Στις 24 Ιανουαρίου τα μέσα ενημέρωσης της Κίνας ανακοίνωσαν την απομάκρυνση του ανώτερου στρατιωτικού της χώρας Zhang Youxia, όπως και του στρατηγού Liu Zhenli, από την Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή (ΚΣΕ). Οι επίσημες κατηγορίες εναντίον τους αφορούν «σοβαρές παραβιάσεις της κομματικής πειθαρχίας και νομιμότητας» που είναι η συνήθης φρασεολογία για κρούσματα διαφθοράς ανώτατων κρατικών αξιωματούχων.
Ωστόσο, σ’ αυτήν την περίπτωση κυκλοφόρησαν φήμες για εσχάτη προδοσία, όπως ότι ο Zhang Youxia είχε διοχετεύσει στις ΗΠΑ μυστικές πληροφορίες για το πυρηνικό οπλοστάσιο της Κίνας. Επίσης, υπάρχουν δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που αναφέρονται σε «απόπειρα πραξικοπήματος», αν και είναι αδύνατο οι πληροφορίες αυτές να διασταυρωθούν.
Το ειδικό βάρος της ΚΣΕ
Σχολιάζεται εκτενώς το γεγονός ότι από τους έξι στρατηγούς, τους οποίους διόρισε ο Σι Τζινπίνγκ στην ΚΣΕ το 2022, οι πέντε έχουν πλέον απομακρυνθεί. Ως αποτέλεσμα, στο επταμελές αυτό όργανο έχουν μείνει μόνο ο ίδιος ο Κινέζος πρόεδρος και ο Zhang Shengmin, ο «κομισάριος» υπεύθυνος για την καταπολέμηση της διαφθοράς στις ένοπλες δυνάμεις. Με άλλα λόγια, ο Σι Τζινπίνγκ είναι αυτήν την στιγμή «μονοκράτορας» τόσο στην πολιτική όσο και στην στρατιωτική ηγεσία της χώρας.
Για να γίνει κατανοητή η σημασία αυτών των εξελίξεων, χρειάζεται μια σύντομη επεξήγηση της θεσμικής συγκρότησης του χώρας. Πρόκειται για κόμμα-κράτος, με προεξάρχοντα τον ρόλο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ), στο οποίο υποτάσσεται όλη η κρατική μηχανή μέχρι και το τελευταίο χωριό. Αυτή η αρχιτεκτονική αντικατοπτρίζεται και στην δομή των ενόπλων δυνάμεων της χώρας.
H Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή του ΚΚΚ είναι το ανώτατο όργανο λήψης στρατηγικών αποφάσεων στον τομέα της ασφάλειας, ενώ το Υπουργείο Άμυνας είναι επιφορτισμένο με την υλοποίηση των σχετικών πολιτικών. Η ΚΣΕ είναι ο σκληρός πυρήνας της εξουσίας στο μονοκομματικό καθεστώς της Κίνας και δεν είναι τυχαίο ότι μετά την καθαίρεση του Zhang Youxia, η «Ημερησία του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού» (ΛΑΣ) που είναι το επίσημο όργανο των ενόπλων δυνάμεων έχει δημοσιεύσει μια σειρά από άρθρα για την ανάγκη ο στρατός να λειτουργεί απαρέγκλιτα υπό την καθοδήγηση του Κόμματος.
Άνευ προηγουμένου εκκαθαρίσεις
Η κλίμακα και η ένταση των εκκαθαρίσεων που έχουν λάβει χώρα στην Κίνα τα τελευταία χρόνια δεν έχουν προηγούμενο στην ιστορία του ΛΑΣ – πρόκειται για μια εκστρατεία που θα ζήλευε μέχρι και ο «μεγάλος τιμονιέρης» Μάο. Από το 2012, έχουν απομακρυνθεί τουλάχιστον 80 ανώτατοι αξιωματικοί, εκ των οποίων οι μισοί μόνο τα τελευταία τρία χρόνια. Είναι χαρακτηριστικό ότι από το 2022 έχουν καθαιρεθεί 34 από τους 44 στρατηγούς που ήταν μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΚ.
Σημειώνεται ότι σε μικρό χρονικό διάστημα αποκαθηλώθηκαν δύο Υπουργοί Άμυνας της Κίνας. Ο Wei Fenghe καθαιρέθηκε το 2023, ενώ ο διάδοχός του Li Shangfu έμεινε στο πόστο λίγους μόνο μήνες. Και οι δύο εκδιώχθηκαν από το ΚΚΚ τον Ιούνιο του 2024 με την αναμενόμενη κατηγορία για «σοβαρές παραβιάσεις της κομματικής πειθαρχίας και νομιμότητας».
Ανατρέχοντας στις εξελίξεις των τελευταίων ετών, θα βρει κανείς αρκετές ενδείξεις για εντάσεις ανάμεσα στο κομματικό κατεστημένο και τα ανώτατα στρατιωτικά κλιμάκια στη χώρα. Εάν ο Κινέζος πρόεδρος επιδιώκει την αναζωογόνηση της στρατιωτικής ηγεσίας με νέο αίμα και στελέχη εξοικειωμένα με τις απαιτήσεις της σημερινής εποχής, αυτό μοιάζει λογικό, αλλά θα μπορούσε να συμβεί με τρόπο πολύ πιο ομαλό.
Υπάρχουν πολλές εικασίες για τους παράγοντες που οδήγησαν στον αποκεφαλισμό της κινεζικής στρατιωτικής ηγεσίας. Είναι βάσιμες οι υποψίες ότι οι αναταράξεις αυτές υποδηλώνουν διαφωνίες σε θέματα στρατηγικής, π.χ. σε ό,τι αφορά το ακανθώδες ζήτημα της Ταϊβάν. Διατυπώνεται συχνά η άποψη ότι ο άρτι καθαιρεθείς Zhang Youxia προτιμούσε ηπιότερη στάση έναντι της αυτοδιοικούμενης νήσου προς το παρόν, επιμένοντας στην αντιμετώπιση χρόνιων αδυναμιών του ΛΑΣ πριν από οποιαδήποτε μεγάλης κλίμακας επιχείρηση των κινεζικών ενόπλων δυνάμεων.
Άλλες αναλύσεις εστιάζονται στην ψυχοσύνθεση του Κινέζου προέδρου και υπογραμμίζουν το άγχος του για την θωράκιση της εξουσίας του. Είναι φανερό ότι ο Σι Τζινπίνγκ δίνει έμφαση στην απόλυτη νομιμοφροσύνη της στρατιωτικής ηγεσίας και επιδιώκει να την εξασφαλίσει με μεθόδους που παραπέμπουν στις εκκαθαρίσεις του Στάλιν την περίοδο 1936-38 στην πάλαι ποτέ Σοβιετική Ένωση.
Ο σταθμός του 2027
Είναι πολύ πιθανό οι εκκαθαρίσεις αυτές να σχετίζονται με το 21ο συνέδριο του ΚΚΚ που θα διεξαχθεί το φθινόπωρο του 2027. Απουσία διαδόχου, φαίνεται πως ο Σι Τζινπίνγκ ετοιμάζεται να διεκδικήσει τέταρτη συνεχόμενη πενταετή θητεία, σε ηλικία 74 ετών. Ως μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΚ και στρατιωτικός ηγέτης του ΛΑΣ, ο Zhang Youxia θα μπορούσε να δυσκολέψει την επανεκλογή του Κινέζου προέδρου και πιθανώς θεωρήθηκε επικίνδυνο εμπόδιο.
Το 2027 αποτελεί σταθμό στην νεώτερη ιστορία της Κίνας και για έναν πρόσθετο λόγο, καθώς θα γιορταστεί μεγαλοπρεπώς η 100ή επέτειος της ίδρυσης του ΛΑΣ. Ταυτόχρονα, είναι η προθεσμία που έχει θέσει ο Σι Τζινπίνγκ για την ολοκλήρωση του προγράμματος εκσυγχρονισμού των κινεζικών ενόπλων δυνάμεων, ώστε να είναι σε θέση να επιχειρήσουν απόβαση στην Ταϊβάν.
Στρατιωτικοί αναλυτές στις ΗΠΑ επιμένουν πολύ καιρό τώρα ότι το 2027 θα είναι κρίσιμο έτος και προεξοφλούν πως η Κίνα καταστρώνει σχέδια επίθεσης στην αυτοδιοικούμενη νήσο. Η διαφαινόμενη δυσαρέσκεια του Σι Τζινπίνγκ για τους ρυθμούς προετοιμασίας του ΛΑΣ ενδέχεται επίσης να συνέβαλε στην απόφασή του να αποδεκατίσει την στρατιωτική ηγεσία της χώρας.
Πιθανές επιπτώσεις
Χωρίς αντιπάλους ικανούς να τον αμφισβητήσουν, ο Σι Τζινπίνγκ εμφανίζεται παντοδύναμος στην εσωτερική σκηνή της Κίνας. Είναι θέμα χρόνου να αναπληρωθούν οι χηρεύουσες θέσεις τόσο στην ΚΣΕ όσο και στους 15 υφιστάμενους οργανισμούς της. Από την άλλη, η καρατόμηση της στρατιωτικής ηγεσίας ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ του Κινέζου προέδρου και των ενόπλων δυνάμεων. Επιπροσθέτως, ενώ ο ΛΑΣ είναι ο μεγαλύτερος στρατός στον κόσμο, με περισσότερους από 2 εκατ. εν ενεργεία στρατιώτες και συνεχώς αναβαθμιζόμενο οπλοστάσιο, είναι αδοκίμαστος, δεδομένου ότι έχει να εμπλακεί σε τακτικό πόλεμο από το 1979, όταν συγκρούστηκε με το Βιετνάμ.
Την ίδια στιγμή, εικάζεται πως η κινεζική ηγεσία διακρίνει παράθυρο ευκαιρίας να «τακτοποιήσει» το θέμα της Ταϊβάν σε μία περίοδο, κατά την οποία η νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ προκρίνει την αποφυγή κατά μέτωπο σύγκρουσης με την Κίνα. Στην ίδια την Ταϊβάν επικρατεί η άποψη ότι βραχυπρόθεσμα ο ΛΑΣ αποδυναμώνεται σε επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας και δεν αναμένεται απόπειρα απόβασης στο άμεσο μέλλον. Συγχρόνως, οι ιθύνοντες στην Ταϊπέι γνωρίζουν πολύ καλά ότι η επιστροφή της αυτοδιοικούμενης νήσου στην «μητέρα πατρίδα» αποτελεί την υπ’αριθμόν ένα προτεραιότητα του Πεκίνου και διακαή πόθο του Σι Τζινπίνγκ ως μέρος της προσωπικής του παρακαταθήκης.
Προς το παρόν, η Κίνα προτιμά τον οικονομικό και διπλωματικό στραγγαλισμό της Ταϊβάν, στο πλαίσιο της «στρατηγικής της χύτρας». Το επόμενο χρονικό διάστημα θα φανεί κατά πόσο η απόλυτη εξουσία του Κινέζου προέδρου τού επιτρέπει να λάβει σωστές αποφάσεις όχι μόνο για την οικονομία και το διεθνοπολιτικό βάρος της χώρας του, αλλά και για το στάτους της ως στρατιωτικής υπερδύναμης.
* Πλάμεν Τόντσεφ, Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών, Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)
