Οι εξελίξεις στη Μ. Ανατολή βαδίζουν σε τεντωμένο σχοινί. Από τη μία ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει πως υπάρχει συμφωνία με το Ιράν και από την άλλη η Τεχεράνη να επιμένει πως τίποτε δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Υπό το πρίσμα αυτό, ο αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Αντώνης Κλάψης, περιγράφει στο Liberal τις δυσκολίες της διαπραγματευτικής συγκυρίας.
Παράλληλα, εξηγεί γιατί θα πάρει πολύ καιρό - ακόμα και μετά την επίτευξη όποιας συμφωνίας - η εξομάλυνση της παγκόσμιας οικονομίας.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Κύριε Κλάψη, θα ήθελα να μου πείτε πώς βλέπετε να εξελίσσονται τα πράγματα μετά τη χθεσινοβραδινή έξαρση των γεγονότων στον Κόλπο -μία από τις πιο σοβαρές - από τότε που ξεκίνησε η περίοδος της κατάπαυσης του πυρός.
Νομίζω είναι μια έξαρση που αποτυπώνει το αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται όλη αυτή η κατάσταση. Έχουν περάσει πάνω από εκατό μέρες από την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες μαζί με το Ισραήλ εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον του Ιράν και προοπτική λύσης στην κρίση δεν φαίνεται να υπάρχει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν θέσει δύο βασικούς στόχους:
Την ανατροπή του καθεστώτος στην Τεχεράνη και τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Ούτε τον έναν έχουν πετύχει, ούτε τον άλλον. Σε ό,τι αφορά το πρώτο, όχι μόνο δεν ανέτρεψαν το καθεστώς αλλά τώρα διαπραγματεύονται μαζί του. Επομένως, το αναγνωρίζουν από κάθε άποψη. Το πυρηνικό πρόγραμμα δεν το έχουν καταστρέψει. Ούτε φαίνεται ότι μπορούν εύκολα να πειθαναγκάσουν τους Ιρανούς να δεχθούν το σταμάτημα αυτού του πυρηνικού προγράμματος.
Από την άλλη πλευρά οι Ιρανοί έχουν επιδείξει μια αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα που εξηγείται και με όρους ιδεολογικούς και με όρους προσωπικής επιβίωσης γιατί κατάρρευση του καθεστώτος θα σημαίνει για τους ιθύνοντές του πολύ δύσκολη επόμενη ημέρα. Επιπλέον, βλέπουν το πυρηνικό πρόγραμμα ως μια δικλείδα ασφαλείας και για την επιβίωση του καθεστώτος στο εσωτερικό, γιατί αν το εγκαταλείψουν θα είναι μια παραδοχή ήττας, αλλά και για την επιβίωσή τους απέναντι σε δυναιτικούς εχθρούς όπως είναι ο Ηνωμένας Πολιτείας και το Ισραήλ. Είναι ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί στα χέρια τους. Επομένως, οι εξίσωση είναι πολύ πιο δύσκολη από ό,τι νόμιζε στην αρχή ο κ. Τραμπ και θεωρώ ότι έχει μπει σε ένα λαβύρινθο, από τον οποίο είναι πολύ δύσκολο να βγει αλώβητος.
Είναι ένας λαβύρινθος ο οποίος είχε είσοδο, όπως έτσι γίνεται στους λαβύρινθους, αλλά όχι σαφή έξοδο. Νομίζω ότι σύρθηκε πιο πολύ από το Ισραήλ, σε αυτόν τον πόλεμο, αλλά από την ώρα που μπήκε σε αυτόν, δεν είναι εύκολο να βγει, εάν δεν μπορούν να έχουν ένα αφήγημα νίκης.
Και αυτό το αφήγημα αυτή τη στιγμή δεν φαίνεται να υπάρχει. Αντίθετα, έχουν οδηγήσει σε μια απορρύθμιση και του οικονομικού συστήματος σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά και σε συνθήκες ανασφάλειας για τους γείτονες του Ιράν, που είναι σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών. Επομένως, δεν βλέπω τι έχουν κερδίσει από όλη αυτή την ιστορία.
Μπορώ να σκεφτώ πολλά που έχουν χάσει. Και η εμπειρία δείχνει ότι η επαναρρύθμιση ενός συστήματος που απορρυθμίζεται, αν μιλάμε για τα οικονομικά μεγέθη, παίρνει τουλάχιστον ίσο χρόνο με εκείνο που χρειάστηκε για να απορρυθμιστεί. Επομένως, ακόμα και αν βάλουμε το καλύτερο σενάριο, ότι αύριο το πρωί βρίσκεται μία λύση, συμφωνείται κάτι μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, για να επανέλθουμε στην προηγούμενη κανονικότητα, αν μπορέσουμε να επανέλθουμε πλήρως, θα χρειαστούν μήνες πολλοί.
Πάντως, η κατάσταση την οποία περιγράφετε και με δεδομένο ότι οι Αμερικανοί δεν θα απεμπλέκονταν από αυτήν τη μάχη χωρίς να υπάρχει μία σαφής αίσθηση νίκης, μοιάζει να κάνει οποιαδήποτε άλλη λύση, μη ρεαλιστική ευχή.
Αυτό που σίγουρα ισχύει, είναι ότι τους τελευταίους μήνες πολλές φορές έχει ανακοινωθεί με άμεσο ή άμεσο τρόπο ότι επίκειται μία συμφωνία και κάθε φορά αυτό έχει διαψευστεί.
Επομένως, δείχνει ότι δεν είναι τόσο εύκολα τα πράγματα, όσο θα ήθελαν να τα παρουσιάζουν ο κύριος Τραμπ ή ο κύριος Νετανιάχου. Οι Ιρανοί είναι αποφασισμένοι να παίξουν μέχρι και το τελευταίο χαρτί την παρτίδα. Είναι φανερό αυτό.
Δεν πρόκειται να κάνουν πίσω. Και είναι δύσκολο να βρεθεί ένα σημείο ισορροπίας ανάμεσα στις δύο πλευρές. Το μόνο που θα μπορούσα να σκεφτώ ότι θα μπορούσε να απεμπλέξει τις δύο πλευρές από αυτό το πόλεμο, είναι να βρεθεί μια συμφωνία για εκεχειρία, κατάπαυση πυρός, ανακωχή, δεν ξέρω πώς ακριβώς θα περιγραφεί και τι χρονικό ορίζοντα θα έχει, μέσω της οποίας δεν θα λύνεται στην πραγματικότητα το πρόβλημα αλλά θα παραπέμπεται σε μελλοντική διαπραγμάτευση. Για παράδειγμα, το ζήτημα του πυρηνικού οπλοστασίου του Ιράν σε έναν ορίζοντα χρονικό ο οποίος θα είναι περίπου απροσδιόριστος.
Αυτό δεν θα ήταν μια εύκολη απόφαση για κάποιον με την ιδιοσυγκρασία του προέδρου Τραμπ, ο οποίος έχει και τις ενδιάμεσες εκλογές σε λίγους μήνες.
Ο Τραμπ νομίζω πριόνισε το κλαδί πάνω στο οποίο κάθεται. Δηλαδή δημιούργησε μια κρίση εκεί που δεν υπήρχε, για να πάρει ένα κέρδος το οποίο ήταν αμφίβολο αν θα μπορούσε να το καταφέρει και που ακόμα και αν το καταφέρει δεν ξέρω σε πόσο βαθμό θα άλλαζε τόσο δραματικά υπέρ του τις ισορροπίες. Δηλαδή έπαιξε ένα στοίχημα στο οποίο το προσδοκώμενο κέρδος ήταν μικρό και αμφίβολο ενώ η πιθανότητα αποτυχίας ήταν μεγάλη και συνεπαγόταν μεγάλο κόστος για τον ίδιο.
Πιστεύω ότι δεν είχε πραγματική στρατηγική στόχευση για να είμαι ειλικρινής. Δηλαδή περισσότερο με το ένστικτο λειτουργεί και με την λογική ενός ανθρώπου που σορτάρει μετοχές στο χρηματιστήριο μέρα με την ημέρα, παρά με την λογική ενός σκακιστή που βλέπει πολλές κινήσεις μπροστά.
Πάντως, τα περισσότερα κράτη της Δύσης συμφωνούν ότι δεν πρέπει να συμβιβαστούν με την ιδέα ότι το Ιράν μπορεί να γίνει πυρηνική δύναμη.
Αυτή είναι παλιά ιστορία. Είναι παλιά συζήτηση. Θυμίζω ότι προ Τραμπ είχε υπάρξει μια συμφωνία, επί προεδρίας Ομπάμα, την οποία ο Τραμπ φρόντισε στην πρώτη του περίοδο ως Πρόεδρος να την τορπιλίσει.
Επομένως, τώρα ζητάει να γυρίσουμε σε μια εποχή προ δεκαετίας για να δεχτεί το Ιράν μια συμφωνία με την οποία θα τίθεται υπο έλεγχο αυτό το πυρηνικό πρόγραμμα. Δεν είναι εύκολο. Ο χρόνος, δεν γυρίζει εύκολα πίσω.
Εσείς πιστεύετε ότι είμαστε πιο κοντά στην επίτευξη κάποιου είδους συμφωνίας, ή πιστεύετε ότι υπάρχει σοβαρή περίπτωση επανέναρξης κανονικών πολεμικών επιχειρήσεων;
Θα σας έλεγα ότι τα δύο σενάρια είναι εξίσου πιθανά. Δηλαδή, δεν θα με εξέπληττε αν μέσα στις επόμενες ημέρες ανακοινωνόταν μια κατάπαυση με ορίζοντα μεγαλύτερο από αυτό που έχουμε συνηθίσει, όπως δεν θα με εξέπληττε εάν κάποια πλευρά επιλέξει τον δρόμο της βίας και η άλλη θα απαντήσει. Αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι υπάρχει απάντηση σαφής προς αυτό. Είναι εξίσου πιθανά και τα δύο.
Ίσως μια από τις πιο τρομακτικές παραμέτρουσες αυτές της ιστορίας είναι ότι το Ορμούζ θα παραμείνει κλειστό και ότι όποιο πλοίο διέρχεται από εκεί είναι στόχος όπως απειλούν ξανά οι Ιρανοί. Πάμε ξανά σε σκλήρυνση της τάσης για τη συγκεκριμένη περιοχή;
Αυτό είναι ένα από τα διαπραγματευτικά χαρτιά που έχει το Ιράν. Το έχει παίξει μέχρι στιγμής με μεγάλη αποφασιστικότητα και με αρκετά μεγάλη αποτελεσματικότητα γιατί όντως έχει δημιουργήσει τεράστιο πρόβλημα στην παγκόσμια οικονομία. Νομίζω ότι το Ιράν θα επαναλάβει την ίδια τακτική, δηλαδή να παίζει αυτό το χαρτί τους κάθε φορά που θα αισθάνεται ότι πιέζεται ή που θα θέλει να εκμαιεύσει ένα αντάλλαγμα από την άλλη πλευρά.
Είναι το μόνο σημείο στο οποίο το Ιράν έχει ένα πλεονέκτημα. Αυτό είναι φανερό.
Δεν είναι διατεθειμένοι να σταματήσουν να χρησιμοποιούν αυτό το πλεονέκτημα γιατί αν δεν κάνουν αυτό είναι καταδικασμένοι. Επομένως, θα συνεχίσουν να παίζουν το ίδιο χαρτί μέχρι να τους βγει οποιασδήποτε θετική εξέλιξη.
* Ο Αντώνης Κλάψης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
