Κάθε χρόνο, στο περιθώριο των εργασιών του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, η Γενεύη φιλοξενεί ένα παράλληλο βήμα που φέρνει στο φως όσα η επίσημη πολυμερής διπλωματία συχνά αποσιωπά. Το Geneva Summit for Human Rights and Democracy, που διοργανώνεται ετησίως από συμμαχία τριάντα μη κυβερνητικών οργανώσεων υπό τον συντονισμό του UN Watch, συγκεντρώνει αντιφρονούντες, πρώην πολιτικούς κρατούμενους και ακτιβιστές από αυταρχικά καθεστώτα ολόκληρου του κόσμου. Η φετινή, 18η κατά σειρά διοργάνωση, πραγματοποιήθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2026, με ομιλητές από τη Βενεζουέλα, τη Ρωσία, την Ουγκάντα, την Κίνα, το Ιράν και την Κούβα. Ανάμεσα στους ομιλητές, ο Κουβανός δραματουργός Yúnior García Aguilera, του οποίου η μαρτυρία ήταν μία από τις πλέον συγκλονιστικές στιγμές του Συνεδρίου.
Από τη σάτιρα στην εξορία: Η οδύσσεια του Yúnior García Aguilera
Ο Yúnior García Aguilera γεννήθηκε στο Ολγκίν, την πόλη της ανατολικής Κούβας, και ξεκίνησε την καριέρα του ως δραματουργός με κωμωδίες χωρίς πολιτικό περιεχόμενο. Σταδιακά όμως, οι θεατρικές του παραγωγές μετατράπηκαν σε πολιτικές αλληγορίες. Η παράσταση «Presos» αναφερόταν σε πολιτικούς κρατούμενους, το «Seven» στον ιδεολογικό κατηχητισμό στα σχολεία, το «Pasaporte» στη μαζική έξοδο νέων. Οι λογοκριτές του καθεστώτος, εκπαιδευμένοι να ανιχνεύουν μεταφορές, ένιωθαν «χαμένοι» μπροστά σε πιο άμεσες κριτικές. Το οριστικό σημείο καμπής ήρθε με το έργο «Jacuzzi», όπου ο ήρωας, που έφερε το όνομα Junior, δήλωνε ανοιχτά την αντίθεσή του στην επανάσταση. Διέσχισε την «κόκκινη γραμμή».
Στις 27 Νοεμβρίου 2020, ο García Aguilera βρέθηκε στην πρώτη γραμμή μιας διαδήλωσης καλλιτεχνών μπροστά στο Υπουργείο Πολιτισμού, απαιτώντας ελευθερία έκφρασης και το τέλος της λογοκρισίας. Η απάντηση του καθεστώτος ήταν προβλέψιμη: παρακολούθηση, κατηγορίες ότι ήταν πράκτορας της CIA, απειλές φυλάκισης. Όταν στις 11 Ιουλίου 2021 ξέσπασαν οι μεγαλύτερες λαϊκές διαδηλώσεις στην ιστορία της Κούβας, ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίαθ-Κανέλ έδωσε «διαταγή μάχης» εναντίον των πολιτών. Ακολούθησαν ξυλοδαρμοί, τουλάχιστον ένας νεκρός από πυρά της αστυνομίας, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκτιμούν πέντε θανάτους, και εκατοντάδες συλλήψεις, με νέους να καταδικάζονται σε ποινές έως και τριάντα χρόνια φυλάκισης.
Μετά τη δημιουργία της πλατφόρμας Archipiélago, το σπίτι του García Aguilera περικυκλώθηκε, οι επικοινωνίες του διακόπηκαν, η οικογένειά του απειλήθηκε και του προειδοποίησαν για πιθανή καταδίκη 27 ετών. Η πίεση κορυφώθηκε με την αναγκαστική εξορία του στην Ισπανία. Όπως ο ίδιος είπε στη Γενεύη: «Δεν ήμουν ο Μεσσίας που πολλοί περίμεναν, ήμουν περισσότερο σαν τον Ιωνά, καταπιωμένος από ένα μεγάλο ψάρι που λέγεται εξορία».
«Είμαι τυχερός - προτιμώ να μιλήσω για εκείνους που παραμένουν παγιδευμένοι»
Στη Γενεύη, ο García Aguilera δεν μίλησε για τον εαυτό του. Μίλησε για τον Ernesto και τον Kamil, δύο νεαρούς από το Ολγκίν που συνελήφθησαν επειδή είχαν κανάλι YouTube με όνομα «El 4tico». Το «έγκλημά» τους; Μιλούσαν για ελευθερία και δημοκρατία, δύο λέξεις που θεωρούνται «ανατρεπτικές» στην Κούβα. Είχαν μάλιστα περισσότερους ακολούθους από τον «πρόεδρο» της χώρας, αν και αυτό, όπως σημείωσε σαρκαστικά ο García Aguilera, «δεν είναι και ιδιαίτερο επίτευγμα — οποιοσδήποτε στην Κούβα έχει περισσότερους ακολούθους από τον Μιγκέλ Ντίαθ-Κανέλ, που έφτασε στην προεδρία με μία και μοναδική ψήφο: του Ραούλ Κάστρο».
Ο Κουβανός δραματουργός περιέγραψε μια χώρα σε χρόνια ανθρωπιστική κρίση: πάνω από ένα εκατομμύριο κάτοικοι έχουν εγκαταλείψει το νησί από το 2021, το καθεστώς αρνείται την πολιτική διάσταση της εξόδου, αλλά όπως είπε ο García Aguilera, «δεν υπάρχει τίποτα πιο πολιτικό από την πείνα». Επισήμανε την υποκρισία ενός καθεστώτος που επικαλείται τον αντιιμπεριαλισμό ενώ σιωπά μπροστά στις εισβολές των συμμάχων του, από την Τσεχοσλοβακία το 1968 έως την Ουκρανία το 2022. Και κατέληξε: «Είμαστε όμηροι. Και η αδράνεια της διεθνούς κοινότητας δεν είναι ουδετερότητα, είναι τοποθέτηση υπέρ του καθεστώτος».
Και τότε έφτασαν οι Έλληνες συνδικαλιστές
Συμπτωματικά, λίγες ημέρες μετά τη μαρτυρία του García Aguilera στη Γενεύη, το ΠΑΜΕ — το συνδικαλιστικό μέτωπο του ΚΚΕ — απέστειλε «διεθνιστική αποστολή αλληλεγγύης» στην Αβάνα. Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Ριζοσπάστη, η αντιπροσωπεία υποδέχθηκε θερμά στο αεροδρόμιο «Χοσέ Μαρτί» από μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής του 22ου Συνεδρίου της Ομοσπονδίας Κουβανών Εργατών (CTC). Η αντιπροσωπεία προγραμματίζει συναντήσεις με τον πρόεδρο της CTC και επισκέψεις σε χώρους εργασίας.
Η γλώσσα του Ριζοσπάστη είναι αποκαλυπτική. Το δημοσίευμα αναφέρεται στον «ηρωικό λαό της Κούβας» και στον «αμερικανικό ιμπεριαλισμό» που «σφίγγει τη θηλιά στον λαιμό» του κουβανικού λαού με τον αποκλεισμό. Ουδεμία αναφορά στους εκατοντάδες πολιτικούς κρατούμενους. Ουδεμία αναφορά στους νέους που σαπίζουν σε φυλακές επειδή τόλμησαν να μιλήσουν. Ουδεμία αναφορά στο πάνω από ένα εκατομμύριο που έφυγε από το νησί. Ουδεμία αναφορά στη «διαταγή μάχης» του Ντίαθ-Κανέλ εναντίον των πολιτών του. Για το ΠΑΜΕ και τον Ριζοσπάστη, οι μόνοι «ήρωες» είναι οι θύτες, ποτέ τα θύματα.
Η γκροτέσκα αντίθεση
Αξίζει να συγκρίνει κανείς τις δύο εικόνες. Στις 18 Φεβρουαρίου, στη Γενεύη, ένας εξόριστος δραματουργός περιγράφει την καταστολή, τις φυλακίσεις, τον αναγκαστικό εκπατρισμό. Στην άλλη μεριά της υδρογείου και λίγες ημέρες αργότερα, στην Αβάνα, Έλληνες συνδικαλιστές αγκαλιάζονται με τα στελέχη του καθεστώτος στο αεροδρόμιο. Η σύγκριση είναι αμείλικτη.
Το ΠΑΜΕ ταξίδεψε στην Αβάνα για να εκφράσει «αλληλεγγύη» σε ένα καθεστώς που φυλακίζει youtubers επειδή μιλούν για δημοκρατία. Που εξορίζει δραματουργούς επειδή γράφουν θεατρικά έργα. Που δίνει «διαταγή μάχης» εναντίον ειρηνικών διαδηλωτών. Που καταδικάζει εικοσάρηδες σε τριάντα χρόνια φυλάκισης. Αυτή είναι η «αλληλεγγύη»; Όχι. Αυτή είναι συνενοχή.
Το ΠΑΜΕ επικαλείται τον «αμερικανικό ιμπεριαλισμό» ως δικαιολογία για την υποστήριξη του κουβανικού καθεστώτος. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι το αμερικανικό εμπάργκο έχει σοβαρές επιπτώσεις στον κουβανικό λαό. Αυτό όμως δεν απαλλάσσει το καθεστώς από την ευθύνη να ξυλοκοπά τους πολίτες του και να φυλακίζει τους καλλιτέχνες του. Κανένα εμπάργκο δεν υποχρεώνει μια κυβέρνηση να καταδικάζει τους νέους της σε ποινές δεκαετιών. Κανένα εμπάργκο δεν επέβαλε τη «διαταγή μάχης» του Ντίαθ-Κανέλ. Κανένα εμπάργκο δεν ανάγκασε τον García Aguilera να εγκαταλείψει την πατρίδα του.
Το ευρύτερο ζήτημα: όταν η ιδεοληψία τυφλώνει
Η περίπτωση του ΠΑΜΕ στην Κούβα δεν αποτελεί μεμονωμένο επεισόδιο. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο, στο οποίο τμήματα της ευρωπαϊκής Αριστεράς διατηρούν μια επιλεκτική σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Διαμαρτύρονται για παραβιάσεις, αλλά αρνούνται να δουν το ίδιο φαινόμενο όταν ο θύτης φέρει κόκκινη σημαία. Η λογική είναι απλή και επικίνδυνη: όταν το καθεστώς είναι «δικό μας», οι φυλακές γίνονται «εσωτερική υπόθεση», η λογοκρισία βαφτίζεται «προστασία της επανάστασης» και η βία μετονομάζεται «άμυνα».
Η Κούβα του 2026 δεν βρίσκεται «στο χείλος» μιας ανθρωπιστικής κρίσης, βιώνει μια χρόνια ανθρωπιστική κρίση. Και όταν Έλληνες συνδικαλιστές, που υποτίθεται ότι αγωνίζονται για τα δικαιώματα των εργαζομένων, ταξιδεύουν για να σφίξουν τα χέρια εκείνων που δίνουν «διαταγή μάχης» εναντίον πολιτών, τότε η λέξη «αλληλεγγύη» χάνει κάθε νόημα.
Λίγες μέρες νωρίτερα —και φυσικά εντελώς συμπτωματικά— στο Geneva Summit, ο Κουβανός θεατρικός συγγραφέας και ακτιβιστής Yúnior García Aguilera περιέγραψε ακριβώς αυτή την πραγματικότητα. Μίλησε για όσους παραμένουν εγκλωβισμένοι στο νησί — «παγιδευμένοι στην κοιλιά ενός ψαριού πολύ πιο σκοτεινού και πολύ πιο πικρού», όπως είπε χαρακτηριστικά. Και προειδοποίησε ότι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί είναι να μην γίνει τίποτα.
Η αποστολή του ΠΑΜΕ στην Αβάνα, από την άλλη, που ακολούθησε —κατά τύχη και φυσικά χωρίς να γνωρίζει ο Yúnior García Aguilera— σχεδόν σαν απάντηση στα λόγια του, αποδεικνύει ότι υπάρχει κάτι χειρότερο ακόμη και από την αδράνεια: η ενεργητική νομιμοποίηση ενός καθεστώτος που κρατά όμηρο τον ίδιο του τον λαό. Οι Κουβανοί δεν έχουν την πολυτέλεια να ελπίζουν σε «διεθνιστές» που φτάνουν στο νησί τους για να χειροκροτήσουν τους δεσμοφύλακές τους.
*Γιαακώβ Χαλιώτης, Ιδρυτής & Διευθύνων Σύμβουλος της Group of Verified Intelligence (GVI), Σύμβουλος Στρατηγικής Επικοινωνίας & Καινοτομίας Λονδίνο - Ηνωμένο Βασίλειο και μέλους του Διπλωματικού Σώματος του Παγκοσμίου Εβραϊκού Συμβουλίου (WJC)
