γίνει μια σπουδαία συγγραφέας. Τα κεφάλαια του «Σχήματα Λόγου», είναι ίσα σε αριθμό με τα κεφάλαια των απομνημονευμάτων του συγγραφέα – εραστή της πρωταγωνίστριας της ιστορίας. Έτσι, ίσως αυτή πήρε κάτι από αυτόν. Ίσως πήρε κάτι από την δομή των απομνημονευμάτων του. Με όλα αυτά, έχω την μορφή των απομνημονευμάτων, έχω την ποίηση, αλλά και την μυθοπλασία. Όταν το εξέδωσα, στην αρχή φάνηκε περίεργο στον κόσμο. Πολλοί αναρωτιούνταν τι είναι. Είναι μυθοπλασία; Είναι ποίηση; Είναι σονέτο; Είναι όλα αυτά μαζί. Όλο το βιβλίο είναι ένα πραγματικό υβρίδιο.
Συνδέεται με κάποιο τρόπο το βιβλίο με την σύγχρονη εποχή, με τα δεδομένα του σήμερα; Πώς θα εξελισσόταν μια τέτοια κατάσταση στο σημερινό Ισραήλ, με τον πόλεμο και ό,τι τον συνοδεύει; Τι έχει αλλάξει σε σχέση με πριν;
Το βιβλίο έχει ένα μότο. Ο συγγραφέας εκμυστηρεύεται στην κοπέλα, στην φοιτήτρια, ότι νιώθει υπεύθυνος για τον θάνατο της μητέρας του. Πιστεύει ότι την σκότωσε. Το οποίο βέβαια δεν είναι αλήθεια, όμως έτσι νιώθει ο ίδιος. Τότε η κοπέλα του λέει το μότο του βιβλίου: «Πρόσεχε, αν λες αυτήν την ιστορία ξανά και ξανά, μπορεί να αρχίσεις να την πιστεύεις. Δεν θα απομείνει άλλη ιστορία.». Αυτό συμβαίνει και στην πραγματικότητα, στην ζωή. Για παράδειγμα, εγώ θα μπορούσα να πω στον εαυτό μου «Είμαι ένα θύμα. Δεν έχω γονείς. Μεγάλωσα ολομόναχη. Δεν έχω την δύναμη να πραγματοποιήσω τα όνειρά μου. Δεν θα γίνω ποτέ μια διάσημη συγγραφέας.» Στην αρχή πίστευα αυτή την ιστορία και με ενοχλούσε σε όλη την διαδρομή μου.
Έτσι, αν συγκρίνω αυτήν την πρόταση, το μότο του βιβλίου, με την τεράστια, σύνθετη, φρικτή ιστορία της Μέσης Ανατολής, πιστεύω ότι εμείς, οι Ισραηλινοί, πρέπει να αλλάξουμε την ιστορία που λέμε στους εαυτούς μας. Γιατί η μόνη ιστορία που πιστεύω ότι θα μπορούσε να δουλέψει για όποιον κατοικεί στην Μέση Ανατολή αυτήν την στιγμή, είναι να δοθεί στους Παλαιστινίους γη. Να δημιουργηθεί για αυτούς μία χώρα. Γιατί η εθνική ιστορία που λέγεται σήμερα, είναι ότι αυτή η γη ανήκει σε εμάς (τους Ισραηλινούς) και πρέπει να κάνουμε τα πάντα για να την προστατεύσουμε. Και οι δύο πλευρές, όμως, πληρώνουν με αίμα. Πόσοι πόλεμοι σε τόσο μικρά χρονικά διαστήματα; Αν πληρώνουμε με αίμα, χάνουμε. Αν θέλουμε να νικήσουμε, πρέπει να αλλάξουμε την ιστορία μας. Γιατί αν συνεχίσουμε να την λέμε στους εαυτούς μας, θα καταλήξουμε να μην έχουμε τίποτα.
Αυτή τη στιγμή, μένω στην Ευρώπη και όταν είμαι εδώ, το νιώθω όλο αυτό τόσο έντονα… Αν δεν έχεις τον πόλεμο σαν σκιά πάνω από το κεφάλι σου όλη την ώρα, μπορείς να ζήσεις μια τελείως διαφορετική ζωή. Λυπάμαι πολύ για ό,τι συμβαίνει στην Μέση Ανατολή. Είχα συνεργαστεί με Παλαιστινίους και άλλους Ισραηλινούς συγγραφείς πριν τον πόλεμο, με στόχο να εκδώσουμε όλοι μαζί ένα ανθολόγιο εβραϊκών και παλαιστινιακών συγγραφικών έργων. Ελπίζω να μπορέσουμε σύντομα να συνεχίσουμε την συνεργασία μας και να εκδοθεί σε ένα ή δύο χρόνια από τώρα. Αυτό το πρότζεκτ μπορεί να μην αλλάξει τον κόσμο, αλλά οι λέξεις μπορούν.
Πιστεύετε ότι τα «Σχήματα λόγου», ο τρόπος που χρησιμοποιούνται οι λέξεις και δημιουργούνται οι προτάσεις, είναι αυτά που επηρεάζουν την πρωταγωνίστρια, αλλά και τους αναγνώστες;
Πιστεύω ότι στην πραγματικότητα, η πρωταγωνίστρια ψάχνει για μια γλώσσα. Όταν διάβασα το βιβλίο «Η υπέροχη φίλη μου», της Έλενα Φεράντε, η συγγραφέας είχε χρησιμοποιήσει την λέξη «διάλεκτος». Την επαναλάμβανε συνέχεια και όταν το σκέφτομαι μεταφορικά, η ηρωίδα μου ψάχνει μια διάλεκτο που μπορεί να χρησιμοποιήσει για να συνδέσει τα κομμάτια του κόσμου όσο καλύτερα γίνεται. Είπα στον εαυτό μου ότι έπρεπε να της βρω την δυνατότερη διάλεκτο που υπάρχει. Αλλά όταν κοιτάω γύρω, βλέπω ότι αυτή την διάλεκτο την έχουν οι άντρες και όχι οι γυναίκες. Οπότε πρέπει να μάθω να μιλάω σαν εκείνους. Υπάρχει μια πρόταση στο βιβλίο, λέει «Μπαίνει στο δωμάτιο (εκείνος) και γίνεται το δωμάτιο.». Θέλει κι εκείνη να «γίνει το δωμάτιο», θέλει κι εκείνη να έχει μια διάλεκτο. Νομίζω ότι αυτό είναι το νόημα του βιβλίου «Σχήματα Λόγου». Ότι εκείνη θέλει να αποκτήσει ή και να κλέψει αυτήν την διάλεκτο, γιατί καταλαβαίνει ότι αν θέλει να γίνει «κάποια», πρέπει να αλλάξει την γλώσσα της. Δεν μπορεί να είναι το ελάφι πια. Πρέπει να γίνει η Φρίντα Κάλο ή ό,τι αυτή αντιπροσωπεύει.
Υπάρχει κάποιο «μήνυμα» που θέλετε να περάσετε μέσα από το βιβλίο και αν υπάρχει, ποιο είναι αυτό;
Πιστεύω ότι είναι ένα βιβλίο για τις γυναίκες, αλλά και τους άνδρες. Κυρίως, όμως, για τις γυναίκες. Είναι ένα βιβλίο που αφορά τις γυναίκες, γραμμένο από μια γυναίκα. Για εμένα, μια Εβραία συγγραφέα, το να μεταφράζονται τα βιβλία μου και να αναγνωρίζονται είναι πολύ συναρπαστικό. Αλλά είναι κάτι παραπάνω. Είναι ένα επίτευγμα που νιώθω ότι δεν έχει την ευκαιρία να πετύχει κάθε γυναίκα. Δεν έχουν όλες οι γυναίκες την ευκαιρία να ξεπεράσουν σύνορα, πολιτισμούς και γλώσσες και αυτό νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό. Το μήνυμα που μάλλον θέλω να περάσω είναι, ένα ευχαριστώ σε όλες τις γυναίκες πριν από εμάς, που δημιούργησαν έναν δρόμο στον οποίο εγώ τώρα μπορώ να περπατάω και να προχωράω. Τέλος, ο οποιοσδήποτε μπορεί να διαβάσει αυτό το βιβλίο και να καταλάβει ότι ο καθένας, άνδρας ή γυναίκα, είναι ελεύθερος να ζήσει τις σχέσεις του με τους ανθρώπους όπως αυτός πιστεύει.
