Πρόσφατα, ένας πελάτης μας εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για την αυστηρότητα που επέδειξε η εξετάστρια του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (European Patent Office, EPO) κατά την εξέταση της αίτησής του. Υποστήριξε ότι, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ – μια χώρα που, κατά τη γνώμη του, ευνοεί την επιχειρηματικότητα – η Ευρώπη επιμένει σε μια «θρησκευτική» προσήλωση σε κανόνες και περιορισμούς. Το αποτέλεσμα, όπως το αντιλαμβάνεται, είναι ότι χορηγούνται λιγότερες πατέντες και ότι η επιχειρηματικότητα «τιμωρείται». Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι αρκετά διαφορετική.
Έχοντας γνωρίσει και εργαστεί με τα δύο συστήματα για σχεδόν σαράντα χρόνια, του παρουσίασα μια διαφορετική οπτική. Το Ευρωπαϊκό Γραφείο, ήδη από την ίδρυσή του στις αρχές της δεκαετίας του ’70, υιοθέτησε σε μεγάλο βαθμό το γερμανικό μοντέλο ως προς τη νομική του προσέγγιση. Η γερμανική νομοθεσία και πρακτική πηγάζουν από την ανάγκη του μηχανικού να έχει απόλυτη σαφήνεια και ακρίβεια στις διατυπώσεις: να γνωρίζει τόσο ο ίδιος όσο και ο ανταγωνιστής του τι ακριβώς προστατεύει μια πατέντα και ποιο τεχνολογικό πεδίο παραμένει ελεύθερο. Το EPO, συνεπώς, δίνει μεγάλη βαρύτητα στην πληρότητα της περιγραφής και στη σαφήνεια των αξιώσεων, ενώ παράλληλα η απαίτηση για ύπαρξη «νέου», «εφευρετικού βήματος» και «βιομηχανικής εφαρμογής» παραμένει υψηλή.
Οι απαιτήσεις αυτές συχνά απογοητεύουν έναν καταθέτη που θα ανέμενε από έναν Ευρωπαϊκό Οργανισμό να είναι πιο φιλικός προς τον πολίτη και να παραχωρεί δικαιώματα με μεγαλύτερη ευκολία. Αν όμως το Ευρωπαϊκό Γραφείο υιοθετούσε μια πιο επιεική στάση, το τελικό αποτέλεσμα θα μπορούσε να αποδειχθεί καταστροφικό για τον ίδιο τον καταθέτη. Για δεκαετίες, πριν από την ίδρυση του Ενιαίου Δικαστηρίου που πλέον επιλύει κεντρικά τις διαφορές, η αυστηρότητα του EPO ήταν ο μόνος τρόπος να εξασφαλιστεί ότι οι παραχωρούμενοι τίτλοι θα ήταν σαφείς, ισχυροί και δύσκολα αμφισβητήσιμοι.
Το αμερικανικό σύστημα, αντίθετα, διαμορφώθηκε ιστορικά κυρίως από νομικούς – όχι από μηχανικούς – για τους οποίους η ασάφεια είναι συχνά εργαλείο και όχι πρόβλημα. Η φιλοσοφία του δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη διεύρυνση του πεδίου προστασίας και στη δυνατότητα του καταθέτη να εξασφαλίσει ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο μονοπώλιο, ακόμη και αν οι διατυπώσεις δεν είναι απόλυτα ακριβείς από τεχνική άποψη. Η λογική αυτή συνδέεται με την αμερικανική παράδοση της επιχειρηματικότητας: το σύστημα επιδιώκει να ενθαρρύνει την καινοτομία, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι η εξέταση είναι πιο ευέλικτη και ότι ορισμένες ασάφειες επιλύονται αργότερα – συχνά μέσω της δικαστικής οδού.
Όμως, η δικαστική οδός στις ΗΠΑ είναι απαγορευτικά ακριβή. Η συχνά σκόπιμη ανακρίβεια ή η έλλειψη σαφήνειας στη διατύπωση των αξιώσεων μπορεί να οδηγήσει σε δικαστικές διαμάχες με τεράστιο κόστος. Η εκδίκαση μιας υπόθεσης σε πολιτειακό δικαστήριο μπορεί να φτάσει τα 5 εκατομμύρια δολάρια, ενώ αν ακολουθήσει έφεση και τελική εκδίκαση σε Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, το κόστος μπορεί να ξεπεράσει τα 10 εκατομμύρια δολάρια ανά εμπλεκόμενο μέρος.
Είναι αναμενόμενο τα κόστη αυτά να αποθαρρύνουν έναν μικρό καταθέτη από το να διεκδικήσει τη δικαίωσή του σε αμερικανικό δικαστήριο. Αν δεν βρει μια δικηγορική εταιρεία πρόθυμη να αναλάβει την υπόθεση με συμφωνία επιτυχίας (contingency fee), συχνά εγκαταλείπει τα δικαιώματά του – τα οποία τελικά καρπώνεται η μεγάλη εταιρεία, που έτσι ενισχύει ακόμη περισσότερο τη θέση της.
Επομένως, η πολιτική του Αμερικανικού Γραφείου (USPTO) να είναι φιλικό προς τον καταθέτη και να παραχωρεί δικαιώματα τα οποία στη συνέχεια δοκιμάζονται σκληρά στα δικαστήρια και συχνά δεν αντέχουν, καταλήγει να λειτουργεί ως ένα «δηλητηριασμένο δώρο».
Είναι γνωστό ότι το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας παρέχει προστασία μόνο στη γεωγραφική περιοχή όπου ζητείται. Μια αξιόλογη τεχνολογία, επομένως, πρέπει να κατοχυρωθεί και στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ (αλλά και στην Ιαπωνία, την Κίνα, την Ινδία, τη Νότια Κορέα και σε άλλες χώρες). Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ο καταθέτης θα επιλέξει την Ευρώπη ή τις ΗΠΑ – η απάντηση είναι ότι χρειάζονται και οι δύο – αλλά με ποια σειρά θα γίνουν οι καταθέσεις, ή ποιο θα είναι το Γραφείο της πρώτης κατάθεσης.
Η πρότασή μας είναι η πρώτη κατάθεση να γίνει στο EPO, ώστε να λάβουμε την Έκθεση Έρευνας, η οποία χάρη στην εγγενή αυστηρότητά της αποτελεί το ισχυρότερο θεμέλιο για τις μετέπειτα αποφάσεις μας. Στη συνέχεια, μπορούμε να επεκτείνουμε την προστασία σε επιπλέον χώρες με ένα νέο κείμενο που ενσωματώνει τα ευρήματα και τις εκτιμήσεις του Ευρωπαίου εξεταστή. Στο μεταξύ, ο δυνητικός επενδυτής θα έχει μια αντικειμενική βάση, πάνω στην οποία θα μπορέσει να λάβει τις αποφάσεις του.
Τελικά, η αυστηρότητα του ευρωπαϊκού συστήματος δεν αποτελεί εμπόδιο στην καινοτομία, αλλά λειτουργεί ως «προληπτική νομική ασπίδα», ιδιαίτερα του μικρού καταθέτη. Και η ευελιξία του αμερικανικού συστήματος δεν αποτελεί πάντα πλεονέκτημα, αλλά συχνά πηγή κινδύνου.
Ο Δρ. Δημήτρης Κουζέλης είναι European and Greek Patent Attorney, πρώην Διευθυντής στο European Patent Office, συνιδρυτής της Intellex, εκπρόσωπος του ΣΕΒ στην Business Europe, μέλος του ΤΕΣ Καινοτομία και Διανοητική Ιδιοκτησία, Πρόεδρος της Επιτροπής Διανοητικής Ιδιοκτησίας του ICC-Hellas.
