Η κλιμακούμενη κρίση στη Μέση Ανατολή κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, με επίκεντρο τις συγκρούσεις που εμπλέκουν στρατηγικούς συνεργάτες της Ελλάδας, έχει δημιουργήσει ένα δύσκολο περιβάλλον για τις ελληνικές εξαγωγές, με επιπτώσεις στο ενεργειακό κόστος, τις θαλάσσιες μεταφορές και τη ζήτηση.
Παρά τις αντιξοότητες, το α' τρίμηνο του 2026 καταγράφηκε ανθεκτικότητα, με τις εξαγωγές να εμφανίζουν αύξηση 3,1% (στα 12,5 δισ. ευρώ), κυρίως λόγω των πετρελαιοειδών και τροφίμων, αν και υπήρξαν πτωτικές τάσεις τον Φεβρουάριο.
Οι κίνδυνοι και οι επιπτώσεις της κατάστασης για τις ελληνικές εξαγωγές διακρίνονται σε τέσσερεις κατηγορίες.
- Αύξηση Κόστους Μεταφορών & Ενέργειας: Το υψηλό ενεργειακό κόστος και οι ανατιμήσεις στα μεταφορικά (λόγω εκτροπών πλοίων μακριά από την Ερυθρά Θάλασσα) επηρεάζουν τη λειτουργία και τη ζήτηση των επιχειρήσεων.
- Προβλήματα στην Εφοδιαστική Αλυσίδα: Σοβαρά προβλήματα καταγράφονται στις ροές προς την Ασία και τον Περσικό Κόλπο, με σχεδόν αναστολή των εξαγωγών προς Λίβανο και Ισραήλ.
- Μείωση Ζήτησης/Ακυρώσεις Παραγγελιών: Σύμφωνα με έρευνα του ΣΕΒΕ, το 57,7% των βιομηχανιών και το 71,4% των αγροδιατροφικών επιχειρήσεων αντιμετωπίζουν μειωμένη ζήτηση.
- Ενεργειακή Αβεβαιότητα: Υψηλή έκθεση της Ελλάδας σε κινδύνους τιμών LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου), καθώς μεγάλο μέρος του διέρχεται από την περιοχή.
Τα μέτρα στήριξης της Κυβέρνησης
Με δεδομένη την παραπάνω κατάσταση, η κυβέρνηση έχει λάβει προληπτικά μέτρα για τη στήριξη των επιχειρήσεων και των εξαγωγέων.
Τα πρόσφατα μέτρα στήριξης που υιοθέτησε η κυβέρνηση για τη βιομηχανία, τον πρωτογενή τομέα και το πετρέλαιο κίνησης, συμβάλλουν στην ενίσχυση της εξαγωγικής δραστηριότητας μέσω της συγκράτησης του κόστους ενέργειας, της τόνωσης της παραγωγής και διευκόλυνσης της μεταφοράς και κατ’ επέκταση της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών εξαγωγικών επιχειρήσεων.
Η περαιτέρω ενίσχυση των ελληνικών εξαγωγών αφενός θα έχει ως αποτέλεσμα τη σταδιακή άμβλυνση μιας διαχρονικής διαρθρωτικής ανισορροπίας της ελληνικής οικονομίας, δηλαδή του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και αφετέρου θα συμβάλει στον μετασχηματισμό του παραγωγικού προτύπου προς μια περισσότερο εξωστρεφή κατεύθυνση, με μεγαλύτερη έμφαση στις επενδύσεις, τη βιομηχανική παραγωγή και τη δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας.
Ειδικότερα η κυβέρνηση προχώρησε σε:
- Επιδότηση Καυσίμων: Επιδότηση 20 λεπτών ανά λίτρο στο diesel κίνησης για την άμβλυνση του κόστους μεταφορών.
- Ψηφιακή Κάρτα Καυσίμων: Ενεργοποίηση της κάρτας με διευρυμένα κριτήρια.
- Στήριξη Βιομηχανίας & Αγροτών: Μέτρα για τη συγκράτηση του κόστους ενέργειας σε παραγωγικούς τομείς.
- Παρακολούθηση της κατάστασης: Σχέδια για περαιτέρω προληπτικά μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
- Προσπάθεια Διατήρησης Ανταγωνιστικότητας
Οι ελληνικές επιχειρήσεις, παρά τις δυσκολίες, προσπαθούν να διατηρήσουν τη δυναμική τους μέσω:
- Διαφοροποίησης Αγορών: Εστίαση σε αγορές της ΕΕ, οι οποίες παρουσιάζουν ευκολότερες τελωνειακές διαδικασίες και ταχύτερη μεταφορά.
- Ανθεκτικότητας Κλάδων: Οι κλάδοι των τροφίμων και των πετρελαιοειδών εμφάνισαν ενισχυμένες εξαγωγές το α' τρίμηνο του 2026 (+9,5% και +8% αντίστοιχα).
- Εξωστρέφειας: Παρά τη μικρή πτώση σε ορισμένες περιοχές (π.χ. ΗΑΕ -4,5%), οι εξαγωγικές επιχειρήσεις προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες.
Εξαγωγές στη Μέση Ανατολή
Το διεθνές περιβάλλον το 2026, ωστόσο, χαρακτηρίζεται από ισχυρή γεωπολιτική αβεβαιότητα και μία από τις μεγαλύτερες διαταραχές στην πλευρά της προσφοράς στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Η ομαλοποίηση της ναυσιπλοΐας από τα Στενά του Ορμούζ, παρά τις ανακοινώσεις περί εκεχειρίας δύο εβδομάδων, δεν φαίνεται ακόμη στον ορίζοντα, εξέλιξη που διαμορφώνει συνθήκες επιβράδυνσης του διεθνούς εμπορίου.
Σημειώνεται ότι οι εξαγωγές προς τις 13 χώρες της Μέσης Ανατολής που έχουν επηρεαστεί συγκριτικά περισσότερο αντιπροσώπευαν το 6,4% των ελληνικών εξαγωγών το 2025, ενώ οι εξαγωγές στις ευρωπαϊκές χώρες που πιέζονται ενεργειακά υπερέβησαν το 57%.
Η εξαγωγική δραστηριότητα των ελληνικών επιχειρήσεων επέδειξε ιδιαίτερη ανθεκτικότητα το 2025, δηλαδή πριν την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή, με τις εξαγωγές αγαθών να διαμορφώνονται στα Ευρώ 48,7 δισ. σε τρέχουσες τιμές, έναντι Ευρώ 50 δισ. το 2024. Η μικρή υποχώρηση αποδίδεται στις εξαγωγές πετρελαιοειδών προϊόντων, καθώς εξαιρουμένης της συγκεκριμένης κατηγορίας οι εξαγωγές αγαθών ανήλθαν στα ιστορικά υψηλά επίπεδα των Ευρώ 37 δισ. έναντι Ευρώ 36,2 δισ. το 2024.
