Στο ίδιο έργο θεατές, με τη Ρωσία να σφυροκοπά ανηλεώς την Ουκρανία με φόντο τις τριμερείς συνομιλίες στη Γενεύη. Καθώς το δίδυμο Γουίτκοφ-Κούσνερ κινείται ταυτόχρονα μεταξύ δύο μετώπων -των έμμεσων επαφών με το Ιράν και των διαπραγματεύσεων για το Ουκρανικό- η επιλογή του «σκληροπυρηνικού» Βλαντίμιρ Μεντίνσκι ως επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας δίνει το στίγμα της γραμμής του Κρεμλίνου, την ίδια στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει ανοιχτά την πίεση προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Tο πρωί, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι παρίστανται στο δεύτερο γύρο έμμεσων επαφών με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, για το πυρηνικό ζήτημα υπό την πίεση της αμερικανικής δύναμης στον Κόλπο· λίγες ώρες αργότερα, σε άλλη αίθουσα της ίδιας πόλης, μεσολαβούν μεταξύ Μόσχας και Κιέβου. Πέραν του ότι αποτυπώνει το εύρος των ανοιχτών φακέλων που διαχειρίζεται η Ουάσινγκτον, η εναλλαγή των δύο προσώπων σε μία σπάνια προσπάθεια ταυτόχρονης διαχείρισης δύο μεγάλων κρίσεων αντανακλά την επιλογή της αμερικανικής ηγεσίας να κρατήσει τον κύκλο διαπραγμάτευσης σε στενό πυρήνα, με άμεση πρόσβαση στον Λευκό Οίκο, ο οποίος και έχει εισέλθει ήδη στην τροχιά των καθοριστικών ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου για το Κογκρέσο.
Λίγες ημέρες πριν συμπληρωθούν τέσσερα χρόνια από την απρόκλητη ρωσική εισβολή, που χώρισε την Ευρώπη πριν από την 24η Φεβρουαρίου 2022 από την Ευρώπη του «μετά», φιλοξενήθηκαν χθες, για πρώτη φορά, συνομιλίες για το Ουκρανικό σε ευρωπαϊκό έδαφος. Είχαν προηγηθεί οι δύο -«εποικοδομητικοί» κατά τη διπλωματική γλώσσα, άλλα άκαρποι επί της ουσίας- γύροι διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι. Η επιλογή της Γενεύης συνδέεται με την παράλληλη διαπραγμάτευση με το Ιράν. Ωστόσο, κατά πληροφορίες του ιταλικού Τύπου παρόντες στις συνομιλίες, που συνεχίζονται σήμερα, ήταν και εκπρόσωποι της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Βρετανίας.
Η επιλογή του Βλαντίμιρ Μεντίνσκι ως επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας θεωρείται η πιο εύγλωττη ένδειξη των προθέσεων της Μόσχας. Ο στενός σύμβουλος του Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος είχε ηγηθεί των διαπραγματεύσεων στην Κωνσταντινούπολη το 2022, είναι από τους πλέον ιδεολογικά σκληρούς εκφραστές της ρωσικής θέσης περί «ενιαίου ιστορικού χώρου» Ρωσίας-Ουκρανίας. Σε βιβλία και δημόσιες παρεμβάσεις του έχει υποστηρίξει ότι η ουκρανική κρατική υπόσταση αποτελεί ιστορική εκτροπή και ότι η Δύση χρησιμοποιεί την Ουκρανία ως γεωπολιτικό εργαλείο. Ουκρανοί διαπραγματευτές τον έχουν κατηγορήσει ότι στις προηγούμενες επαφές επιχειρούσε να δικαιολογήσει την εισβολή μέσω «μαθημάτων Ιστορίας». Η επανεμφάνισή του στη Γενεύη καταδεικνύει πρόθεση σκλήρυνσης θέσεων και επιμονή σε μαξιμαλιστικές απαιτήσεις που υπερβαίνουν το εδαφικό και αγγίζουν την αποδυνάμωση της ουκρανικής κρατικής υπόστασης και σαφώς την απομάκρυνση του Ζελένσκι και καθεστωτική αλλαγή στο Κίεβο.
Ο Βλαντίμιρ Μεντίνσκι πλαισιώνεται στη Γενεύη από τον αρχηγό της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών Ιγκόρ Κοστιούκοφ και τον υφυπουργό Εξωτερικών Μιχαήλ Γκαλούζιν. Από την ουκρανική πλευρά, η αποστολή καθοδηγείται από τον Ρουστέμ Ουμέροφ, γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας, με συμμετοχή του επικεφαλής του προεδρικού γραφείου, Κιρίλο Μπουντάνοφ, και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών και της προεδρίας. Στο αμερικανικό σχήμα, πέραν των Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, μετέχουν ο υπουργός Στρατού, Νταν Ντρίσκολ, και στρατιωτικοί αξιωματούχοι που συναντώνται χωριστά με τους Ρώσους και Ουκρανούς ομολόγους τους.
Οι επαφές εκτυλίσσονται υπό το βάρος των σφοδρών ρωσικών βομβαρδισμών στο γνώριμο μοτίβο του ενεργειακού «στραγγαλισμού» της Ουκρανίας εν μέσω πολικών θερμοκρασιών. Τη νύχτα πριν από τον νέο γύρο, η Ρωσία εξαπέλυσε σχεδόν 400 drones και δεκάδες πυραύλους σε 12 ουκρανικές περιφέρειες, προκαλώντας σοβαρές ζημιές στο ενεργειακό δίκτυο της Οδησσού και αφήνοντας δεκάδες χιλιάδες κατοίκους χωρίς θέρμανση και νερό. Σύμφωνα με το ουκρανικό υπουργείο Άμυνας, μόνο τον Ιανουάριο εκτοξεύθηκαν 91 βαλλιστικοί πύραυλοι, περίπου 6.000 drones και χιλιάδες κατευθυνόμενες βόμβες, κυρίως κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων. Ο Ιανουάριος ήταν ο μήνας με τον υψηλότερο αριθμό επιθέσεων με βαλλιστικούς πυραύλους από την έναρξη του πολέμου.
Παρά την πρόσφατη εντατικοποίηση των συνομιλιών, οι προσδοκίες παραμένουν περιορισμένες. Το Κρεμλίνο δεν έχει κάνει βήμα πίσω από τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις του, επιμένοντας στην παράδοση από το Κίεβο του υπολοίπου 20% της περιφέρειας Ντονέτσκ που δεν ελέγχει στο Ντονμπάς, ριζικές περικοπές στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις, ακύρωση στρατιωτικών συμφωνιών με κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ και καμία δυτική στρατιωτική παρουσία στο πλαίσιο εγγυήσεων ασφαλείας. Η Μόσχα έχει επίσης διατυπώσει την ιδέα προσωρινής διεθνούς διοίκησης υπό τον ΟΗΕ για τη διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία μετά από ενδεχόμενη συμφωνία, πρόταση που όπως επισημαίνει η Τατιάνα Στανόβαγια, ανώτερη συνεργάτις στο Carnegie Russia Eurasia Center, σαφώς «δεν αφορά τις εκλογές καθεαυτές, αλλά την αλλαγή καθεστώτος».
Εγκλωβισμένο ανάμεσα στην αμείλικτη πραγματικότητα του πολέμου και την αβέβαιη δυναμική της διπλωματίας, το Κίεβο απορρίπτει την εκχώρηση εδαφών, ιδίως του οχυρωμένου βόρειου τμήματος του Ντονέτσκ με τις πόλεις Σλοβιάνσκ και Κραματόρσκ, και συνδέει οποιαδήποτε αναδιάταξη δυνάμεων με νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ και αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη. Ο Ζελένσκι έχει ζητήσει κατ’ ελάχιστον 20ετή συμφωνία εγγυήσεων, ενώ η Ουάσινγκτον φέρεται να συζητεί μικρότερη διάρκεια. «Αν εγκαταλείψουμε το Ντονμπάς, ίσως υπάρξει ανάπαυλα για μήνες. Σε αυτό το διάστημα όμως η Ρωσία θα επανεξοπλιστεί και θα επανέλθει», δηλώνει Ουκρανός αξιωματούχος των υπηρεσιών ασφαλείας.
Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και το Κίεβο προσβλέπουν σε αμερικανικό ρόλο στις μεταπολεμικές εγγυήσεις, αλλά η Μόσχα απορρίπτει παρουσία δυτικών ειρηνευτικών δυνάμεων και παραμένει ασαφές έως πού είναι διατεθειμένες να εμπλακούν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Ντόναλντ Τραμπ, που έχει εναλλάξει πολλάκις δημόσια την κριτική του μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, επανέφερε τις τελευταίες ημέρες την πίεση προς την ουκρανική πλευρά. «Η Ουκρανία πρέπει να έρθει στο τραπέζι γρήγορα», δήλωσε σε δημοσιογράφους στο προεδρικό αεροσκάφος εν πτήσει προς την Ουάσινγκτον. Σε άλλη τοποθέτηση, ανέφερε ότι «η Ρωσία θέλει να κάνει συμφωνία» και ότι ο Ζελένσκι «πρέπει να ενεργήσει».
Για την Ουάσινγκτον, ο χρόνος συνδέεται με τον εκλογικό κύκλο. Οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου για το Κογκρέσο προβάλλουν ως σημείο καμπής για την εξωτερική πολιτική του Τραμπ: μια εικόνα στασιμότητας ή κλιμάκωσης χωρίς ορατή διέξοδο υπονομεύει την εικόνα που καλλιεργεί.
Την ίδια στιγμή, στο ευρωπαϊκό «στρατόπεδο», η ανησυχία επικεντρώνεται στο ενδεχόμενο η Ρωσία να αποσπάσει πολιτικά οφέλη δυσανάλογα με τις στρατιωτικές της επιδόσεις. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, δήλωσε ότι η μεγαλύτερη απειλή είναι «να κερδίσει η Ρωσία στο τραπέζι περισσότερα απ’ όσα στο πεδίο», σημειώνοντας το υψηλό κόστος απωλειών που έχει υποστεί η Μόσχα με περιορισμένα εδαφικά κέρδη. Ο Έρικ Τσιαραμέλα, πρώην αξιωματούχος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ και νυν ερευνητής στο Carnegie, εκτιμά ότι μια αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη χωρίς ισχυρούς μηχανισμούς επιτήρησης θα ήταν «πρακτικά αδύνατο» να αποτρέψει μία ρωσική επιθετικότητα μελλοντικά.
Στο παρασκήνιο, το Κρεμλίνο επιδιώκει να διευρύνει την ατζέντα των επαφών με την Ουάσινγκτον, προβάλλοντας προτάσεις για οικονομικές συμφωνίες, συνεργασίες ασφαλείας και νέο πλαίσιο ελέγχου της διασποράς των πυρηνικών αφότου έληξε η Συνθήκη New START στις 5 Φεβρουαρίου. «Η Ρωσία θα προσπαθήσει να επεκτείνει στο μέγιστο το φάσμα των θεμάτων με τις ΗΠΑ, για να δείξει ότι οι σχέσεις δεν περιορίζονται στην Ουκρανία», σημειώνει Ρώσος ακαδημαϊκός που επικαλείται η Washington Post. Δυτικοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι η ρωσική οικονομία εμφανίζει σημάδια κόπωσης και οι απώλειες στο μέτωπο υπερβαίνουν τους ρυθμούς αναπλήρωσης των τελευταίων μηνών, στοιχεία που ενισχύουν το ενδιαφέρον της Μόσχας για συμφωνία - αλλά υπό τους όρους της. Παράλληλα, το Κρεμλίνο εκτιμά ότι το παράθυρο «ευκαιρίας» μπορεί να στενέψει όσο οι ΗΠΑ εισέρχονται σε τροχιά ενδιάμεσων εκλογών, με πιθανή απόσπαση προσοχής της διακυβέρνησης Τραμπ και αβεβαιότητα ως προς τη μετεκλογική ισχύ της.
