Αν είναι κάτι για το οποίο οι Ευρωπαίοι μπορούν να υπερηφανεύονται είναι η ευχέρεια των Ανεξάρτητων Αρχών να παράγουν ρυθμίσεις. Μάλιστα είμαστε τόσο δυνατοί σε αυτό το επίπεδο που πλέον «εξάγουμε» τεχνογνωσία σε κάθε πεδίο που επιδέχεται κανονιστικών παρεμβάσεων. Ωστόσο, ρυθμίσεις υπάρχουν παντού, ακόμη και στις ΗΠΑ. Κλάδοι όπως ο χρηματοπιστωτικός, οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας ή η ενέργεια υπόκεινται σε αυστηρότερους κανόνες από άλλους κλάδους και αυτό γίνεται για καλούς λόγους. Αλλά πώς επηρεάζει η ρύθμιση τις τιμές των μετοχών και μπορούν οι εταιρείες να «παίξουν» με τους ρυθμιστές ώστε να ενισχύσουν τη λεγόμενη ρυθμιστική αιχμαλωσία;
Με τον όρο «ρυθμιστική αιχμαλωσία» εννοούμε την κατάσταση κατά την οποία οι εταιρείες επηρεάζουν τους νομοθέτες και τις εποπτικές αρχές σε τέτοιο βαθμό ώστε να αποκτούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Οι Alan Crane και Andrew Koch μέτρησαν την ένταση της ρύθμισης σε διάφορους κλάδους στις ΗΠΑ την περίοδο 1980–2020. Στη συνέχεια εξέτασαν όχι μόνο την αποτίμηση των εταιρειών (μέσω του δείκτη Τιμή προς Λογιστική Αξία – Price/Book) και το πώς αυτή επηρεάζεται από τη ρύθμιση, αλλά και το κατά πόσο οι πολιτικές διασυνδέσεις βοηθούν μια εταιρεία. Τέλος, ανέλυσαν το φαινόμενο της «περιστρεφόμενης πόρτας», δηλαδή τη μετακίνηση στελεχών από τον ιδιωτικό τομέα στις ρυθμιστικές αρχές και αντίστροφα, για να μετρήσουν την επίδραση της ρυθμιστικής αιχμαλωσίας.
Αρχικά, διαπίστωσαν ότι οι εταιρείες που υπόκεινται σε αυστηρότερη ρύθμιση έχουν κατά μέσο όρο χαμηλότερες αποτιμήσεις. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη, καθώς η ρύθμιση τείνει να περιορίζει την ανάπτυξη και να προστατεύει και άλλους ενδιαφερόμενους πέρα από τους μετόχους (π.χ. το περιβάλλον, τους εργαζομένους, τους καταναλωτές). Οι κανόνες αυτοί αυξάνουν το κόστος, μειώνουν τα περιθώρια κέρδους και περιορίζουν τις ευκαιρίες ανάπτυξης σε σχέση με μια πλήρως ανεξέλεγκτη αγορά. Παράλληλα όμως δημιουργούν σημαντικά οφέλη, όπως ασφαλέστερους χώρους εργασίας, καθαρότερο περιβάλλον και προϊόντα που δεν βλάπτουν τους καταναλωτές.
Αρκεί να δει κανείς τον σχεδόν ανεξέλεγκτο χώρο των κρυπτονομισμάτων για να καταλάβει ότι οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης συνοδεύονται από αυξημένη εγκληματικότητα. Μια μελέτη του 2025 εκτιμά ότι το εντυπωσιακό 98% των meme coins παρουσιάζει ενδείξεις απάτης, όπως σχήματα pump-and-dump ή rug pulls.
Ταυτόχρονα, η ρύθμιση αξιοποιείται όλο και περισσότερο από τις ίδιες τις εταιρείες προς όφελός τους. Τα στοιχεία δείχνουν ότι εταιρείες σε πιο αυστηρά ρυθμιζόμενους κλάδους έχουν υψηλότερες αποτιμήσεις σε σχέση με λιγότερο ρυθμιζόμενους κλάδους όταν υπάρχει το φαινόμενο της «περιστρεφόμενης πόρτας», δηλαδή όταν στελέχη μετακινούνται μεταξύ ρυθμιστικών αρχών και βιομηχανίας. Όσο περισσότερο οι ρυθμιστικές αρχές στελεχώνονται από άτομα του κλάδου, τόσο αυξάνονται και οι αποτιμήσεις.
Ο λόγος είναι απλός: οι εταιρείες σε έντονα ρυθμιζόμενους κλάδους χρησιμοποιούν τη ρύθμιση για να προστατεύσουν τη δραστηριότητά τους από νέους ανταγωνιστές και διεθνή ανταγωνισμό. Έτσι μειώνουν τον ανταγωνισμό, αυξάνουν τα περιθώρια κέρδους και τελικά επιτυγχάνουν υψηλότερη κερδοφορία, η οποία ανταμείβεται με υψηλότερες αποτιμήσεις.
Η σχέση μεταξύ αποτίμησης εταιρειών, έντασης ρύθμισης και μεγέθους της «περιστρεφόμενης πόρτας».
